Περισσότερα από 30 χρόνια πριν, προτάθηκε ότι ένα μεγάλο μέρος της υπερκινητικότητας που σχετίζεται με τις μαθησιακές δυσκολίες θα μπορούσε να αποδοθεί στις τεχνητές χρωστικές τροφίμων, καθώς επίσης και σε ορισμένα φρούτα και λαχανικά που περιέχουν σαλικυλικά οξέα και ζάχαρη. Από τότε, πλήθος επιστημόνων έχουν εξετάσει αυτές τις θεωρίες, αλλά τα στοιχεία παραμένουν αμφιλεγόμενα.
Τι είναι το υπερκινητικό σύνδρομο με διάσπαση προσοχής (ΥΣΔΠ) (Attention Deficit/Hyperactivity Disorder, ADHD);
To ΥΣΔΠ εμφανίζεται κατά μέσον όρο σε ένα παιδί σε κάθε τάξη– καθιστώντας το παρορμητικό, επιρρεπές στο να κινείται και να μιλά υπερβολικά και ανίκανο να διατηρήσει την προσοχή του και να οργανώσει τις εργασίες του. Τα παιδιά με ΥΣΔΠ μπορεί να αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες στην ακαδημαϊκή τους απόδοση, και το 1 στα 2 παιδιά συνεχίζει με αυτό το φορτίο ως ενήλικος, νιώθοντας ότι δεν μπορεί να παραμείνει σε μια δουλειά ή ακόμα και να κλείσει ένα ραντεβού (1).
Δεν γνωρίζουμε την ακριβή αιτία του ΥΣΔΠ, αλλά υπάρχουν στοιχεία για ισχυρή γενετική επιρροή. Πρόσφατες έρευνες έχουν εντοπίσει διαφορές στη δραστηριότητα του εγκεφάλου των παιδιών με ΥΣΔΠ, σε σχέση με τα παιδιά χωρίς ΥΣΔΠ, ιδιαίτερα στις περιοχές που ρυθμίζουν την προσοχή, τη συγκέντρωση και την αναστολή της παρόρμησης.
Ψυχοδιεγερτικά φάρμακα, όπως η αμφεταμίνη και η μεθυλφαινιδάτη, χρησιμοποιούνται ευρέως για τον έλεγχο των συμπτωμάτων, αλλά δεν θεραπεύουν τη διαταραχή. Η δημοτικότητα αυτών των φαρμάκων προκαλεί αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με την πιθανή κατάχρησή τους και την έλλειψη στοιχείων για τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματά τους.
Η διατροφή συνεισφέρει;
Κατά τη δεκαετία του '70, τα επιστημονικά έγγραφα υποστήριξαν ότι το 30 έως 50 τοις εκατό των υπερενεργητικών παιδιών παρουσίασαν βελτίωση όταν έκαναν διατροφή ελεύθερη ουσιών, όπως οι τεχνητές χρωστικές τροφίμων και τα σαλικυλικά (τα σαλικυλικά εμφανίζονται φυσικά σε φρούτα και λαχανικά, όπως τα μήλα, τα κεράσια, τα σταφύλια, τα πορτοκάλια ή οι ντομάτες)(3). Άλλοι επιστήμονες εξέτασαν αυτή τη διατροφή και διάφορες πρόσθετες ουσίες τροφίμων κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του '70 και του '80, καταλήγοντας σε ποικίλα συμπεράσματα – κάποιοι βρήκαν μεγάλη επίδραση της διατροφής στη συμπεριφορά και άλλοι μικρή.
Το 1982, το Αμερικανικό Εθνικό Ίδρυμα Υγείας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι περιορισμοί στη διατροφή βοήθησαν ένα μικρό ποσοστό των παιδιών με ΥΣΔΠ (4). Σύστησε την ανάγκη για περισσότερη έρευνα και σημείωσε ότι η πρόοδος σε αυτόν τον τομέα εμποδίζεται από την περιορισμένη κατανόησή μας για το ΥΣΔΠ και την έλλειψη τυποποιημένων διαγνωστικών διαδικασιών. Για παράδειγμα, πολλά παιδιά με ΥΣΔΠ έχουν επίσης τροφικές αλλεργίες. Δεδομένου ότι οι αλλεργίες τροφίμων μπορούν, από μόνες τους, να προκαλέσουν συμπεριφοριστικά προβλήματα, μερικά παιδιά στα οποία γίνεται διάγνωση ΥΣΔΠ, μπορεί να μην έχουν πρωτοπαθή ΥΣΔΠ αρχικά.
