Αυτό είναι το τελευταίο μιας σειράς άρθρων που εξετάζουν την πρόληψη της παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία και θα παραθέσει τα γενικά συμπεράσματα που αποκομίστηκαν από προηγούμενες μελέτες, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να βελτιωθούν οι μελλοντικές παρεμβάσεις.

Πρόσφατα ξεκίνησαν εκτενείς αναλύσεις για να προσδιορίσουν την καλύτερη πρακτική στην πρόληψη της παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία (1,2). Ωστόσο, αυτές οι αναθεωρήσεις των ειδικών δεν κατάφεραν να βρουν ένα συγκεκριμένο «σχέδιο» για τις μελλοντικές παρεμβάσεις. Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αν αναλογιστούμε την ποικιλομορφία στο πεδίο εφαρμογής και τον σχεδιασμό των μεμονωμένων μελετών. Παρ’ όλα αυτά, τονίστηκαν διάφορες βασικές εκτιμήσεις που θα βοηθήσουν στην καθοδήγηση των μελλοντικών προγραμμάτων πρόληψης της παιδικής παχυσαρκίας.

Σωματική δραστηριότητα

Για να αποφευχθεί η μείωση βάρους στα ήδη αδύνατα άτομα και οι ανθυγιεινές πρακτικές αδυνατίσματος, καθώς και για να αποτραπεί ο στιγματισμός των παιδιών που είναι ήδη υπέρβαρα, οποιαδήποτε παρέμβαση στοχεύει στον γενικό παιδικό πληθυσμό θα πρέπει να εστιάσει στην υγιεινή διατροφή, την ενεργητική ζωή και τη θετική αυτοεκτίμηση παρά στην απώλεια βάρους ή την επίτευξη του ιδανικού σωματικού βάρους (1). Οι αναθεωρήσεις των ειδικών διαπίστωσαν ότι η σωματική δραστηριότητα ήταν ένα ουσιώδες συστατικό οποιασδήποτε παρέμβασης για τη μείωση του σωματικού λίπους. Η μείωση του χρόνου που δαπανάται σε καθιστικές δραστηριότητες θεωρήθηκε επίσης μια πολλά υποσχόμενη πρακτική. Ο Doak και οι συνεργάτες του (2) τόνισαν την επιτυχία των παρεμβάσεων που στόχευσαν στη μείωση του χρόνου που αφιερώνουν τα παιδιά βλέποντας τηλεόραση και συνέστησαν η πρακτική αυτή να συμπεριληφθεί σε οποιαδήποτε περίπτωση η τηλεθέαση και η ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι εκτεταμένη.

Συμμετοχή ενδιαφερόμενων πλευρών

Ο λόγος για τον οποίο δεν μπορεί να προσδιοριστεί κάποιο μέτρο για την πρόληψη της παχυσαρκίας είναι ότι απαιτούνται διαφορετικές προσεγγίσεις σε διάφορες καταστάσεις. Οι πιο επιτυχημένες πρωτοβουλίες είναι εκείνες που προσαρμόζουν το πρόγραμμα παρέμβασης στις συγκεκριμένες ανάγκες του παιδιού (από την άποψη της ηλικίας, του φύλου και της εθνικότητας), λειτουργούν δημιουργικά, λαμβάνοντας υπόψη τις διαθέσιμες εγκαταστάσεις και την τεχνογνωσία και, το σημαντικότερο όλων, επιδιώκουν τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων πλευρών κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης, της εφαρμογής και της αξιολόγησης του προγράμματος. Οι ενδιαφερόμενες πλευρές είναι εκείνες που επηρεάζονται άμεσα από το πρόγραμμα παρέμβασης, όπως τα παιδιά, οι δάσκαλοι, οι γονείς και οι κοινοτικοί ηγέτες. Η συμμετοχή τους δεν βοηθά μόνο να προσαρμοστεί το πρόγραμμα στις συγκεκριμένες ανάγκες τους, αλλά παράλληλα δημιουργεί και ένα αίσθημα ιδιοκτησίας και θέλησης για επιτυχία. Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων πλευρών είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα προγράμματα που απευθύνονται στις μειονότητες.

