Η επικοινωνία για καλή διατροφή και ασφάλεια των τροφίμων πρέπει να περιλαμβάνει πληροφορίες βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα, που παρουσιάζονται με συνάφεια και χωρίς κινδυνολογίες. Ένας τομέας όπου δεν συνέβη κάτι αντίστοιχο είναι η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών ή BSE. Το παρόν άρθρο εξετάζει δεδομένα στοιχεία για τη BSE και προσδιορίζει τα σημεία για τα οποία οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμα απαντήσεις.

Τι είναι η ΣΕΒ;

Η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (ΣΕΒ), κοινώς γνωστή ως «ασθένεια των τρελλών αγελάδων», είναι μια θανατηφόρα ασθένεια του εγκεφάλου που εμφανίζεται στα βοοειδή. Η ΣΕΒ είναι ένας τύπος μιας ομάδας πριονογενών ασθενειών, οι οποίες αναφέρονται ως μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ). Οι ΜΣΕ είναι θανατηφόρες ασθένειες που προκαλούν σπογγώδη εκφυλισμό του εγκεφάλου και σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα.

Η προέλευση της ΣΕΒ δεν είναι ακόμα γνωστή. Σύμφωνα με μια θεωρία, ο παράγοντας αποτελείται από «μεταβιβάσιμα πρίον ("rogue")», τα οποία μπορούν να αλληλεπιδρούν με τα φυσιολογικά πρίον (πρωτεΐνες που βρίσκονται συνήθως στον εγκέφαλο αλλά και σε άλλους ιστούς των ανθρώπων και των ζώων) και να προκαλέσουν τον μετασχηματισμό τους σε «μεταβιβάσιμα πρίον». Η έρευνα σ’ αυτό το πεδίο συνεχίζεται, διότι ίσως να εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες στην ανάπτυξη της ΣΕΒ.

Ο τρόπος μετάδοσης δεν έχει αποδειχθεί

Ο τρόπος μετάδοσης της ΣΕΒ δεν έχει αποδειχθεί ακόμα. Θεωρείται μέχρι τώρα ότι τα βοοειδή μπορεί να μολυνθούν με ΣΕΒ όταν εκτρέφονται με κρέατα, κόκκαλα ή τετηγμένα προϊόντα ή παραπροϊόντα μυρικαστικών που παρασκευάστηκαν από μολυσμένα με ΣΕΒ σφάγια. Άλλοι πιθανοί τρόποι και αιτίες μετάδοσης δεν έχουν βέβαια αποκλειστεί.

Ο αριθμός των κρουσμάτων της  ΣΕΒ παρουσιάζει σημαντική πτώση κάθε χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετά την έξαρση της ασθένειας το 1992. Το 1999 καταγράφηκαν 2300 αναφερθείσες περιπτώσεις. Αυτός ο αριθμός μειώθηκε σε 1443 το 2000 και σε 755 μέχρι τον Νοέμβριο του 2002.

Σημαντικά μικρότεροι αριθμοί κρουσμάτων ΣΕΒ έχουν αναφερθεί στην Αυστρία, το Βέλγιο, την Τσεχία, την Δανία, την Φινλανδία, την Γαλλία, την Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Ιαπωνία, το Λιχτενστάιν, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, την Σλοβακία, την Σλοβενία, την Ισπανία και την Ελβετία (επισκεφθείτε το http://www.oie.int/ για συνεχή ενημέρωση).

Μέχρι σήμερα, η ΣΕΒ έχει ανιχνευθεί μόνο στα βοοειδή, και υπάρχει θεωρητικός κίνδυνος για ΣΕΒ στα πρόβατα. Μέχρι σήμερα κανένα πρόβατο δεν έχει αναφερθεί να έχει προσβληθεί με ΣΕΒ, εκτός πειραματικά σε πολύ ακραίες εργαστηριακές συνθήκες.

