Το κλειδί για την προαγωγή της υγείας και την πρόληψη ασθενειών στον 21ο αιώνα είναι η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που υποστηρίζει τη θετική συμπεριφορά υγείας και τον υγιεινό τρόπο ζωής. Το πρόγραμμα HELENA (Υγιείς Τρόποι Ζωής στην Ευρώπη μέσω Διατροφής στην Εφηβεία) είναι ένα εκτενές πρόγραμμα με σκοπό να κατανοήσει και να ενισχύσει αποτελεσματικά τις διατροφικές συνήθειες και τον τρόπο ζωής των εφήβων στην Ευρώπη. Χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα μελετήσει εφήβους 13-16 ετών με τη χρήση  κοινής μεθοδολογίας σε 10 χώρες, οδηγώντας τελικά στην ανάπτυξη ενός προγράμματος εκπαίδευσης σχετικά με τον τρόπο ζωής.

Ο λόγος

Πολλές μη μεταδιδόμενες ασθένειες θεωρούνται ότι έχουν την προέλευσή τους στην παιδική ηλικία ή την εφηβεία. Εντούτοις, η σχέση μεταξύ αυτών των ασθενειών και του τρόπου ζωής και συμπεριφορών, της φυσιολογίας, της γενετικής και των περιβαλλοντικών παραγόντων των εφήβων είναι σύνθετη και όχι απόλυτα κατανοητή.

Η εφηβεία είναι μια κρίσιμη περίοδος στη ζωή του ατόμου και προκαλεί αλλαγές που έχουν επιπτώσεις στις διατροφικές του ανάγκες και συνήθειες. Πολλές υγιεινές (ή μη υγιεινές) συνήθειες που διατηρούνται εφόρου ζωής αρχίζουν την περίοδο της εφηβείας. Οι αλλαγές στην ανάπτυξη και τη σύσταση του σώματος είναι γρήγορες· αυξάνονται οι κοινωνικές και ψυχολογικές πιέσεις και τα σχετικά με την υγεία μηνύματα δεν φαίνονται να είναι αποτελεσματικά.

Γενικοί στόχοι του προγράμματος HELENA

Εναρμόνιση των μεθόδων για να αξιολογηθεί η υγεία των εφήβων

Το πρόγραμμα HELENA προτείνει μια ενιαία προσέγγιση στο παραπάνω πρόβλημα, με διάφορες πολυκεντρικές μελέτες να εξετάζουν ένα ευρύ φάσμα σχετιζόμενων παραγόντων: τη δίαιτα, τις γνώσεις διατροφής, τη στάση ως προς το φαγητό, τις επιλογές τροφίμων και τις προτιμήσεις, τη σύσταση σώματος, τα λιπίδια του πλάσματος και το μεταβολικό προφίλ, την κατάσταση των βιταμινών, την ανοσολογική λειτουργία που σχετίζεται με τη διατροφική κατάσταση, τη σωματική δραστηριότητα, τη φυσική κατάσταση και το γονότυπο. Ο γονότυπος θα επιτρέψει στους ερευνητές να εξετάσουν τις σχέσεις μεταξύ της γενετικής προδιάθεσης ενός ατόμου και του περιβάλλοντος, παραδείγματος χάριν, διερευνώντας την προδιάθεση των παχύσαρκων ατόμων να αναπτύξουν άλλες ασθένειες που συνδέονται με την παχυσαρκία, όπως ο διαβήτης ή η στεφανιαία νόσος.

Οι συμμετέχοντες συνεργάτες στοχεύουν να αναπτύξουν και να εναρμονίσουν τις μεθόδους για την αξιολόγηση των συνηθειών και των στάσεων τρόπου ζωής στα συμμετέχοντα κέντρα, έτσι ώστε οι παράμετροι για τη διατροφική κατάσταση, την ποιότητα της δίαιτας και τη φυσική κατάσταση των εφήβων να είναι κοινές για όλους. Αυτό θα επιτρέψει ευκολότερα τη σύγκριση της υγείας των εφήβων στις διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες.

