Η ζωή είναι εγγενώς γεμάτη με δραστηριότητες που μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην υγεία ή την ευημερία μας. Καθημερινώς ερχόμαστε αντιμέτωποι με κινδύνους, είτε διασχίζοντας τον  δρόμο είτε καταναλώνοντας τρόφιμα είτε οδηγώντας ένα αυτοκίνητο. Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να παρεμποδίζει τις καθημερινές μας δραστηριότητες. Αν και μερικοί από εμάς δέχονται οικειοθελώς τους κινδύνους που σχετίζονται με τη συμμετοχή σε αθλήματα υψηλού κινδύνου, για άλλους πάλι μπορεί να είναι δύσκολο να αποφασίσουν για ποιους, λιγότερο γνωστούς, κινδύνους θα πρέπει να ανησυχούν ή να αποφεύγουν και ποιους θα πρέπει να δεχτούν.

Μια βασική πρόκληση είναι να λάβουμε σωστές, βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα, πληροφορίες για τους σχετικούς κινδύνους διαφόρων δραστηριοτήτων, ειδικά όταν πρόκειται για μια πολύ προσωπική και ευχάριστη δραστηριότητα, όπως είναι το φαγητό και το ποτό. Έρευνες τόσο στην Ευρώπη όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες (1) δείχνουν ότι οι άνθρωποι τείνουν να εκτιμούν εσφαλμένα τους σχετικούς κινδύνους από θέματα ασφαλείας των τροφίμων, θεωρώντας ότι τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων αποτελούν πολύ μεγαλύτερη απειλή για την ανθρώπινη υγεία απ’ ό,τι οι επιβλαβείς μικροοργανισμοί ή η αποτυχία στην υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής. Ωστόσο, οι διατροφολόγοι και οι εμπειρογνώμονες δημόσιας υγείας συμφωνούν ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι υγείας που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι άνθρωποι είναι η έλλειψη άσκησης συνδυασμένη με φτωχή δίαιτα.

Ποιες είναι οι πιθανότητες συγκεκριμένων κινδύνων;

Οι ακριβείς εκτιμήσεις όλων των τροφογενών κινδύνων δεν είναι ακόμα διαθέσιμες· εντούτοις, μπορούμε να σκεφτούμε λογικά για την ασφάλεια των τροφίμων και τις κατάλληλες συμπεριφορές που προάγουν την υγεία (ή μειώνουν τους κινδύνους), εξετάζοντας τους κινδύνους ασφάλειας στα τρόφιμα στο πλαίσιο άλλων κινδύνων υγείας και ασφάλειας. Αυτό μας βοηθά να θέσουμε τις βάσεις για να αντιπαραβάλλουμε τους κινδύνους ασφάλειας τροφίμων με άλλους κινδύνους υγείας.

Κατανόηση του κινδύνου με την έννοια της πιθανότητας

Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μικρή εμπειρία στο να αναλογιστούμε το μέγεθος ή την ένταση των διαφόρων κινδύνων. Αν και διαισθανόμαστε ότι κάποιοι κίνδυνοι είναι μικρότεροι ή μεγαλύτεροι από άλλους, η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι τείνουν να υποτιμούν τους σχετικά μεγάλους κινδύνους, όπως την καρδιακή νόσο και τα εμφράγματα, και να υπερεκτιμούν τους σχετικά μικρούς κινδύνους, όπως την αλλαντίαση, μια τροφογενή ασθένεια που προκαλείται από βακτήρια. Οι εσφαλμένες εκτιμήσεις του κοινού μπορεί να οφείλονται εν μέρει σε αυτά που ακούμε και διαβάζουμε, αλλά και στην έλλειψη κατανόησης για τα μεγέθη των κινδύνων και για το πώς πρέπει να ερμηνεύσουμε τις πληροφορίες που αφορούν στους κινδύνους.

