Φαίνεται πολύ καλό για να είναι αληθινό: μπορείς να τρως μπέικον και αβγά σε καθημερινή βάση και ταυτόχρονα να χάνεις βάρος. Εκατομμύρια Ευρωπαίοι δοκίμασαν τη δίαιτα Atkins και πολλές ιστορίες δραστικής απώλειας βάρους αναφέρθηκαν, αλλά οι ανησυχίες αναφορικά με τη διατροφική ισορροπία και τη δυσκολία στη μακρόχρονη τήρησή της μπορεί να σημαίνουν το τέλος της κυριαρχίας της δίαιτας Atkins.

Σε αντίθεση με όλες τις επίσημες συστάσεις για μια υγιεινή διατροφή, η δίαιτα Atkins υποστηρίζει την απεριόριστη κατανάλωση λιπαρών, όπως βούτυρο, κρεάτων, ψαριών, αβγών και γαλακτοκομικών προϊόντων. Το αρνητικό είναι ότι απαγορεύεται αυστηρά η κατανάλωση υδατανθράκων, τόσο γλυκών (ζάχαρη) όσο και αλμυρών (άμυλο). Η δίαιτα επίσης επιτρέπει περιορισμένη μόνο κατανάλωση λαχανικών και κυρίως φρούτων, τα οποία μπορεί να περιέχουν σημαντικές ποσότητες αμύλου ή σακχάρων. Αν και φαίνεται απίθανο, ο κόσμος χάνει βάρος με τον τρόπο αυτό. Πώς, όμως, γίνεται αυτό;

Απώλεια νερού αρχικά, όχι λίπους

Πρώτον, λόγω της χαμηλής πρόσληψης υδατανθράκων από τον οργανισμό, το σώμα αρχίζει να χρησιμοποιεί τις αποθήκες υδατανθράκων του, το λεγόμενο γλυκογόνο. Το γλυκογόνο είναι ενωμένο με νερό στο σώμα και το νερό αυτό περιορίζεται καθώς το γλυκογόνο καταναλώνεται. Αυτό σημαίνει ότι η αρχική δραστική απώλεια βάρους κατά το ξεκίνημα μιας δίαιτας με χαμηλό ποσοστό υδατανθράκων οφείλεται κυρίως στην απώλεια νερού και όχι λίπους.

Καταστολή της όρεξης

Μόλις οι αποθήκες του γλυκογόνου εξαντληθούν, ο οργανισμός αρχίζει να χρησιμοποιεί το λίπος και τους μυς για ενέργεια. Όταν χρησιμοποιείται το λίπος απουσία υδατανθράκων, ο οργανισμός παράγει κάποιες ουσίες, που ονομάζονται κετόνες, οι οποίες συνήθως αποβάλλονται με τα ούρα. Εάν τα επίπεδα κετονών είναι πολύ υψηλά, ενδέχεται να αρχίσουν να συσσωρεύονται στο αίμα και γίνονται αντιληπτές στην αναπνοή· μυρίζουν παρόμοια με το βερνίκι νυχιών. Αυτή η κατάσταση κέτωσης μπορεί να προκαλέσει ναυτία και κούραση, αλλά υπάρχει τάση ανοχής της, καθώς θεωρείται ένδειξη συμμόρφωσης με τη χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων. Οι κετόνες συμβάλλουν στην καταστολή της όρεξης, όπως ακριβώς και η φύση της δίαιτας που είναι υψηλή σε πρωτεΐνες, μειώνοντας την αυθόρμητη κατανάλωση φαγητού. Έτσι, μολονότι τα άτομα μπορούν να φάνε όσο θέλουν, στην ουσία καταναλώνουν λιγότερες θερμίδες, επειδή δεν νιώθουν το αίσθημα της πείνας (1).