Βελτίωση των προγραμμάτων εκπαίδευσης σχετικά με τον τρόπο ζωής

Με τη συλλογή των δεδομένων που αφορούν τις συνήθειες της δίαιτας και της σωματικής δραστηριότητας, τη διατροφική κατάσταση και πληροφορίες για τη γνώση, τις στάσεις, την επιλογή τροφίμων και τις προτιμήσεις, θα προκύψει μια εικόνα της υγείας του Ευρωπαίου εφήβου. Αυτό θα συνδεθεί με πρόσθετα δεδομένα όσον αφορά τις τοπικές, πολιτισμικές, κοινωνικές, γενετικές και μεταξύ των δύο φύλων διαφορές και ομοιότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη, για να διευκολύνει την ανάπτυξη ενός προγράμματος εκπαίδευσης σχετικά με τον τρόπο ζωής.

Μια πρωτοποριακή πτυχή του HELENA είναι η χρήση της προσέγγισης της «συγκεχυμένης λογικής» σε μια παρέμβαση προσαρμοσμένη σε υπολογιστή, προκειμένου να συνταχθούν εξατομικευμένες συμβουλές για τη βελτιστοποίηση των διατροφικών συνηθειών των εφήβων. Η μέθοδος αξιολόγησης της διαιτητικής πρόσληψης που απαιτείται για να αναπτυχθεί αυτό το εργαλείο θα τεκμηριωθεί με τη χρήση σύγχρονων δεδομένων διαιτητικής πρόληψης από διάφορους τομείς. Η αποτελεσματικότητά του σε ολόκληρο τον ποικιλόμορφο ευρωπαϊκό πληθυσμό θα αξιολογηθεί για πρώτη φορά.

Βελτίωση του προσδιορισμού των εφήβων που βρίσκονται σε κίνδυνο

Ένα πρόσθετο μέρος του προγράμματος είναι να προσδιοριστούν εκείνοι που διατρέχουν κίνδυνο διαταραχών στη λήψη τροφής, μη φυσιολογικών λιπιδαιμικών προφίλ, παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2 ή έλλειψης ορισμένων βιταμινών και ανόργανων στοιχείων, όπως η σιδηροπενική αναιμία, δεδομένου ότι ο πρόωρος προσδιορισμός θα βοηθήσει στη μείωση των κλινικών εκδηλώσεων σε μετέπειτα στάδια στη ζωή. Το εν λόγω μέρος θα περιλαμβάνει και την έρευνα για γενετικές συνδέσεις.

Τρόφιμα που προάγουν την υγεία

Οι συνεργάτες στο πρόγραμμα από τη βιομηχανία θα είναι σε θέση να δημιουργήσουν τρόφιμα με θετικές για την υγεία των εφήβων ιδιότητες, τα οποία θα είναι επίσης ελκυστικά από την άποψη των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών τους και της συσκευασίας τους. Ένας στόχος είναι να καταδείξουν τι αντιλαμβάνεται ο έφηβος ως «παραδοσιακά τρόφιμα» και εάν αυτά μπορούν εύκολα να επαναταχθούν στη δίαιτα του Ευρωπαίου εφήβου.

Κορυφαίο επίπεδο επιστημονικών γνώσεων

Ο συντονιστής του προγράμματος, καθηγητής Luis Moreno, από το Πανεπιστήμιο της Σαραγόσα στην Ισπανία, που έχει συγκεντρώσει συνολικά 25 συνεργάτες, θεωρεί ότι η βάση του προγράμματος είναι οι προηγούμενες εμπειρίες όλων των ομάδων. Χαρακτηριστικά αναφέρει: «Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα HELENA προέρχονται από ακαδημαϊκούς και βιομηχανικούς τομείς. Η ομάδα είναι διεπιστημονική και κάθε συνεργάτης εργάζεται ήδη σε ανώτερο επίπεδο στον αντίστοιχο τομέα επιστημονικής γνώσης του».

Βιβλιογραφική αναφορά

Healthy Lifestyle in Europe by Nutrition in Adolescence (HELENA). European Commission Sixth Framework Programme, Priority 5 – Food Quality and Safety, http://www.helenastudy.com

FOOD TODAY 06/2005