Διάφορες φυτικές ποικιλίες έχουν εμπλουτισθεί με γενετική τροποποίηση και μέχρι τώρα οι τροποποιήσεις που έχουν λειτουργήσει καλύτερα είναι οι απλούστερες- εκείνες που μπορούν να ολοκληρωθούν με την εισαγωγή μόνο ενός γονιδίου στα φυτά με ελάχιστες επιπτώσεις στη φυσιολογία τους. Πολλές περισσότερες υποψήφιες τροποποιήσεις αναμένουν να εισαχθούν και καθώς οι μέθοδοι  βελτιώνονται, μπορούν να γίνουν πραγματικότητα πιο φιλόδοξες τροποποιήσεις. 

Τι κάνουν;

Μέχρι τώρα η έρευνα στα γενετικά τροποποιημένα καλλιεργούμενα φυτά αφορούσε στη δημιουργία ποικιλιών, που είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίσουν περιβαλλοντικές πιέσεις όπως οι ασθένειες ή τα ζιζανιοκτόνα. Πολλές καλλιέργειες ανθεκτικές σε ιούς και ζιζανιοκτόνα έχουν εισαχθεί επιτυχώς. Επίσης, θα πρέπει να βρούμε τρόπους να πραγματοποιήσουμε πιο περίπλοκα προγράμματα, όπως για παράδειγμα κατασκευή δημητριακών που δεσμεύουν άζωτο, το «Άγιο Δισκοπότηρο» της βιοτεχνολογίας φυτών. Η πολυπλοκότητα της σχέσης μεταξύ των αζωτοδεσμευτικών βακτηρίων και των φυτών-ξενιστών είναι απίθανο να αναπαραχθεί τεχνητά στο εγγύς μέλλον. Εντούτοις, η παραγωγή δημητριακών, όπως το ρύζι, έχει διπλασιαστεί κατά την τελευταία γενιά και οι διεθνείς προσπάθειες συνεργασίας πρέπει να εξασφαλίσουν ότι η βιοτεχνολογία θα βοηθήσει τους επιστήμονες να συνεχίσουν να βελτιώνουν την ποιότητα και την ποσότητα της παραγωγής. Αυτό είναι ουσιαστικό για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις ενός όλο και πιο πολυάριθμου και εύπορου παγκόσμιου πληθυσμού και να ξεπεραστούν οι προκλήσεις της μείωσης των διαθέσιμων εκτάσεων παραγωγής και της παροχής νερού.

Αν και η έρευνα έχει επικεντρωθεί σε χαρακτηριστικά που κυβερνώνται από ένα μόνο ενιαίο γονίδιο, είναι εν εξελίξει πιο μακροχρόνιες έρευνες για τα πιο περίπλοκα χαρακτηριστικά που ελέγχονται από διάφορα γονίδια. Αυτό περιλαμβάνει τη δυνατότητα να ενσωματώσουμε ακριβείς, αυτόματους δείκτες στα φυτά. Αυτοί οι δείκτες θα επισημαίνουν στον αγρότη τι απαιτείται σε ό,τι αφορά την τροφοδοσία με λίπασμα και νερό και πότε ακριβώς πρέπει να εφαρμοστεί. Κατ' αυτόν τον τρόπο, θα αποφευχθούν σπάταλες ποσότητες ακριβών και περιορισμένων πόρων, εφαρμόζοντάς τους μόνο όταν το προϊόν δείχνει ότι υπάρχει ανάγκη για αυτούς. Οι προσπάθειες που καταβάλλονται για δημιουργία ανθεκτικών στην ξηρασία καλλιεργειών θα φέρουν προφανή πλεονεκτήματα στους αγρότες σε περιοχές χαμηλών βροχοπτώσεων. Καθώς οι τεχνικές γίνονται όλο και πιο περίπλοκες, θα υπάρξει επίσης μια μετατόπιση προς φυτά που τροποποιούνται για να έχουν θρεπτικές ιδιότητες ή ιδιότητες που προάγουν την υγεία. Παραδοσιακά τρόφιμα και τροφές που πωλούνται ως βασικά προϊόντα θα εμπλουτιστούν με συγκεκριμένα γνωρίσματα για να εξυπηρετήσουν τις ιδιαίτερες αγορές. Βελτιώσεις σε αυτά τα προϊόντα θα γίνουν με στόχο τη βελτίωση της υγείας, της διατροφής, της γεύσης και τις νέες μεθόδους επεξεργασίας. Η βιοτεχνολογία τροφίμων ετοιμάζει πολλά προϊόντα με πολλές υποσχέσεις.

