Παγκοσμίως, η παραγωγή και η κατανάλωση τροφίμων που προέρχονται από γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες (καλλιέργειες GM) αυξάνονται ραγδαία. Εντούτοις, στην Ευρώπη μόνο 58.000 εκτάρια φυτεύονται με μία καλλιέργεια GM (καλαμπόκι προστατευμένο από τα έντομα στην Ισπανία).

Ο δημόσιος διάλογος στην Ευρώπη καταδεικνύει ότι η αυστηρή αξιολόγηση της ασφάλειας είναι απαραίτητη αλλά όχι ικανοποιητική για να κερδίσει η γεωργική βιοτεχνολογία την κοινωνική αποδοχή. Πολλοί φυσικοί επιστήμονες συμφωνούν ότι οι γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες που είναι διαθέσιμες σήμερα είναι τόσο ασφαλείς όσο και οι συμβατικές καλλιέργειες τροφίμων. Μερικοί κριτικοί, από την άλλη, δείχνουν τις πιθανές δυσμενείς απρομελέτητες επιπτώσεις ˙ άλλοι έχουν πιο βασικές ανησυχίες για την ανθρωπότητα που «τα βάζει» με το κληρονομικό υλικό. Η πρόκληση είναι να προσδιοριστούν οι προϋποθέσεις για την εισαγωγή των προϊόντων της γεωργικής βιοτεχνολογίας με τέτοιον τρόπο, ώστε τα προϊόντα αυτά να γίνονται ευρέως αποδεκτά στις κοινωνίες με τις διαφορετικές απόψεις.

Για να εξετάσει αυτήν την πρόκληση, η, χρηματοδοτούμενη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ερευνητική κοινοπραξία ENTRANSFOOD συγκέντρωσε εκπροσώπους από τον ακαδημαϊκό κόσμο, τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, τους κατασκευαστές τροφίμων, τους λιανοπωλητές και τις καταναλωτικές ομάδες από ολόκληρη την Ευρώπη. Παρακάτω παρατίθενται τα κύρια συμπεράσματα αυτής της κοινοπραξίας.

Αξιολόγηση της ασφάλειας

Η κοινοπραξία ανέπτυξε μια συστηματική προσέγγιση για την προσαρμογή της αξιολόγησης της ασφάλειας των τροφίμων που προήλθαν από καλλιέργειες GM στα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της τροποποιημένης καλλιέργειας και του εισαχθέντος γνωρίσματος. Επίσης, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αβεβαιότητες σχετικά με τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα είναι παρόμοιες με τις ερωτήσεις που υπάρχουν ακόμα όσον αφορά τις επιπτώσεις άλλων τροφίμων φυτικής προέλευσης στην υγεία. Νέα μοριακά εργαλεία θα βοηθήσουν τους επιστήμονες να καταλάβουν καλύτερα τις πιθανές επιδράσεις στην υγεία όλων των τροφίμων που καταναλώνουμε.

Μεταφορά γονιδίων

Η ENTRANSFOOD σύστησε ότι οι αξιολογήσεις της μεταφοράς γονιδίων θα πρέπει να συγκρίνουν τους κινδύνους από τη μεταφορά των τροποποιημένων γονιδίων από τις καλλιέργειες GM σε μικρόβια ή ανθρώπινα κύτταρα με τους κινδύνους από παρόμοια γεγονότα που εμφανίζονται στη φύση. Η μεταφορά γονιδίων μεταξύ των οργανισμών συναντάται συχνά στη φύση και αποτελεί κατευθυντήρια δύναμη στην εξέλιξη. Δεν υπάρχει κανένας έμφυτος κίνδυνος στη μεταφορά του DNA μεταξύ των οργανισμών, δεδομένου ότι το DNA δεν είναι τοξικό. Η αξιολόγηση του κινδύνου πρέπει επομένως να εστιάσει σε δύο παράγοντες: κατ' αρχάς, στη λειτουργία του μεταφερόμενου DNA στο λαμβάνον κύτταρο και, κατά δεύτερον, στο αν το λαμβάνον κύτταρο μπορεί να είχε αποκτήσει το ίδιο γονίδιο από μια πηγή διαφορετική από την καλλιέργεια GM.

Ρυθμιστικές και κοινωνικές πτυχές

Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών είναι ουσιαστικό στοιχείο και οι κοινωνικοί επιστήμονες στην κοινοπραξία τόνισαν ότι μια επισήμανση όλων των τροφίμων που περιέχουν καλλιέργειες GM βασισμένη σε διαδικασίες είναι προϋπόθεση για να καθησυχαστούν οι φόβοι των πολιτών της ΕΕ. Ωστόσο, η κοινοπραξία προσδιόρισε επίσης τις δυσκολίες που υπάρχουν στην εφαρμογή των απαιτήσεων της ΕΕ για τις διατροφικές επισημάνσεις. Παραδείγματος χάριν, μια πρόκληση θα είναι να επιτευχθεί διεθνής συμφωνία σχετικά με τα πρότυπα για τις ετικέτες και την ιχνηλασιμότητα των τροφίμων που προέρχονται από ή που περιέχουν γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες, καθώς τα τρόφιμα μεταφέρονται μεταξύ των επιχειρήσεων και των χωρών.

Περίληψη

Εν κατακλείδι, τα ισορροπημένα αποτελέσματα από την ENTRANSFOOD επανέλαβαν τα πλεονεκτήματα όλων των θέσεων για μελέτη, συνδυάζοντας μια σειρά διαφορετικών προοπτικών για τις νέες τεχνολογίες τροφίμων. Το πρόγραμμα βοήθησε επίσης να δοθεί προτεραιότητα σε μια σειρά θεμελιωδών ζητημάτων στη σύγκριση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων των εναλλακτικών μεθόδων παραγωγής τροφίμων.

Το SAFEFOODS, το πρόγραμμα που διαδέχτηκε την ENTRANSFOOD, διοργάνωσε την πρώτη συνεδρίασή του τον Μάιο του 2004 και στοχεύει να αντιμετωπίσει αυτά τα μεγάλα ζητήματα, προκειμένου να διευκολυνθεί η συγκριτική αξιολόγηση των εναλλακτικών τρόπων παραγωγής αγροτικών τροφίμων. Η τοποθέτηση της συζήτησης για τις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες στο ευρύτερο πλαίσιο των εναλλακτικών τρόπων παραγωγής τροφίμων είναι απαραίτητα, ώστε να κάνουν τα άτομα και οι κοινωνίες περισσότερο ενημερωμένες επιλογές.

Βιβλιογραφική αναφορά

Kuiper, H. A., Kleter, G. A., Konig, A., Hammes, W. P., Knudsen, I. (Eds.). 2004. Safety Assessment, Detection and Traceability, and Societal Aspects of Genetically Modified Foods. European Network on Safety Assessment of Genetically Modified Food Crops (ENTRANSFOOD). Food and Chemical Toxicology 42(7, special issue): 1043-1202.

Περισσότερες πληροφορίες

www.entransfood.com
www.safefoods.nl

FOOD TODAY 10/2004