Μπορεί η ΣΕΒ να προσβάλλει ανθρώπους;

Αν και δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά κάποια άμεση σχέση αιτίου και αιτιατού, θεωρείται, βάσει νευρολογικών και κυτταρολογικών (ιστολογικών) ευρημάτων, ότι η ΣΕΒ στα βοοειδή και η παραλλαγή της ασθένειας Creutzfeldt-Jakob (v-CJD) στους ανθρώπους μπορεί να συνδέονται. Η πρώτη περίπτωση v-CJD αναφέρθηκε τον Μάρτιο του 1996 στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η v-CJD, όπως και η ΣΕΒ, προκαλεί σπογγοειδείς αλλαγές και, ως εκ τούτου, εκφυλισμό του εγκεφάλου. Η ασθένεια δεν είναι θεραπεύσιμη και αποβαίνει θανατηφόρα. Από τις 4 Οκτωβρίου 2002 έχουν υπάρξει 128 περιπτώσεις v-CJD στο Ηνωμένο Βασίλειο (94 επιβεβαιωμένες και 35 πιθανές, επισκεφθείτε το http://www.doh.gov.uk/cjd/cjd_stat.htm για περισσότερες πληροφορίες). Έχουν επιβεβαιωθεί 5 περιπτώσεις v-CJD στην Γαλλία και από μία στην Ιρλανδία και την Ιταλία. Υπάρχουν, επίσης, δύο περαιτέρω πιθανές περιπτώσεις στην Γαλλία.

Ο παράγοντας της ΣΕΒ δεν έχει βρεθεί στο βόειο κρέας ή στο γάλα αγελάδας αλλά σε «χαρακτηρισμένα επικίνδυνα υλικά», (“specified risk material”, SRM). Ο όρος αυτός αναφέρεται στα μέρη των βοοειδών που είναι τα πλέον πιθανά να μολυνθούν με τον παράγοντα της ΣΕΒ και περιλαμβάνουν το κεντρικό νευρικό σύστημα, συμπεριλαμβανομένων του εγκεφάλου, των ματιών και μέρος του παχέος εντέρου, κ.λπ. Τα SRM αφαιρούνται πλέον από τα τρόφιμα και από την τροφική αλυσίδα. Ο παράγοντας ΣΕΒ δεν έχει ανιχνευθεί στο κρέας των μυών ή το γάλα και οι εμπειρογνώμονες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της ΕΕ έχουν επιβεβαιώσει ότι το γάλα αγελάδας και το βόειο κρέας είναι ασφαλή. Αν και δεν είναι δυνατό να προβλεφθεί ακριβώς ο αριθμός των μελλοντικών κρουσμάτων της v-CJD στους ανθρώπους, λόγω της μεγάλης περιόδου επώασης πριν γίνουν εμφανή τα συμπτώματα, ο κίνδυνος μόλυνσης με v-CJD θεωρείται πλέον πολύ χαμηλός. Ο κίνδυνος έχει μειωθεί από αυστηρούς κανονισμούς που διέπουν τη σίτιση και τη σφαγή των ζώων, την ηλικία των βοοειδών που θανατώνονται για ανθρώπινη κατανάλωση, την αφαίρεση οποιουδήποτε οργάνου με κίνδυνο μόλυνσης από ΣΕΒ (SRM), και τις αναλύσεις δειγμάτων για SRM. Οι ερωτήσεις, εντούτοις, σχετικά με την προέλευση της ΣΕΒ και τον τρόπο μετάδοσης παραμένουν, καθιστώντας αυτό το θέμα έναν τομέα έντονης έρευνας για αρκετό καιρό ακόμα.

Για περισσότερες πληροφορίες για τη ΣΕΒ επισκεφθείτε το http://www.bsereview.org.uk/

Βιβλιογραφικές αναφορές

• BSE and Beef. Food Standards Agency and the Consumers Association. June 2001
• Brown, P. Bovine Spongiform encephalopathy and variant Creutzfeldt-Jakob disease. BMJ 2001; 322:841-844 (7 April)
• Brown P, Will RG, Bradley R, Asher DM, Detwiler L. Bovine Spongiform encephalopathy and variant Creutzfeldt-Jakob disease: background, evolution and current concerns. Emerg Infect Dis 2001;7:6-16.
• EU Commission. BSE "Vadermecum", 3rd Ed. (1998)
• Institute of Food Science and Technology, UK. Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE) and Variant Creutzfeldt-Jakob Disease (vCJD) in humans., Parts 1 and 2. 2001. http://www.ifst.org/

FOOD TODAY 09/2002