Μια πρόσφατη μελέτη επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά ότι οι άνθρωποι που ακολουθούν «τη μεσογειακή δίαιτα» ζουν περισσότερο από άλλους Ευρωπαίους (1). Ποια είναι, λοιπόν, ακριβώς η μεσογειακή δίαιτα και πώς ασκεί αυτήν τη θεαματική επίδραση;

Η μεσογειακή δίαιτα δεν είναι ένα ειδικό διαιτητικό σχήμα ή ένα διαιτητικό πρόγραμμα, αλλά ένα σύνολο διατροφικών συνηθειών που ακολουθούνται παραδοσιακά από τους ανθρώπους της περιοχής της Μεσογείου. Υπάρχουν τουλάχιστον 16 χώρες που οριοθετούν τη Μεσόγειο και οι διατροφικές συνήθειες ποικίλλουν μεταξύ αυτών των χωρών, ανάλογα με τον πολιτισμό, την εθνικότητα και τη θρησκεία. Υπάρχουν, όμως, ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά για όλους αυτούς τους λαούς... (2):

• Υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, πατατών, φασολιών, ξηρών καρπών, σπόρων, ψωμιού και άλλων δημητριακών
• Ελαιόλαδο που χρησιμοποιείται για το μαγείρεμα και τις σάλτσες
• Μέτριες ποσότητες ψαριού αλλά μικρές ποσότητες κρέατος
• Χαμηλές προς μέτριες ποσότητες τυριών και γιαουρτιών με όλο τους το λίπος
• Μέτρια κατανάλωση κρασιού, συνήθως με τα γεύματα
• Βασίζονται στα τοπικά, εποχιακά, φρέσκα προϊόντα
• Διάγουν δραστήρια ζωή

Προστασία από τις χρόνιες παθήσεις

Σε μια πρόσφατη έρευνα (1) βαθμολογήθηκαν οι δίαιτες περισσοτέρων των 22.000 ανθρώπων που ζουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με το κατά πόσο ακολουθούν την παραδοσιακή ελληνική μεσογειακή διατροφή. Κατά τη διάρκεια των 4 ετών της μελέτης διαπιστώθηκε το εξής: όσο πιο πιστά ακολουθούσαν οι άνθρωποι την παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα, τόσο λιγότερες πιθανότητες είχαν να πεθάνουν από καρδιακές παθήσεις ή καρκίνο, με ελαφρώς μεγαλύτερη προστασία απέναντι στις καρδιακές παθήσεις απ’ ό,τι στον καρκίνο. Συνολικά, οι άνθρωποι που ακολουθούσαν τη μεσογειακή δίαιτα ήταν κατά 25% λιγότερο πιθανό να πεθάνουν κατά τη διάρκεια της μελέτης σε σχέση με εκείνους που δεν την ακολουθούσαν, γεγονός που υποδεικνύει ότι αυτοί που ακολουθούν στενά τη μεσογειακή δίαιτα έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής σε σχέση με εκείνους που δεν την ακολουθούν.

Τα μυστικά συστατικά

Δεδομένου ότι πρώτες οι στατιστικές θνησιμότητας κατέδειξαν ότι οι μεσογειακοί πληθυσμοί ζούσαν περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους, οι επιστήμονες έχουν προσπαθήσει να ανακαλύψουν σε ποια συστατικά της μεσογειακής δίαιτας οφείλονται τα ιδιαίτερα πλεονεκτήματά της. Στο παρόν άρθρο παρατίθενται μερικά από τα συστατικά της μεσογειακής δίαιτας. 

Το ελαιόλαδο

Το ελαιόλαδο είναι η πρώτη επιλογή προς διερεύνηση, καθώς χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά στο μαγείρεμα στη Μεσόγειο αντί του βουτύρου, της μαργαρίνης και άλλων λιπαρών υλών. Το ελαιόλαδο είναι πλούσια πηγή μονοακόρεστου λίπους, το οποίο είναι προστατευτικό ενάντια στις καρδιακές παθήσεις, ενδεχομένως επειδή αντικαθιστά το κορεσμένο λίπος στη δίαιτα. Το ελαιόλαδο είναι επίσης πηγή αντιοξειδωτικών, συμπεριλαμβανομένης της βιταμίνης Ε. Είναι, όμως, σημαντικό να αναφερθεί ότι το ελαιόλαδο χρησιμοποιείται για να παρασκευασθούν διάφορα πιάτα λαχανικών, σάλτσες ντομάτας, σαλάτες, καθώς επίσης και για το τηγάνισμα των ψαριών.

