Οι σημαντικότατες κρίσεις τροφίμων που έπληξαν πρόσφατα την Ευρώπη οδήγησαν σε μια εντατική συζήτηση για την ασφάλεια των τροφίμων που μας παρέχονται. Η συζήτηση προκάλεσε, επίσης, τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Η EFSA θα είναι αρμόδια για τη βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα αξιολόγηση των κινδύνων, ενώ οι αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση των κινδύνων είναι ο τομέας δραστηριότητας των φορέων ρύθμισης και χάραξης πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κίνδυνοι αξιολογούνται και ρυθμίζονται σε ένα πλαίσιο που αποκαλείται «ανάλυση κινδύνου». Το παρόν άρθρο εξηγεί τι είναι η «ανάλυση κινδύνου».

Είναι σαφές τι εννοούμε με τον όρο «κίνδυνος»; Μια περιγραφή είναι «η πιθανότητα εμφάνισης ενός δυσμενούς γεγονότος, απειλής ή ζημιάς και του αντίκτυπου που θα έχει όταν εμφανιστεί». Είναι τεράστια πρόκληση να αξιολογήσουμε τους κινδύνους και να αποφασίσουμε σχετικά με το πώς να τους διαχειριστούμε καλύτερα στη σύνθετη και μεγάλη κλίμακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι δύσκολο να εκτιμηθούν όλες οι πτυχές ενός κινδύνου ή να επιτηρηθούν όλες οι συνέπειες ενός μέτρου αντιμετώπισης. Θα υπάρξουν πολλά κενά ή αβεβαιότητες στη γνώση. Η ανάλυση κινδύνου είναι ένας συστηματικός τρόπος να αξιολογηθούν πληρέστερα οι κίνδυνοι, να επιτευχθεί διαφάνεια στην πολυπλοκότητα και να εξεταστούν οι αβεβαιότητες ή τα κενά γνώσης. Η ανάλυση κινδύνου διευκολύνει τη λήψη αποφάσεων αντιμετώπισης του κινδύνου και την επικοινωνία για τον κίνδυνο και αποτελείται από τρεις δραστηριότητες: αξιολόγηση, διαχείριση και επικοινωνία του κινδύνου.

Αξιολόγηση του κινδύνου

Στο πλαίσιο των τροφίμων, οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν πιθανές επιδράσεις στους καταναλωτές. Οι πιθανοί κίνδυνοι στα τρόφιμα περιλαμβάνουν μολυσματικούς μικροοργανισμούς, χημικές ουσίες που εμφανίζονται ως μολυσματικοί παράγοντες (π.χ. καθαριστικές ενώσεις) ή φυσικοί παράγοντες (π.χ. γυαλί). Ενώ όλη η προσπάθεια καταβάλλεται προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η εμφάνιση κινδύνων, η ασφάλεια τροφίμων δεν είναι απόλυτη και κίνδυνοι μπορεί να εμφανιστούν. Η αξιολόγηση του κινδύνου ακολουθεί μια δομημένη προσέγγιση για να εκτιμήσει τον κίνδυνο και να σχηματίσει άποψη για τους παράγοντες που επηρεάζουν τον κίνδυνο θετικά ή αρνητικά. Ένας κίνδυνος μπορεί να εκτιμηθεί σε απόλυτους όρους (π.χ. υπολογίζοντας τον αριθμό των καταναλωτών που αρρωσταίνουν ετησίως από την κατανάλωση ορισμένων προϊόντων) ή σε γενικές γραμμές (π.χ. συγκρίνοντας την ασφάλεια ενός προϊόντος με αυτήν ενός άλλου).

Διαχείριση του κινδύνου

Οι διαχειριστές κινδύνου διεξάγουν την ανάλυση κινδύνου. Αποφασίζουν εάν απαιτείται αξιολόγηση του κινδύνου για να λυθεί το πρόβλημα και υποστηρίζουν τους αξιολογητές κινδύνου στη δουλειά τους. Μόλις ολοκληρωθεί η αξιολόγηση του κινδύνου, οι διαχειριστές κινδύνου χρησιμοποιούν το αποτέλεσμα για να αποφασίσουν τι θα κάνουν για τον κίνδυνο. Όταν ο κίνδυνος πρέπει να μειωθεί, η διαχείριση κινδύνου θα πρέπει να επιλέξει το/α καλύτερο/α μέτρο/α για να γίνει αυτό.

Επικοινωνία του κινδύνου

Στην ανάλυση κινδύνου, οι διαφορετικοί τύποι επικοινωνίας είναι σημαντικοί. Τεχνικές συζητήσεις λαμβάνουν χώρα μεταξύ των διαχειριστών, των αξιολογητών και των ενδιαφερομένων στον ιδιωτικό τομέα. Η επικοινωνία μεταξύ των διαχειριστών κινδύνου, του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα είναι πολύ σημαντική, όταν αποφασίζεται ο τρόπος για την καλύτερη διαχείριση ενός κινδύνου και την εφαρμογή των αποφάσεων. Η συζήτηση αυτή είναι λιγότερο τεχνική και μπορεί να περιλαμβάνει, παραδείγματος χάριν, οικονομικές, κοινωνικές και δεοντολογικές αξίες. Προκειμένου να ληφθεί μια απόφαση που είναι επαρκής για τον σκοπό και είναι αποδεκτή από όλους τους ενδιαφερόμενους, η διαχείριση κινδύνου πρέπει να εξασφαλίσει καλή επικοινωνία κινδύνου. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι η επικοινωνία κινδύνου δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια δραστηριότητα τύπου δημοσίων σχέσεων, αλλά για να είμαστε δίκαιοι προς την επιστήμη, έχει δικαιωματικά εξελιχθεί ως προϊόν της σχολής αντίληψης του κινδύνου. Η αντίληψη κινδύνου αναφέρεται σε μια ευρεία σειρά ψυχολογικών, κυρίως, μελετών, οι οποίες ξεκίνησαν περίπου 50 χρόνια πριν, και  εξετάζουν γιατί οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται μερικούς κινδύνους διαφορετικά από άλλους. Αυτή η έρευνα έδειξε ότι οι άνθρωποι ανησυχούν περισσότερο για τους ακούσιους παρά για τους εκούσιους κινδύνους και περισσότερο για τους τεχνολογικούς απ’ ό,τι για τους φυσικούς. Αυτά τα συμπεράσματα είχαν μεγάλο αντίκτυπο στον τρόπο με τον οποίο οι κίνδυνοι επικοινωνούνται καλύτερα στο κοινό. Οι αρχικές στρατηγικές επικοινωνίας κινδύνου λειτουργούσαν από επάνω προς τα κάτω· παραδείγματος χάριν, από έναν φορέα ρύθμισης στο κοινό. Πρόσφατα προτιμήθηκε μια μορφή διαλόγου επικοινωνίας κινδύνου, η οποία ενθαρρύνει το κοινό και τους ενδιαφερόμενους να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία επικοινωνίας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πληροφόρησης για τα Τρόφιμα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις ανάλυσης κινδύνου μέσα στην ευρωπαϊκή περιοχή τροφίμων. Η επικοινωνία του κινδύνου είναι ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος για την οργάνωσή μας. Θα σας ενημερώνουμε για αυτό και άλλες δραστηριότητες σχετικές με τον κίνδυνο κατά τη διάρκεια των επόμενων μηνών.

Βιβλιογραφική αναφορά

ILSI, Food Safety Management Tools, J.L.Jouve, M.F.Stringer and A.C. Baird Parker, April 1998

FOOD TODAY 06/2003