Πιο πρόσφατες μελέτες και ανασκοπήσεις, ωστόσο, έχουν βρει μια ουσιαστική διαιτητική επίδραση στο ΥΣΔΠ. Μια ανασκόπηση του 2004 εξέτασε 15 διπλά τυφλά διασταυροούμενες μελέτες που χρησιμοποίησαν παρόμοιες τεχνητές χρωστικές τροφίμων (5). Με δίαιτα χωρίς τις ουσίες αυτές, η μέση συμπεριφορική βελτίωση ήταν μεταξύ του 1/3 και του 1/2 της βελτίωσης που καταγράφεται όταν χορηγούμε φαρμακευτική αγωγή, και παρουσιάστηκε τόσο σε παιδιά με ΥΣΔΠ όσο και σε «κανονικά παιδιά», κάτι που δεν υποστηρίζει την υπόθεση ότι τα «υπερκινητικά» και τα «κανονικά» παιδιά αντιδρούν διαφορετικά σε αυτές τις ενώσεις. Μια άλλη μελέτη, το 2004, επιβεβαίωσε αυτά τα αποτελέσματα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας (6).
Τα γενικά στοιχεία, λοιπόν, δεν οδηγούν σε συμπεράσματα και, στην καλύτερη περίπτωση, είναι δύσκολο να ερμηνευθούν. Οι μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει πολύ διαφορετικούς τρόπους για να μετρήσουν τις επιπτώσεις της διατροφής: μερικές εξέτασαν ολόκληρες δίαιτες και άλλες μεμονωμένα συστατικά, κάποιες πρόσθεσαν και άλλες αφαίρεσαν συστατικά τροφίμων, ορισμένες εξέτασαν παιδιά που ήταν ευαίσθητα σε ορισμένα τρόφιμα και άλλες παιδιά με προβλήματα «συμπεριφοράς» ή με ΥΣΔΠ, κ.λπ.
Θα έπρεπε να ανησυχούμε για τις τεχνητές χρωστικές τροφίμων;
Δεν υπάρχει καμία οριστική επιστημονική απάντηση για τον ρόλο των τεχνητών χρωστικών ουσιών των τροφίμων στο ΥΣΔΠ. Εντούτοις, για τα άτομα που θέλουν να αποφύγουν την κατανάλωσή τους, η παρουσία τους δηλώνεται στον κατάλογο συστατικών των προϊόντων. Υπάρχουν και άλλοι διαιτητικοί παράγοντες που θεωρείται ότι παίζουν ρόλο στο ΥΣΔΠ: ανεπάρκειες των λιπαρών οξέων μακράς αλύσου ω-3 ή ω-6 έχουν παρατηρηθεί σε μερικά παιδιά με ΥΣΔΠ. Πολλοί γονείς και μερικοί δάσκαλοι είναι πεπεισμένοι ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ διατροφής και ΥΣΔΠ - ίσως, εκείνοι που είναι κοντά στα παιδιά να είναι σε θέση να παρατηρήσουν διαιτητικές επιδράσεις, τις οποίες οι κλινικοί επιστήμονες δεν έχουν παρατηρήσει. Περαιτέρω μελέτες πρέπει να πραγματοποιηθούν σχετικά με την πιθανή αρνητική επίδραση συγκεκριμένων διατροφικών συστατικών στη συμπεριφορά των παιδιών.
Βιβλιογραφικές αναφορές
- American Psychiatric Association (2000) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders DSM-IV-TR. Text Revision, Fourth Edition, Washington, DC.
- Simon H and Stern TA (2002) What causes attention-deficit hyperactivity disorder? Review.Available online on http://www.umm.edu/patiented/articles/ some_alternative_approaches_attentiondeficit_hyperactivity_disorder_000030_10.htm
- Feingold BF (1977) Behavioral disturbances linked to the ingestion of food additives. Delaware Medical Journal Feb; 49(2):89-94,1977.
- National Institutes of Health (1982) Defined Diets and Childhood Hyperactivity. Consensus Development Conference Summary, Volume 4, Number 3 Available online on http://consensus.nih.gov/1982/1982DietHyperactivity032html.htm
- Schab DW and Trinh NH (2004) Do artificial food colours promote hyperactivity in children with hyperactive syndromes? A meta-analysis of double-blind placebo-controlled trials. Journal of Developmental & Behavioral Paediatrics 25(6): 423-434
- Bateman B, Warner JO, Hutchinson E, Dean T, Rowlandson P, Gant C, Grundy J, Fitzgerald C and Stevenson J (2004) The effects of a double blind, placebo controlled, artificial food colourings and benzoate preservative challenge on hyperactivity in a general population sample of preschool children Archives of Disease in Childhood 89: 506-511
FOOD TODAY 03/2007
.jpg)
