Οι ετικέτες στα τρόφιμα θεωρητικά μας βοηθούν να είμαστε ενημερωμένοι και να κάνουμε συνειδητές επιλογές σχετικά με το τι τρώμε. Η γνώση της θρεπτικής σύστασης των φαγητών μας είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο για την υγιεινή διατροφή. Ωστόσο, σύμφωνα με μία νέα έρευνα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ενημέρωσης για τη Διατροφή (EUFIC), οι ετικέτες δεν προσφέρουν στον καταναλωτή αυτό που θέλει και, ως εκ τούτου, συχνά αγνοούνται. Μήπως πρέπει να αλλάξουν οι ισχύουσες απαιτήσεις για τις ετικέτες των προϊόντων; Εισακούονται οι καταναλωτές; Και τι θέλει ο καταναλωτής από τις διατροφικές ετικέτες.

Όρεξη για διατροφή;

Ομάδες εστίασης (focus groups) που συστάθηκαν πρόσφατα για το EUFIC στην Γαλλία, την Γερμανία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο μας έφεραν κάποια καλά νέα: φαίνεται ότι οι καταναλωτές αφενός κατανοούν τα οφέλη της σωστής διατροφής και αφετέρου αντιμετωπίζουν θετικά την «υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή». Ωστόσο, τα άσχημα νέα είναι ότι, ενώ ο κόσμος γνωρίζει μερικές βασικές διατροφικές αρχές, δεν καταλαβαίνει ουσιαστικά την ορολογία που χρησιμοποιείται στις ετικέτες. Οι καταναλωτές δεν χρησιμοποιούν τον μακρύ κατάλογο με νούμερα που συνήθως αναγράφεται στις ετικέτες ως εργαλείο για μια υγιεινή διατροφή.

Δεν είναι θέμα εμπιστοσύνης. Οι καταναλωτές θεωρούν αληθείς τις πληροφορίες που αναγράφονται στις ετικέτες. Πρόκειται μάλλον για θέμα επικοινωνίας. Ο ρόλος των ετικετών δεν είναι σαφής. Οι διατροφικές πληροφορίες συχνά συγχέονται με τα συστατικά και σε πολλές περιπτώσεις οι καταναλωτές δεν γνωρίζουν τον τρόπο με τον οποίο θα εντάξουν τις παρεχόμενες πληροφορίες στις καθημερινές διατροφικές τους επιλογές.

Αποκρυπτογράφηση της ετικέτας

Η έρευνα έδειξε ότι οι υπάρχουσες ετικέτες διατροφής δεν είναι ούτε ελκυστικές ούτε προκαλούν το ενδιαφέρον των καταναλωτών ώστε να τις χρησιμοποιήσουν. Τι χρειάζεται λοιπόν για να αλλάξει αυτό; Η απάντηση συνίσταται βασικά από τρία μέρη.

Παρουσίαση

Όπως αναμενόταν, οι καταναλωτές θέλουν οι ετικέτες να είναι ευανάγνωστες, ξεκάθαρες, ελκυστικές και καλά δομημένες. Θέλουν να ξεχωρίζουν οι πληροφορίες. Μολονότι δεν φαίνεται να εκτιμούν τους περιορισμούς που συνεπάγονται οι μικρές συσκευασίες και οι πολλές γλώσσες στις οποίες αναγράφονται οι πληροφορίες, παρόλα αυτά τους κατανοούν. Θέλουν οδηγίες για περαιτέρω βοήθεια (ιστοσελίδες, για παράδειγμα, όπου μπορούν να βρουν οδηγούς για τον τρόπο ζωής τους) και θα επιθυμούσαν συνέπεια ή ομοιομορφία σε όλα τα προϊόντα.

Κατανόηση

Οι καταναλωτές νιώθουν ανεξοικείωτοι με την ορολογία που χρησιμοποιείται στις διατροφικές ετικέτες. Θέλουν όρους που να παραπέμπουν σε κάτι που γνωρίζουν και που θα τους βοηθήσουν να καταλάβουν τι είναι σημαντικό. Η διατροφή είναι επιστήμη, αλλά οι περισσότεροι καταναλωτές δεν είναι επιστήμονες. Τι είναι το «νάτριο»; Είναι το ίδιο με το «αλάτι»; Τι είναι τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα; Τι είναι τα trans λιπαρά οξέα; Είναι εξίσου βλαβερά ή χρήσιμα; Πώς μπορούμε να ξέρουμε;

Μολονότι αναγνωρίζουν ότι δεν μπορούν να αναγράφονται τα πάντα σε μία ετικέτα, οι καταναλωτές χρειάζονται πρόσβαση σε περισσότερες πληροφορίες που θα τους βοηθήσουν να κατανοήσουν πώς θα μετατρέψουν τις διατροφικές πληροφορίες σε πράξη. Σαφήνεια, δομή και συνέπεια είναι και πάλι υψίστης σημασίας.

Εμπιστοσύνη

Οι καταναλωτές πρέπει να έχουν εμπιστοσύνη ότι οι πληροφορίες που παρέχονται στις ετικέτες προέρχονται από έγκυρες πηγές. Πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαρο από πού προέρχεται η πληροφορία και από ποιον παρέχεται ή/και υποστηρίζεται.

Χρειάζεται να πάρουμε νέα κατεύθυνση για την προετοιμασία των ετικετών των τροφίμων;

Ενδέχεται, λοιπόν, μεγάλο μέρος της παρούσας συζήτησης για τις ετικέτες να μην λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των καταναλωτών. Περισσότερα νούμερα και μακρύτεροι κατάλογοι δεν θα έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα ενθάρρυνσης της υγιεινής διατροφής, όπως υποδηλώνει η έρευνά μας. Οι καταναλωτές χρειάζονται περισσότερες γνώσεις για να μπορέσουν να κατανοήσουν τις πρόσθετες πληροφορίες, και πρέπει να μπορούν να εφαρμόσουν τις γνώσεις αυτές με λογικό τρόπο.

Έχουν ανάγκη από κατανοητές και εύχρηστες αναφορές, εγκεκριμένες από αρμόδιες αξιόπιστες πηγές. Χρειάζονται πληροφορίες που είναι απλές και εύκολες στη χρήση κατά την καθημερινή κατανάλωση τροφίμων.

Πολλά σημεία στην ορολογία που χρησιμοποιείται σήμερα στις ετικέτες μπορούν να βελτιωθούν. Όμως, όσο οι καταναλωτές δεν κατανοούν επαρκώς βασικούς όρους της διατροφής και των αναγκών της, οι πληροφορίες που παρέχονται στις ετικέτες μένουν αναξιοποίητες. Υπάρχει, λοιπόν, άμεση ανάγκη για καλύτερη εκπαίδευση σε θέματα διατροφής, καθώς και βελτιωμένη γνώση σχετικά με τα ζητήματα της διατροφής. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για το κράτος, τους εκπαιδευτικούς, τους επαγγελματίες της υγείας και όλους όσοι συμμετέχουν στη διατροφική αλυσίδα.

FOOD TODAY 02/2005