Συγκεκριμένες εξελίξεις περιλαμβάνουν τη μείωση της αλλεργιογόνου δράσης στα τρόφιμα, καθώς επίσης και τη μείωση του επιπέδου μυκοτοξινών - ισχυρές τοξίνες, συχνά κατασταλτικές του ανοσοποιητικού συστήματος και καρκινογόνες - που εναποτίθενται στα σιτηρά και σε άλλα προϊόντα από τους μύκητες κατά τη διάρκεια της εποχής της ανάπτυξης ή κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης. Στο Πανεπιστήμιο Nagoya στην Ιαπωνία, παραδείγματος χάριν, οι ερευνητές έχουν κατορθώσει να μειώσουν τα επίπεδα της σημαντικότερης αλλεργιογόνου πρωτεΐνης στο ρύζι από 70 έως 80% με την εισαγωγή ενός αποκαλούμενου αντιαγγελιαφόρου γονιδίου, που εμποδίζει την παραγωγή της πρωτεΐνης στο φυτό. Οι παραγωγοί θέλουν επίσης να μειώσουν άλλα μόρια που παράγονται από τα φυτά και που μπορούν να είναι «αντιθρεπτικά» ή τοξικά.

Περαιτέρω εργασία που στρέφεται στη βελτίωση του θρεπτικού περιεχομένου των τροφίμων περιλαμβάνει την τροποποίηση των ιδιοτήτων των ελαίων, των πρωτεϊνών και των υδατανθράκων, καθώς επίσης και την τροποποίηση της περιεκτικότητας σε βιταμίνες και ανόργανα άλατα (παραδείγματος χάριν βιταμίνες C και E και β-καροτίνη στα φρούτα και τα λαχανικά). Προτεραιότητες αποτελούν επίσης η αυξημένη πεπτικότητα και τα τρόφιμα που συμβάλλουν στην πρόληψη κάποιων μολυσματικών και φυσιολογικών ασθενειών. Τα τρόφιμα με τα πρόσθετα οφέλη στην υγεία θα λάβουν περισσότερη προσοχή και προτεραιότητα. Παραδείγματος χάριν, είναι πιθανό να αναπτυχθούν εμβόλια ενσωματωμένα σε τρόφιμα, που μειώνουν τα επίπεδα χοληστερόλης ή μειώνουν την πιθανότητα καρκίνου.

Μια κριτική για τη βιοτεχνολογία τροφίμων είναι ότι λίγες, ενδεχομένως, από τις συγκομιδές που έχουν προκύψει μέχρι τώρα έχουν ωφελήσει τους αγρότες στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Διάφορες μελλοντικές καινοτομίες μπορεί να βοηθήσουν. Παραδείγματος χάριν, αναπτύσσονται ζωοτροφές που περιέχουν περισσότερες θερμίδες και άρα οδηγούν σε αποδοτικότερη παραγωγή ζωικού κεφαλαίου. Επίσης, θα δημιουργηθούν ανθεκτικές σε ιούς ποικιλίες για κάποιες καλλιέργειες, που είναι βασικά τρόφιμα των φτωχών, όπως η γλυκιά πατάτα και η μανιόκα ∙ κάποιες θα μπορούσαν επίσης να βελτιωθούν θρεπτικά. Μια άλλη σπουδαία εξέλιξη είναι ρύζι που έχει βελτιωμένο πρωτεϊνικό περιεχόμενο, ώστε να περιλαμβάνει υψηλότερα επίπεδα του απαραίτητου αμινοξέος λυσίνη. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της παιδικής τύφλωσης, που προκαλείται από την ανεπάρκεια λυσίνης, σε χώρες όπως η Κίνα.

FOOD TODAY 02/1999