Η αντιπαράθεση για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (GM) συνεχίζεται για αρκετά χρόνια τώρα, με ένα μεγάλο μέρος της συζήτησης να επικεντρώνεται στο αν αυτά τα τρόφιμα είναι ή όχι ασφαλή για κατανάλωση. Χάρη στην επιστημονική έρευνα, τη βελτιωμένη κατανόηση της τεχνολογίας και τους νέους κανονισμούς, οι περισσότεροι από αυτούς που συμμετέχουν στη συζήτηση για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα συμφωνούν πια ότι τα τρόφιμα και τα συστατικά που προέρχονται από τις διαθέσιμες γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες είναι απίθανο να παρουσιάσουν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.

Αξιολόγηση της ασφάλειας

Ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να θυμόμαστε κατά την εξέταση της ασφάλειας των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, είναι ότι πρέπει να εξεταστεί το τρόφιμο στη μορφή που καταναλώνεται και όχι η διαδικασία παραγωγής μεμονωμένα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αξιολογηθούν οι ιδιότητες και η γενική ασφάλεια των τροφίμων, ακριβώς όπως συμβαίνει με τα τρόφιμα που παράγουμε χρησιμοποιώντας τις συμβατικές μεθόδους. Η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτεί τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα να υποβάλλονται σε αυστηρή αξιολόγηση ασφάλειας πριν δοθεί η έγκριση για κατανάλωση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) των Ηνωμένων Εθνών συμφώνησαν ότι μια μεθοδολογία, αποκαλούμενη «ουσιαστική ισοδυναμία», είναι η πρακτικότερη προσέγγιση για να αξιολογήσουν την ασφάλεια των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων και των συστατικών των τροφίμων.

Η «ουσιαστική ισοδυναμία» εστιάζει στο προϊόν αντί της διαδικασίας παραγωγής. Είναι μια αυστηρή διαδικασία, η οποία περιλαμβάνει μια λεπτομερή λίστα παραμέτρων και χαρακτηριστικών που πρέπει να εξεταστούν, συμπεριλαμβανομένων του μοριακού χαρακτηρισμού της γενετικής τροποποίησης, του αγρονομικού χαρακτηρισμού, των θρεπτικών και τοξικολογικών αξιολογήσεων.

Η προσέγγιση της «ουσιαστικής ισοδυναμίας» αναγνωρίζει ότι ο στόχος της αξιολόγησης δεν μπορεί να είναι η καθιέρωση της απόλυτης ασφάλειας. Το σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι αν, μετά από την αξιολόγηση, η ασφάλεια του νέου προϊόντος είναι συγκρίσιμη (ουσιαστικά ισοδύναμη) με αυτή ενός συμβατικού αντίστοιχου προϊόντος, τότε το επίπεδο επικινδυνότητας είναι συγκρίσιμο με αυτό των τροφίμων που καταναλώνουμε ακίνδυνα για χιλιάδες έτη. Εντούτοις, εάν το γενετικά τροποποιημένο προϊόν έχει νέα γνωρίσματα ή χαρακτηριστικά που δεν το καθιστούν πια ουσιαστικά ισοδύναμο (όπως το υψηλότερο επίπεδο μιας βιταμίνης), τότε απαιτείται πρόσθετη αξιολόγηση. Αυτή η αξιολόγηση εστιάζει στα αποτελέσματα που μπορεί να έχει το νέο γνώρισμα στην ασφάλεια των νέων τροφίμων και μπορεί να περιλαμβάνει διάφορους τύπους δοκιμών για να προσδιορίσει την ασφάλεια.

Ατενίζοντας το μέλλον

Η αντιπαράθεση σχετικά με τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα απέχει πολύ από το τέλος της. Μεταξύ των ζητημάτων που θα συνεχίσουν να αποτελούν θέμα συζήτησης, έρευνας και μελετών είναι τα διάφορα περιβαλλοντικά ζητήματα και η αξιολόγηση της ασφάλειας των μελλοντικών γενεών των προϊόντων αυτών με μοναδικά χαρακτηριστικά.

Είναι, ωστόσο, προφανές ότι έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος όσον αφορά την επίτευξη συναίνεσης στην ασφάλεια τροφίμων. Καθώς ο αριθμός των διαθέσιμων στην αγορά γενετικά τροποποιημένων προϊόντων αυξάνει με αργό ρυθμό, οι καταναλωτές μπορούν να είναι βέβαιοι ότι αυτά έχουν υποβληθεί σε αυστηρή αξιολόγηση και ότι οι αρχές τροφίμων παγκοσμίως συμφωνούν σχετικά με την ασφάλειά τους για την ανθρώπινη υγεία.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα «είναι απίθανο να παρουσιάσουν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία» και, επομένως, «αυτά τα τρόφιμα μπορούν να καταναλωθούν». Δρ Gro Harlem Brundtland, Γενικός Διευθυντής του WHO, 28 Αυγούστου 2002.

«Οι σύγχρονες έρευνες επιβεβαιώνουν την ασφάλεια των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων». Δρ Jacques Diouf, Γενικός Διευθυντής του FAO, 30 Αυγούστου 2002.

Βιβλιογραφικές αναφορές

• FAO/WHO (1991) Strategies for assessing the safety of foods produced by biotechnology. Report of a joint FAO/WHO Consultation. WHO. Switzerland.
• OECD (1993) Safety evaluation of foods produced by modern biotechnology: concepts and principles. OECD, Paris, France.
• Genetic Modification and Food. Consumer Health and Safety. ILSI Europe Concise Monograph Series, 2001
• WHO, Food Safety Programme, 20 Questions on genetically modified (GM) foods, 2002

FOOD TODAY 04/2003