Φρούτα και λαχανικά

Η υψηλή πρόσληψη φρέσκων φρούτων και λαχανικών είναι αποδεδειγμένα προστατευτική τόσο για τις καρδιακές παθήσεις όσο και για τις διάφορες μορφές καρκίνου, πιθανότατα λόγω των αντιοξειδωτικών που περιέχουν (3). Οι ντομάτες, που αποτελούν σημαντική πηγή αντιοξειδωτικών, έχουν μελετηθεί ιδιαιτέρως, επειδή εμφανίζονται σε μεγάλο βαθμό στη μεσογειακή κουζίνα. Συστήνεται η επεξεργασία τους με θερμότητα όπως το μαγείρεμα, π.χ. κατά την προετοιμασία σαλτσών ντομάτας, επειδή αυξάνει τη διαθεσιμότητα του λυκοπενίου, ενός από τα κύρια αντιοξειδωτικά στις ντομάτες.

Λιπαρά ψάρια

Έχει επίσης προταθεί ότι τα ψάρια, ειδικότερα τα λιπαρά,όπως οι σαρδέλες, έχουν σημαντικά οφέλη στην υγεία (4). Τα λιπαρά ψάρια είναι πηγή ω-3 πολυακόρεστων λιπών., Τα σύνθετα, μακριάς αλύσου, παράγωγα αυτών των λιπών φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ευεργετικά στην καρδιά, λόγω των αντιφλεγμονωδών και αγγειοδιασταλτικών ιδιοτήτων τους, οι οποίες διατηρούν τη ροή του αίματος ομαλή.

Κρασί με μέτρο

Σε όλη τη Μεσόγειο το κρασί πίνεται με μέτρο και συνήθως μαζί με τα γεύματα. Για τους άνδρες, το μέτρο είναι δύο ποτήρια ανά ημέρα, ενώ για τις γυναίκες ένα ποτήρι ανά ημέρα.

Το κρασί, ειδικά το κόκκινο, περιέχει έναν μεγάλο αριθμό φυτικών συστατικών, οι ιδιότητες των οποίων προάγουν την υγεία. Τα φυτικά αυτά συστατικά αποκαλούνται φυτοθρεπτικά συστατικά. Στα συστατικά αυτά περιλαμβάνονται οι πολυφαινόλες, οι οποίες είναι ισχυρά αντιοξειδωτικά, τα οποία προστατεύουν από την οξείδωση της LDL χοληστερόλης και από άλλες παθολογικές συνέπειες της οξειδωτικής διαδικασίας. Άλλα φυτοθρεπτικά συστατικά παίζουν ρόλο στην παρεμπόδιση της συσσωμάτωσης των αιμοπεταλίων, στην αγγειοδιαστολή, κ.τλ. 

Συνδυασμένη επίδραση

Στην προαναφερθείσα έρευνα (1) τα μεμονωμένα συστατικά ή οι ομάδες τροφίμων της μεσογειακής δίαιτας δεν παρείχαν σημαντική προστασία. Στην πράξη, είναι πιθανό ο συνδυασμός όλων των διαφορετικών συστατικών της δίαιτας αυτής να την καθιστά τόσο υγιεινή. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και άλλοι παράγοντες, όπως η χαλαρή στάση απέναντι στη δίαιτα, η ηλιοφάνεια και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα, είναι πιθανό να συμβάλλουν στον συνολικά υγιεινό τρόπο ζωής σε αυτήν την περιοχή.

Οι καιροί αλλάζουν

Οι καιροί, όμως, αλλάζουν και σήμερα είναι πολύ λίγοι οι άνθρωποι εκείνοι που ο τρόπος ζωής τους τούς επιτρέπει  τους να ακολουθήσουν την παραδοσιακή μεσογειακή δίαιτα. Ο καθηγητής Lluis Serra, πρόεδρος του Ιδρύματος για την Προώθηση της Μεσογειακής Δίαιτας (5), θεωρεί ότι το γεγονός αυτό αποτελεί ευκαιρία και απειλή ταυτοχρόνως. Συγκεκριμένα, αναφέρει: «Λόγω των σημερινών κοινωνικές αλλαγών είναι λιγότερο πιθανό οι άνθρωποι να ξοδεύουν χρόνο στην κουζίνα προετοιμάζοντας το φαγητό τους. Ταυτόχρονα, όμως, λόγω των κοινωνικών αυτών αλλαγών προσφέρεται μια μεγάλη ευκαιρία στις εταιρείες τροφοδοσίας και στα εστιατόρια, ιδίως τώρα που οι άνθρωποι της Μεσογείου γνωρίζουν ότι η παραδοσιακή τους κουζίνα είναι πολύ υγιεινή».

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Trichopoulou A, Costacou T, Bamia C, Trichopoulos D. (2003) Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population. New England Journal of Medicine 348:2599-2608
2. Willett WC, Sacks F, Trichopoulou A, Drescher G, Ferro-Luzzi A, Helsing E, Trichopoulos D. (1995) Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating. Am J Clin Nutr. 1995 Jun;61(6 Suppl):1402S-1406S. Review.
3. WHO/FAO (2003) Diet nutrition and the prevention of chronic diseases. Geneva, Switzerland. Available at www.who.int
4. Hu FB, Willett WC. (2002) Optimal diets for prevention of coronary heart disease. JAMA. 2002 Nov 27;288(20):2569-78. Review.
5. www.dietamediterrranea.com

FOOD TODAY 05/2004