«Theobroma cacao» σημαίνει τροφή των θεών. Είναι επίσης το βοτανικό όνομα για το δέντρο του κακάου, ένος πολύ σεβαστού καρπού για χιλιάδες χρόνια. Η ικανοποίηση της αυξανόμενης όρεξης του κόσμου για σοκολάτα είναι μια ενδιαφέρουσα  μελέτη στην ανάπτυξη της βιώσιμης γεωργίας.

Σήμερα πάνω από 20 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως εξαρτώνται για τους βιοτικούς πόρους τους από την καλλιέργεια κακάου. Σχεδόν το 90% της παραγωγής κακάου προέρχεται από μικρά αγροκτήματα. Η χρήση λιπασμάτων είναι περιορισμένη, αλλά απαιτείται η χρήση εντομοκτόνων και μυκητοκτόνων λόγω της εξάπλωσης των παρασίτων και των ασθενειών. Υπολογίζεται ότι περίπου το 30% της συγκομιδής κακάου παγκοσμίως χάνεται εξαιτίας παρασίτων και ασθενειών. Η χημική επεξεργασία δεν είναι ωστόσο πάντα δυνατή, είτε λόγω της φύσης των παρασίτων είτε επειδή οι χημικές ουσίες είναι πάρα πολύ ακριβές για τους περισσότερους αγρότες. Η χρήση των χημικών ουσιών πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να ελαχιστοποιηθεί για να μειωθεί η περιβαλλοντική ρύπανση και οι κίνδυνοι για την υγεία των αγροτών.

Μια άλλη πρόκληση για την καλλιέργεια κακάου είναι η αυξανόμενη έλλειψη των κατάλληλων περιοχών καλλιέργειας. Η αυξημένη παγκόσμια παραγωγή κακάου από 1,5 εκατομμύρια τόνους το 1984 σε 2,7 εκατομμύρια τόνους το 1998 οφειλόταν σχεδόν εξολοκλήρου σε αύξηση των εκτάσεων παραγωγής, ενώ η παραγωγικότητα παρέμεινε χαμηλή. Οι νέες ζώνες παραγωγής δημιουργήθηκαν κατά κύριο λόγο σε αποψιλωμένες δασικές εκτάσεις, οι οποίες μειώνονται όλο και περισσότερο. Εν τω μεταξύ, πολλές από τις παραδοσιακές εκτάσεις παραγωγής έχουν παλιά, χαμηλής παραγωγικής ικανότητας δέντρα, τα οποία θα πρέπει να αντικατασταθούν.

Αντοχή εκ των έσω

Διάφορες ερευνητικές οργανώσεις και η βιομηχανία που χρησιμοποιεί το κακάο ψάχνουν λύσεις σε αυτά τα προβλήματα. Με την προβλεπόμενη συνεχιζόμενη επικράτηση των μικρών καλλιεργητών κακάου, δεν είναι πρακτικό να εισαχθούν τεχνολογικές αλλαγές που εξαρτώνται από σημαντικές αυξήσεις στις οικονομικές εισροές, και ειδικά σε περιόδους πίεσης, που απαιτείται η μείωση των τιμών του κακάου. Η εισαγωγή και η χρήση αποδοτικότερων ποικιλιών, που είναι ανθεκτικές στα παράσιτα και τις ασθένειες, είναι, επομένως, μία από τις οικονομικώς πιο αποδοτικές και φιλικές προς το περιβάλλον καινοτομίες που μπορούν να προταθούν για να υπερνικήσουν τα εμπόδια στην παραγωγή του κακάου. Δέντρα κακάου με αποτελεσματική αντοχή εκ των έσω στα περισσότερα παράσιτα και ασθένειες δεν είναι ακόμα διαθέσιμα, αν και τα καλλιεργούμενα δέντρα διαθέτουν μια γενικά σημαντική γενετική δυνατότητα για αντοχή.

Συνεργασία

Υπάρχουν διάφορα διεθνή προγράμματα που στοχεύουν στην ανάπτυξη αυτών των βελτιωμένων και βιώσιμων μεθόδων παραγωγής κακάου. Ερευνητικές οργανώσεις στη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία και τις ΗΠΑ έχουν έναν κοινό γενικό στόχο, αλλά η καθεμία ειδικεύεται σε συγκεκριμένες πτυχές.

Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί νέες τεχνικές που μπορούν τελικά να έχουν σημαντική συνεισφορά στη δημιουργία βελτιωμένων ποικιλιών με μεγαλύτερες αποδόσεις. Έχουν δημιουργηθεί συλλογές υλικού από το φυτό του κακάου, όπως στο Τρινιντάντ, και από τα τέλη της δεκαετίας του '70 έχουν καταβληθεί συστηματικές προσπάθειες να αναλυθεί το φυτικό υλικό, κυρίως με την παρατήρηση των μορφολογικών χαρακτηριστικών του.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας των δεικτών DNA φέρνει επανάσταση σε αυτήν την πρακτική, επιτρέποντας την καλύτερη κατανόηση της γενετικής ποικιλομορφίας σε αυτές τις συλλογές. Εκτός από την κατανόηση της βιοποικιλότητας, αυτές οι τεχνικές μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για να προσδιορίσουν χαρακτηριστικά σε μεμονωμένα δέντρα που έχουν αυξημένη αντοχή στις ασθένειες. Για παράδειγμα, ένα πρόγραμμα συνεργασίας μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων στη Γαλλία και κάποιων παραγωγών χωρών προσδιορίζει τα δέντρα που έχουν αυξημένη αντοχή σε προσβολή από μύκητες του γένους Phytophthora, οι οποίες συχνά προσβάλλουν τον καρπό του κακάου. Αυτά τα δέντρα μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν σε συμβατικά προγράμματα πολλαπλασιασμού / αναπαραγωγής ή πολλαπλασιασμού με μοσχεύματα, δίνοντας δέντρα υψηλότερης απόδοσης στους αγρότες, ώστε να παρέχουν ένα πιο βιώσιμο μέλλον.

Η ενσωμάτωση όλων αυτών των νέων εξελίξεων σε ένα σύγχρονο πρόγραμμα αναπαραγωγής του κακάου θα είναι μια σημαντική συμβολή στη βελτίωση της παραγωγής κακάου.

FOOD TODAY 05/1999