Δεδομένου ότι τα επίπεδα υπέρβαρου και παχυσαρκίας στα παιδιά της Ευρώπης συνεχίζουν να αυξάνουν, είναι γενικά αποδεκτό ότι απαιτούνται επειγόντως προληπτικές ενέργειες. Εντούτοις, υπάρχει ακόμα πολλή συζήτηση σχετικά με το πότε και πώς να εισαχθούν οι παρεμβάσεις και ποια ακριβή μέτρα πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Στο παρόν άρθρο αναφέρονται μερικές από τις εκτιμήσεις.
Το μήνυμα
Υπάρχουν τρεις κύριες πτυχές του τρόπου ζωής ενός παιδιού, που προάγουν ή όχι την παχυσαρκία: η διατροφή, το επίπεδο σωματικής δραστηριότητας και το επίπεδο καθιστικής συμπεριφοράς, και ειδικότερα ο αριθμός των ωρών που περνάει βλέποντας τηλεόραση και παίζοντας ηλεκτρονικά παιχνίδια. Τα προγράμματα πρόληψης θα μπορούσαν να παρέχουν ένα απλό μήνυμα και να εστιάσουν σε μια περιοχή, όπως για τη βελτίωση της διατροφής ή την περικοπή του αριθμού ωρών μπροστά στην τηλεόραση, ή να περιλάβουν οποιονδήποτε συνδυασμό μηνυμάτων διατροφής, σωματικής δραστηριότητας και καθιστικής συμπεριφοράς.
Προσαρμόζοντας το μήνυμα
Ανεξάρτητα από τα πραγματικά μηνύματα, μπορεί να είναι απαραίτητο να προσαρμοστεί το πρόγραμμα, ώστε να ταιριάζει στα συγκεκριμένα παιδιά στα οποία απευθύνεται. Παραδείγματος χάριν, ο τύπος άθλησης και δραστηριοτήτων που προσφέρονται ίσως πρέπει να ποικίλει μεταξύ κοριτσιών και αγοριών. Η ηλικία των παιδιών θα καθορίσει επίσης αυτό που είναι δυνατό και αποδεκτό. Πολλά πράγματα αλλάζουν μεταξύ παιδιών δημοτικού και γυμνασίου-λυκείου ∙ ειδικά η πρόσβαση σε αθλητικές εγκαταστάσεις και τα συστήματα τροφοδοσίας των σχολείων (κυλικείο, όπου τα παιδιά επιλέγουν μεταξύ διαφορετικών τροφίμων, ή εστιατόριο σχολείου όπου τα παιδιά έχουν ένα καθορισμένο γεύμα χωρίς επιλογή). Η κοινωνική τάξη και οι εθνικές διαφορές στη διατροφή και τη συμπεριφορά πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη. Τα παιδιά που είναι ήδη υπέρβαρα ή παχύσαρκα ίσως χρειάζονται ειδική βοήθεια.
Το περιβάλλον
Μια άλλη βασική εκτίμηση αφορά στο πού πραγματοποιείται η επέμβαση και ποιος εμπλέκεται σε αυτήν. Τα σχολεία είναι μια προφανής αφετηρία, επειδή έχουν πρόσβαση σε μεγάλους αριθμούς παιδιών ∙ έχουν τη δυνατότητα να υποστηρίξουν την υγιεινή συμπεριφορά και είναι ιδανικά για τη διεξαγωγή προγραμμάτων προώθησης της υγείας. Αλλά η σχολική προσέγγιση μπορεί να αποτύχει, εάν υπάρχει έλλειψη υποστήριξης στην οικογένεια ή στην ευρύτερη κοινότητα. Κατά συνέπεια, οι γονείς και τα αδέλφια μπορεί επίσης να χρειάζεται να συμμετέχουν στις δραστηριότητες, ίσως μέσω «ημερών δράσης» ή άλλων ειδικών δραστηριοτήτων, έτσι ώστε να συνεχίζεται το πρόγραμμα και στο σπίτι. Ένα ακόμα μεγαλύτερο βήμα είναι να εμπλακεί ολόκληρη η κοινότητα, συμπεριλαμβάνοντας εκείνους που εργάζονται στα αθλητικά κέντρα, τους κοινοτικούς ηγέτες και τους προμηθευτές τροφίμων (βιομηχανία τροφίμων, προμηθευτές, λιανοπωλητές).