Δύσκολη η τήρηση της δίαιτας

Η δίαιτα Atkins αντιβαίνει στις συστάσεις για υγιεινή διατροφή και επιτρέπει μόνον την κατανάλωση τροφίμων χαμηλών σε υδατάνθρακες. Αν και ο περιορισμός των επιλογών μπορεί να είναι ένας σημαντικός λόγος που τα άτομα τρώνε λιγότερο, είναι επίσης ένας σημαντικός λόγος εγκατάλειψης της συγκεκριμένης δίαιτας. Βαριούνται τις επιτρεπόμενες επιλογές φαγητών, γεγονός που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την τήρηση της δίαιτας. Πρόσφατα αποδείχθηκε ότι, μολονότι εκείνοι που ακολουθούν δίαιτες τύπου Atkins χάνουν πιο γρήγορα βάρος τους πρώτους έξι μήνες σε σύγκριση με εκείνους που ακολουθούν κανονική δίαιτα (χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος, ελεγχόμενων θερμίδων), δεν υπάρχει διαφορά στο ποσοστό επιτυχίας ύστερα από χρονικό διάστημα 12 μηνών (2, 3). Φαίνεται ότι πολλά διαφορετικά είδη δίαιτας οδηγούν σε παρόμοια μακροπρόθεσμα αποτελέσματα απώλειας βάρους. Πρωταρχικός καθοριστικός παράγοντας της επιτυχίας τους είναι η τήρησή τους (4).

Μη υγιεινή επιλογή

Για πολλούς λόγους η δίαιτα Atkins είναι μια μη υγιεινή επιλογή. Κατ΄αρχάς, η δίαιτα Atkins είναι συνήθως υψηλή σε λίπος, κυρίως κορεσμένο, και δεν είναι ακόμη γνωστό ποιοι μπορεί να είναι οι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι της δίαιτας αυτής για την υγεία της καρδιάς. Επιπλέον, η πολύ υψηλή περιεκτικότητα της δίαιτας σε πρωτεΐνες θέτει μεγαλύτερες απαιτήσεις από τα νεφρά όσον αφορά στην επεξεργασία και στην αποβολή των αποβλήτων των πρωτεϊνών. Επίσης, είναι διατροφικά μη ισορροπημένη, καθώς ο αποκλεισμός τροφίμων πλούσιων σε υδατάνθρακες, όπως τα  δημητριακά, τα φρούτα και τα λαχανικά, σημαίνει ότι βιταμίνες, ανόργανα στοιχεία που προέρχονται από φυτικά προϊόντα, φυτικές ίνες,  καθώς και ουσίες, όπως φλαβονοειδή, καροτενοειδή και άλλα αντιοξειδωτικά, απουσιάζουν από τη διατροφή. Πρέπει να καταναλώνουμε περισσότερο και όχι λιγότερο από τα τρόφιμα αυτά, που μας προστατεύουν από νόσους, όπως η καρδιοπάθεια και ο καρκίνος.

Ο κόσμος προχωράει

Αν και αρχικά η δίαιτα Atkins είναι ελκυστική, φαίνεται ότι γίνεται βαρετή ύστερα από σύντομο χρονικό διάστημα και δεν οδηγεί σε σπουδαιότερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα απώλειας βάρους απ΄ό,τι άλλες δίαιτες. Διάφορες επιστημονικές έρευνες βρίσκονται σε εξέλιξη ή σχεδιάζονται για να διαπιστωθούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις μιας τόσο μη ισορροπημένης δίαιτας στην υγεία, αλλά στο μεταξύ η τεράστια δημοτικότητά της φαίνεται ότι έχει αρχίσει να εξασθενεί. Ο κόσμος προχωράει, οι πωλήσεις των βιβλίων της δίαιτας Atkins και των συναφών προϊόντων μειώνονται. Ποια θα είναι η επόμενη δίαιτα φαινόμενο;

Βιβλιογραφικές αναφορές 

1. Astrup A, Larson T και Harper A (2004) Atkins and other low-carbohydrate diets: hoax or an effective tool for weight loss? The Lancet 364:897-899.
2. Foster GD κ.ά. (2003) A randomized trial of a low-carbohydrate diet for obesity. New England Journal of Medicine 348:2082-2090.
3. Stern L et al. (2004) The effects of low carbohydrate versus conventional weight loss diets in severely obese adults: one year follow up of a randomised trial. Annals of Internal Medicine 140:778-785.
4. Dansinger ML et al. (2005) Comparison of the Atkins, Ornish, Weight Watchers, and Zone Diets for Weight Loss and Heart Disease Risk Reduction. A Randomized Trial. Journal of the American Medical Association 293:43-53.

FOOD TODAY 04/2005