Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν ανακηρύξει το 1999 ως έτος των ηλικιωμένων. Σε αυτό το πλαίσιο θα αναπτύξουμε το θέμα για τη διατροφή των ηλικιωμένων.

Στις περισσότερες χώρες έχει σημειωθεί μια ιδιαίτερη άνοδος στο ποσοστό των ηλικιωμένων ατόμων στον πληθυσμό και το προσδόκιμο ζωής είναι υψηλότερο από ποτέ. Ποιο είναι το μυστικό της μακροζωίας; Πώς μπορούμε όχι μόνο να επιτύχουμε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, αλλά και να διατηρήσουμε τη βέλτιστη υγεία κατά τη διάρκεια των χρόνων και των γηρατειών; Τόσο από την πλευρά του ατόμου όσο και από κοινωνικοοικονομική άποψη, είναι σημαντικό να προστεθεί «ζωή στα χρόνια αλλά και χρόνια στη ζωή».

Κατά τη γήρανση υπάρχουν πολλές φυσικές, διανοητικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα. Τα φυσιολογικά προβλήματα σχετίζονται με τη χαμηλή πρόσληψη τροφής, τα πεπτικά προβλήματα, τη μειωμένη αντίληψη της γεύσης και της μυρωδιάς και την εξασθενισμένη διανοητική λειτουργία. Οι χρόνιες ασθένειες και αναπηρίες, όπως η αρθρίτιδα, η υπέρταση και το εγκεφαλικό, οι καρδιακές παθήσεις, τα αναπνευστικά προβλήματα, ο διαβήτης, οι διάφορες μορφές καρκίνου και η οστεοπόρωση, μπορούν όλα να έχουν επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής του γηράσκοντος πληθυσμού. Τα στοιχεία καταδεικνύουν όλο και περισσότερο τη σημασία της διατροφής στην ανάπτυξη, την ευπάθεια στις ασθένειες αυτές και την έκβασή τους.

Όπως αναφέρει η Christine Williams, καθηγήτρια Hugh Sinclair της Διατροφής του Ανθρώπου στο Πανεπιστημίου του Reading στο Ηνωμένο Βασίλειο: «Καθώς ζούμε περισσότερο, η έμφαση στη διατροφή θα μετατοπιστεί προς τον καθορισμό των θρεπτικών αναγκών για την πρόληψη των χρόνιων παθήσεων. Η διατροφή στην οξεία φροντίδα των ηλικιωμένων ασθενών έχει επίσης υποτιμηθεί πολύ και απαιτείται περαιτέρω έρευνα τόσο σχετικά με τις οξείες όσο και με τις χρόνιες θρεπτικές ανάγκες των ηλικιωμένων ατόμων».

Ο ρόλος της διατροφής στη διατήρηση της υγείας και της ευημερίας αρχίζει με την υγιεινή διατροφή στη νεαρή και μέση ηλικία ∙ η καλή διατροφή συμβάλλει επίσης στη δυνατότητα ενός ηλικιωμένου ατόμου να αναρρώσει από ασθένειες. Είτε οι ηλικιωμένοι ζουν στα σπίτια τους, σε νοσοκομεία ή σε οίκους ευγηρίας, ο υποσιτισμός συνδέεται με αυξημένη θνησιμότητα, αυξημένη ευαισθησία σε μολύνσεις και χαμηλή ποιότητα ζωής.

Όλοι χρειαζόμαστε τις ίδιες θρεπτικές ουσίες, ανεξάρτητα από την ηλικία μας, αλλά οι φυσιολογικές αλλαγές κατά τη διάρκεια της γήρανσης μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην ποσότητα κάθε θρεπτικής ουσίας που απαιτείται. Γενικά, είναι αποδεκτό ότι οι ενεργειακές ανάγκες μειώνονται με την ηλικία και η όρεξη τείνει, επίσης, να μειωθεί.  Η βελτίωση της πρόσληψης τροφής βελτιώνει τη διατροφική κατάσταση, οδηγεί σε καλύτερες ανοσολογικές αντιδράσεις και μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση και το αίσθημα ευφορίας ενός ατόμου.

Συγκεκριμένες θρεπτικές ανεπάρκειες περιλαμβάνουν τις βιταμίνες B₆, B₁₂, το φυλλικό οξύ, τη βιταμίνη D και το ασβέστιο. Παραδείγματος χάριν, η γήρανση συνδέεται με λιγότερο αποδοτική επεξεργασία των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών, όπως η μειωμένη δυνατότητα να συντεθεί βιταμίνη D στο δέρμα και η μειωμένη δυνατότητα του εντέρου να απορροφήσει τις θρεπτικές ουσίες. Τα θρεπτικά αντιοξειδωτικά, όπως οι βιταμίνες C και E και άλλες ουσίες στα φρούτα και τα λαχανικά, σχετίζονται με προστατευτική επίδραση, ιδιαίτερα στη μείωση του κινδύνου ορισμένων μορφών καρκίνου. Οι ηλικιωμένοι μπορεί να χρειάζονται υψηλότερες προσλήψεις συγκεκριμένων θρεπτικών ουσιών και, αδιαμφισβήτητα, η παροχή επαρκούς και κατάλληλης διατροφικής φροντίδας στα άτομα που πάσχουν από οξείες ή χρόνιες παθήσεις καθίσταται ολοένα και πιο σημαντική, καθώς οι πληθυσμοί γερνούν.

Τα προβλήματα συχνά συνδέονται με την ανεπαρκή διάγνωση του υποσιτισμού στους ηλικιωμένους, την παράλειψη χρήσης έγκυρων εργαλείων διατροφικής εξέτασης και αξιολόγησης και την αυξημένη συχνότητα του υποσιτισμού στους ασθενείς που εισάγονται σε νοσοκομεία, η οποία τείνει να χειροτερεύει κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους. Η καλύτερη φροντίδα των ηλικιωμένων και η παροχή απαραίτητων διατροφικών μέτρων μπορούν να επιταχύνουν την αποκατάσταση και να μειώσουν τις δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης.

Οι μελλοντικοί στόχοι της επιστήμης και της ιατρικής δεν εστιάζουν μόνο στην αύξηση του χρόνου ζωής, αλλά και στη μείωση του χρονικού διαστήματος που περνούν οι άνθρωποι ως ασθενείς ή με αναπηρίες. Η υγιής γήρανση είναι πάντα δύσκολη για εκείνους που ζουν φτωχά ή σε κακές συνθήκες στέγασης, αλλά η υγιεινή διατροφή, η άσκηση και η αποφυγή του καπνίσματος μπορούν να επιτρέψουν στους ανθρώπους να ανταποκριθούν στις δυνατότητές  τους και να επιτύχουν τη βέλτιστη υγεία.

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Kay-Tee Khaw. Healthy ageing. British Medical Journal 315, 1090-1095, 1997 (Special issue on Ageing).
• Gariballa, S.E. and Sinclair, A.J. Nutrition, ageing and ill health. British Journal of Nutrition 80, 7-23, 1998.
• Guigoz, Y., Vellas B. and Garry, P.J. Mini Nutritional Assessment. In Nutrition in the Elderly, Suppl. 2, pp.15-32 [BJ Vellas, Y Guigoz, PJ Garry and JL Albarede, editors]. Paris: Serdi Publishing Company.

FOOD TODAY 07/1999