Η ικανότητα υποστήριξης
Για να είναι οποιοδήποτε πρόγραμμα ωφέλιμο πρέπει να είναι και βιώσιμο μακροπρόθεσμα. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε υποδομή που τίθεται σε ισχύ πρέπει να μπορεί να στηριχτεί με αποδεκτό συμπληρωματικό κόστος και προσπάθεια. Παραδείγματος χάριν, οι αλλαγές σε ένα σχολικό κυλικείο μπορούν να συνεχιστούν σχετικά εύκολα, εάν γίνονται αποδεκτές από το σχολείο και το προσωπικό του κυλικείου. Σε διαφορετική περίπτωση, ένα πρόγραμμα που απαιτεί μεγάλη εισαγωγή πρόσθετου προσωπικού ή ειδικών μπορεί να είναι ακριβό και μη πρακτικό μακροπρόθεσμα.
Δίνοντας προσοχή στα δυσμενή αποτελέσματα
Ιδανικά, τέτοιες παρεμβάσεις θα τονώσουν την εικόνα των παιδιών για τον εαυτό τους, θα τα παρακινήσουν να ακολουθήσουν έναν υγιεινό τρόπο ζωής και θα τα βοηθήσουν να αποκτήσουν και να διατηρήσουν το κατάλληλο βάρος για το ύψος τους στην ενήλικη ζωή. Εντούτοις, είναι σημαντικό να εξεταστεί εάν μια παρέμβαση θα έχει οποιαδήποτε δυσμενή αποτελέσματα στην ψυχολογική ή φυσική υγεία των παιδιών. Παραδείγματος χάριν, δεν πρέπει η παρέμβαση να προκαλέσει απώλεια βάρους στα παιδιά κανονικού βάρους, ούτε να προκαλέσει απροσδόκητη αύξηση πάχους ή να επιδεινώσει οποιαδήποτε υπάρχοντα προβλήματα αυτοπεποίθησης στα παιδιά που είναι ήδη υπέρβαρα ή παχύσαρκα.
Η πρόοδος
Όπως παρουσιάστηκε παραπάνω, τα πιθανά σενάρια για τον σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης παχυσαρκίας είναι εκτενή, γνωρίζουμε όμως ποιο θα είναι το αποτέλεσμα; Διάφορες μελέτες παρέμβασης έχουν ήδη πραγματοποιηθεί χρησιμοποιώντας διαφορετικά μηνύματα, προσεγγίσεις και κοινωνικό περιβάλλον. Είναι πλέον καιρός να αξιολογήσουμε τι έχουμε μάθει από αυτές τις πρώτες μελέτες και πώς να προχωρήσουμε μπροστά. Πρόσφατες αναθεωρήσεις των σχολικών παρεμβάσεων έχουν ξεκινήσει αυτήν τη διαδικασία (1,2) και σε μια σειρά άρθρων στα προσεχή FOOD TODAY θα εξετάσουμε μερικές από τις πιο επιτυχημένες περιπτώσεις: τι πέτυχαν, γιατί λειτούργησαν και ποιες οι συστάσεις τους για μελλοντική δράση.
Βιβλιογραφικές αναφορές
- Doak CM, Visscher TLS, Renders CM & Seidell JC (2006) The prevention of overweight and obesity in children and adolescents: a review of interventions and programmes. Obesity Reviews 7: 111-136
- Flynn MA, McNeil DA, Maloff B, Mutasingwa D, Wu M, Ford C, Tough SC (2006) Reducing obesity and related chronic disease risk in children and youth: a synthesis of evidence with “best practice” recommendations. Obesity Reviews 7 Suppl 1:7-66
FOOD TODAY 10/2006
.jpg)