Πεδίο εφαρμογής και περιβάλλον

Τα σχολεία έχουν αναδειχθεί ως καίριο περιβάλλον για την προώθηση του υγιούς βάρους, δεδομένου ότι έχουν πρόσβαση στην πλειοψηφία του παιδικού πληθυσμού (1,2). Εκτός από το ότι είναι ένας προφανής χώρος για την εκπαίδευση των παιδιών στον υγιεινό τρόπο ζωής, τα σχολεία μπορούν να παρέχουν πρακτικές, θετικές αλλαγές στη διατροφή και τη στάση προς την άσκηση με την προσφορά υγιεινών τροφίμων στην καντίνα και τη δημιουργία ευκαιριών για σωματική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του μαθήματος, του διαλείμματος και των ομάδων μετά το σχολείο. Αλλά, ιδανικά, το σχολείο πρέπει να ενεργεί ως κέντρο για ένα πιο εκτενές πρόγραμμα που περιλαμβάνει τις οικογένειες και την ευρύτερη κοινότητα. Η επιρροή των γονέων και της οικογένειας δεν μπορεί να υποτιμηθεί και η εκπαίδευση και η ενεργός συμμετοχή των γονέων πρέπει να ενσωματωθούν στα προγράμματα. Ομοίως, η δημόσια συμμετοχή είναι στο κέντρο της ευρύτερης κοινοτικής συμμετοχής και θα πρέπει να απευθυνθούμε σε αυτήν για να εκμεταλλευτούμε τις δεξιότητες, τη γνώση και τους πόρους για να δράσουμε σε ταυτοποιημένα κοινοτικά ζητήματα υγείας.

Εξαρτάται από το πώς το κάνετε!

Ο Flynn και οι συνεργάτες του (1) τονίζουν ότι τα προσωπικά χαρακτηριστικά του επικεφαλής ή/και του φορέα του προγράμματος είναι πιθανό να έχουν πολύ σημαντική επίδραση στην επιτυχία του προγράμματος. Εκτός από καλές δεξιότητες επικοινωνίας και κινητοποίησης που πρέπει να διαθέτει, ο φορέας πρέπει να είναι πολιτιστικά αποδεκτός και να έχει τον ρόλο του θετικού προτύπου. Συνιστάται να συνυπολογίζονται τα χαρακτηριστικά του φορέα κατά τη διάρκεια του σχεδιασμού της μελέτης και της οργάνωσης της παρέμβασης.

Κατευθυνόμενοι προς θετική αλλαγή

Η μεγάλη πλειοψηφία των μελετών μέχρι σήμερα έχουν δείξει βραχυπρόθεσμα αλλαγές προς τη βελτίωση της κατάστασης και, αν και έχει εκφραστεί ανησυχία ότι η προαγωγή του υγιούς βάρους στα παιδιά θα μπορούσε να έχει αρνητικά αποτελέσματα στην εικόνα του σώματος και να προκαλέσει τον στιγματισμό εκείνων που είναι ήδη υπέρβαροι και παχύσαρκοι, υπάρχουν λίγα στοιχεία που το επιβεβαιώνουν (1,2). Ο Flynn και οι συνεργάτες του (1) επίσης προτείνουν ότι τα προγράμματα μεγάλης κλίμακας για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας θα μπορούσαν να μεγιστοποιήσουν την αποδοτικότητά τους, εάν εξέταζαν ταυτόχρονα και άλλες χρόνιες παθήσεις, όπως οι καρδιακές παθήσεις και ο καρκίνος, εφόσον οι στρατηγικές για την πρόληψή τους είναι σε γενικές γραμμές οι ίδιες.

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Flynn M.A.T. et al (2006). Reducing obesity and related chronic disease risk in children and youth: a syntheses of evidence with best practice recommendations. Obesity Reviews 7 (suppl 1): 7-66
2. Doak C.M. et al (2006). The prevention of overweight and obesity in children and adolescents: a review of interventions and programmes. Obesity Reviews 7: 111-136

FOOD TODAY 05/2007