Η εκτίμηση της πιθανότητας ενός κινδύνου σχετικού με μια συγκεκριμένη δραστηριότητα, όπως το φαγητό, μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία, εάν ο εν λόγω κίνδυνος συγκριθεί με άλλους, πιο γνωστούς κινδύνους. Παραδείγματος χάριν, σκεφτείτε το γεγονός ότι ο ετήσιος κίνδυνος να πεθάνεις σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην Γαλλία το 1996 ήταν περίπου 19,4 στις 100.000. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε ομάδα 100.000 ανθρώπων, 19 άνθρωποι πέθαναν από ένα τροχαίο ατύχημα σε εκείνο το έτος.

Είναι αυτός ο κίνδυνος μεγάλος; Ο Πίνακας 1 δείχνει ότι κάθε έτος, η μέση πιθανότητα θανάτου από αυτοκινητιστικά δυστυχήματα στην Γαλλία ήταν κατά 12 φορές υψηλότερη από τον κίνδυνο πνιγμού. Αντίθετα, αυτή η πιθανότητα ήταν 14 φορές χαμηλότερη από τον ετήσιο κίνδυνο θανάτου από καρδιακές παθήσεις και σχεδόν 16 φορές χαμηλότερη από τον κίνδυνο θανάτου από καρκίνο. Κατά συνέπεια, το να οδηγείς ένα αυτοκίνητο εγκυμονούσε σημαντικό κίνδυνο συγκρινόμενο με άλλους κινδύνους δημόσιας υγείας και όμως, παρ’ όλα αυτά, είχαν καταγραφεί σημαντικότερες αιτίες θανάτου.

Θέτοντας τον κίνδυνο σε σωστή βάση

Αν και τα στοιχεία που αφορούν στους τροφογενείς κινδύνους είναι περιορισμένα, υπολογίζεται ότι οι περισσότερες ασθένειες που σχετίζονται με τα τρόφιμα προέρχονται από επιβλαβή βακτήρια όπως τα Campylobacter και οι σαλμονέλες - και οι περισσότερες τροφογενείς ασθένειες προκύπτουν από τον κακό χειρισμό των τροφίμων στο σπίτι.

Στοιχεία από τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν ότι υπάρχει μια κατά προσέγγιση ετήσια πιθανότητα θανάτου από τροφογενή ασθένεια ύψους 3,6 στα 100.000 άτομα. Ο εν λόγω κίνδυνος είναι 7 φορές μεγαλύτερος από τον κίνδυνο θανάτου από φυματίωση στις ΗΠΑ ετησίως και 100 φορές μεγαλύτερος από τον κίνδυνο θανάτου από πλημμύρες. Αφετέρου, αυτός ο κίνδυνος είναι 78 φορές χαμηλότερος από την πιθανότητα θανάτου από καρδιακές παθήσεις, 57 φορές χαμηλότερος από την πιθανότητα θανάτου από καρκίνο και 4 φορές χαμηλότερος από την πιθανότητα θανάτου σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Ακόμη και η απλή πράξη της κατανάλωσης των τροφίμων θέτει ετήσιο κίνδυνο θανάτου από πνιγμό ύψους 5 ατόμων στο εκατομμύριο. Φυσικά, ο κίνδυνος από μη κατανάλωση φαγητού σημαίνει πιθανότητα θανάτου της τάξεως του 100%!

Δείτε το αποτέλεσμα

Εκτός από το να αναλογιστείτε τον κίνδυνο σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, είναι σημαντικό να γνωρίζετε τους κινδύνους για τους οποίους μιλάμε. Οι κίνδυνοι μπορεί να αναφέρονται σε ποικίλες εκβάσεις της υγείας, όπως ο θάνατος, ο καρκίνος και οι μη θανατηφόροι τραυματισμοί ή οι ελαφρύτερες ασθένειες· οι ταξινομήσεις του κινδύνου διαφέρουν ανάλογα με το ποια έκβαση εξετάζεται. Παραδείγματος χάριν, ο κίνδυνος για κάποια τροφογενή ασθένεια μπορεί να είναι σχετικά χαμηλός, αλλά 20-50 άνθρωποι στους 100.000 μπορεί να παρουσιάσουν διάρροια ως αποτέλεσμα.

Τροφή για σκέψη

Ό,τι κάνουμε στη ζωή ενέχει κάποιον βαθμό κινδύνου. Η στάση μας απέναντι στους τροφογενείς και άλλους κινδύνους πρέπει να βασίζεται σε σωστή λήψη αποφάσεων και στην επιστήμη παρά στην έκθεση του κοινού σε συναισθηματικές ιστορίες των μέσων μαζικής ενημέρωσης, που μας κάνουν να πιστέψουμε ότι ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα.

Συγκρίσεις κινδύνου

Ετήσιος κίνδυνος θανάτου ανδρών στην Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο ανά εκατό χιλιάδες άτομα.

	ΜΟΝΟ ΑΝΔΡΕΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΝ
	Γαλλία 1996	Ιταλία 1996	Ηνωμένο Βασίλειο 1997
Συνολικοί θάνατοι (000)	28,423	27,804	28,990
	Θάνατοι ανά 100,000 ανά έτος
Καρδιαγγειακή νόσος	280.2	401.2	430.0
Καρκίνος	306.8	311.0	275.0
Εγκεφαλοαγγειακή νόσος	63.5	102.7	85.9
Πνευμονία	27.9	12.2	84.0
Διαβήτης	10.1	24.0	10.5
Διατροφική ανεπάρκεια	2.6	0.1	0.1
Ατυχήματα (κάθε αιτιολογίας)	57.2	45.6	24.8
Ατυχήματα στο δρόμο	19.4	21.9	9.1
Πνιγμοί	1.6	1.3	0.7
Φωτιά	1.1	0.7	1.1

(Βασισμένο σε στοιχεία θνησιμότητας της έκδοσης του 1997-1999 των Παγκοσμίων Στατιστικών Υγείας, του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, http://www.who.int /)

Τι φοβόμαστε;

Η έρευνα σχετικά με τον τρόπο που οι άνθρωποι ερμηνεύουν τον κίνδυνο έχει παρουσιάσει μερικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Παραδείγματος χάριν, έχει διαπιστωθεί ότι:

• Οι άνθρωποι τείνουν να υπερεκτιμούν τον κίνδυνο σπάνιων γεγονότων, αλλά υποτιμούν τον κίνδυνο περισσότερο συνηθισμένων γεγονότων, όπως η οδήγηση ενός αυτοκινήτου.
• Οι άνθρωποι τείνουν να θεωρούν ότι, εάν μπορούν να ελέγξουν μια κατάσταση, είναι ασφαλέστεροι. Ο υψηλός αριθμός θανατηφόρων περιστατικών τροχαίων ατυχημάτων δείχνει ότι αυτό είναι μια λανθασμένη υπόθεση.
• Οι άνθρωποι είναι λιγότερο πιθανό να φοβηθούν τον κίνδυνο του ανθυγιεινού τρόπου ζωής παρά τα επίπεδα φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα. Παρ’ όλα αυτά, στατιστικές δείχνουν ότι οι άνθρωποι είναι πολύ πιθανότερο να πεθάνουν από ασθένειες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους, όπως η στεφανιαία καρδιακή νόσος και ο καρκίνος.
• Οι άνθρωποι τείνουν να μη φοβούνται τόσο τις φυσικές καταστροφές - τυφώνες, σεισμοί, πλημμύρες - όσο τις προκαλούμενες από τον άνθρωπο καταστροφές.
• Οι άνθρωποι ανησυχούν περισσότερο για τα δραματικά αλλά σπάνια γεγονότα απ' ό,τι για συχνότερους και συνηθέστερους κινδύνους που θεωρούν βαρετούς, όπως το να γλιστρήσουν σε ένα υγρό πάτωμα.

H.A Cohl, «Τρομάζουμε τους εαυτούς μας μέχρι θανάτου; », ST Martins Griffin, 1997

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Supermarket Research Institute market research, 1997
• World Health Statistics, 1997-1999 edition. World Health Organization. http://www.who.int/)
• H.A Cohl, "Are We Scaring Ourselves to Death?" St Martins Griffin, 1997

FOOD TODAY 03/2002