Στο σημερινό γρήγορο τρόπο ζωής  είμαστε πιο πολυάσχολοι από ποτέ, απαιτώντας γρήγορα, εύκολα γεύματα και λύσεις πρόχειρων φαγητών για να φάμε στο σπίτι ή στο δρόμο ∙  οι επιλογές όλων των τροφίμων δεν πρέπει να είναι εις βάρος της υγείας μας. Η επισήμανση του θρεπτικού περιεχομένου των τροφίμων έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία,  όχι απλώς επειδή ο καταναλωτής έχει το δικαίωμα να γνωρίζει τι περιέχεται στα τρόφιμα, αλλά επειδή κάνουμε τις κατάλληλες διαιτητικές επιλογές, ώστε να μπορούμε να ακολουθήσουμε μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή.

Οι κατασκευαστές τροφίμων απαριθμούν και καταγράφουν τις ποσότητες των θρεπτικών συστατικών που περιλαμβάνονται στα τρόφιμα, έτσι ώστε να μπορούμε να παρακολουθούμε τι τρώμε και σε τι ποσότητα. Οι ετικέτες τροφίμων είναι αυξανόμενου ενδιαφέροντος για τους καταναλωτές ως εργαλείο πληροφοριών, επειδή μια ισορροπημένη δίαιτα είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για καλή υγεία και ευεξία, εκτός από τη συστηματική σωματική άσκηση.

Εθελοντική εναντίον υποχρεωτικής επισήμανσης τροφίμων - τι λέει ο νόμος;

Η τρέχουσα νομοθεσία της ΕΕ (1) επιτρέπει την εθελοντική επισήμανση των τροφικών ιδιοτήτων, με μια εξαίρεση ∙ είναι υποχρεωτικό να απαριθμούνται τα θρεπτικά συστατικά σε τρόφιμα εάν γίνονται οποιοιδήποτε «διατροφικοί ισχυρισμοί» - δηλαδή, εάν οποιαδήποτε αντιπροσώπευση ή διαφήμιση για αυτά τα τρόφιμα δηλώνει σκόπιμα ή υπονοεί ότι έχει ιδιαίτερες θρεπτικές ιδιότητες. Τέτοιοι ισχυρισμοί πρέπει να διευκρινιστούν στην ετικέτα με περισσότερες αναλυτικές πληροφορίες. Οι πληροφορίες αναγράφονται συχνά στην ετικέτα ή, όπου υπάρχει ανεπαρκής χώρος, με γραμμική μορφή.

Εάν οι κατασκευαστές ή οι λιανοπωλητές τροφίμων επιλέξουν να επισημάνουν τα θρεπτικά συστατικά εθελοντικά, τότε θα πρέπει να ακολουθήσουν ορισμένους κανόνες για να το κάνουν. Υπάρχουν δύο σχήματα που επιτρέπονται. Και στα δύο πρέπει να δίνεται το ενεργειακό περιεχόμενο του τροφίμου ή του ποτού στην κορυφή του καταλόγου. Το ένα σχήμα παρέχει επιπλέον την ποσότητα των πρωτεΐνών, των υδατανθράκων και του λίπους στα τρόφιμα (γνωστό ως «Τα 4 Μεγάλα»). Το δεύτερο σχήμα - επίσης αποκαλούμενο «Τα 8 μεγάλα» - απαριθμεί την ενέργεια, τις πρωτεΐνες, τους υδατάνθρακες και τα λίπη, αλλά προσθέτει τα σάκχαρα, το κορεσμένο λίπος, τις φυτικές ίνες και το νάτριο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ετικέτες μπορούν επίσης να απαριθμήσουν τις ποσότητες σακχάρων, αμύλου, πολυολών, μονοακόρεστων λιπαρών οξέων, πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και χοληστερόλης ή οποιαδήποτε από τα αναγνωρισμένα ανόργανα στοιχεία ή βιταμίνες, εάν οι κατασκευαστές επιλέξουν να παρέχουν αυτές τις πληροφορίες.

Οι ιδιαιτερότητες στα θρεπτικά συστατικά και την ενέργεια

Σε μερικές περιπτώσεις, ωστόσο, ισχύουν μερικοί άλλοι όροι. Εάν ένας συγκεκριμένος ισχυρισμός γίνεται για τα σάκχαρα, τα κορεσμένα λίπη, τις φυτικές ίνες ή το νάτριο, τότε τα τρόφιμα πρέπει να χρησιμοποιήσουν το δεύτερο σχήμα (την ενεργειακή αξία συν τις επτά θρεπτικές ουσίες), συμπεριλαμβανομένης της ποσότητας του θρεπτικού συστατικού για το οποίο γίνεται ο ισχυρισμός.

Εάν δίνεται η ποσότητα σακχάρων, αμύλου ή πολυολών σε τρόφιμα, αυτό πρέπει να αναγράφεται στην ετικέτα, μετά από την ποσότητα υδατανθράκων, για να προσδιορίσει τις ποσότητες σακχάρων, πολυολών και αμύλου που απαρτίζουν τους υδατάνθρακες. Όπου παρέχεται το ποσό ή ο τύπος ενός λιπαρού οξέος ή χοληστερόλης, αυτό πρέπει να αναγράφεται αμέσως μετά την ποσότητα των συνολικών λιπών. Εάν διευκρινίζονται τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα ή/και τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα ή/και η χοληστερόλη στην ετικέτα, πρέπει επίσης να αναφέρεται η ποσότητα του κορεσμένου λίπους.

Η ενεργειακή αξία και οι ποσότητες των θρεπτικών συστατικών πρέπει να αναγράφονται στις ακόλουθες μονάδες:

• για την ενέργεια σε kilocalories (kcal) και kilojoules (kJ)
• για τις πρωτεΐνες, τους υδατάνθρακες, τα λίπη, τις φυτικές ίνες και το νάτριο σε γραμμάρια (g) και για τη χοληστερόλη σε χιλιοστόγραμμα (mg).

Αυτές οι πληροφορίες πρέπει να εκφράζονται ανά 100g ή 100 ml ή, σε μερικές περιπτώσεις, ανά μερίδα. Οι πληροφορίες για τις βιταμίνες και τα ανόργανα στοιχεία πρέπει, επιπλέον, να εκφραστούν ως ποσοστό της «Συνιστώμενης Ημερήσιας Παροχής» (RDA) για αυτά τα μικροθρεπτικά συστατικά.

Τι γνωρίζουν όμως οι καταναλωτές;

Η έρευνα έχει δείξει ότι οι καταναλωτές δεν διαβάζουν τις ετικέτες τροφίμων και δεν χρησιμοποιούν τις πληροφορίες διατροφής για να βελτιώσουν τις επιλογές τροφίμων. Αυτές οι δυσκολίες στην κατανόηση των πληροφοριών σε μια ετικέτα και στον τρόπο που παρουσιάζονται οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αρχίσει αναθεώρηση της οδηγίας για τις διατροφικές επισημάνσεις.

Οι ετικέτες είναι ένας μόνο τρόπος σωστής ενημέρωσης των καταναλωτών ∙ θα μπορούσαν να γίνουν πολλά περισσότερα για να βοηθήσουν τους καταναλωτές να κάνουν ενημερωμένες και υγιεινές επιλογές. Υποστηρίζεται ότι η καλύτερη χρήση των ετικετών είναι για να παρασχεθούν πληροφορίες σαφείς, απλές και φιλικές προς τον χρήστη. Αυτή η θέση θα πρέπει να υποστηριχθεί και να ενισχυθεί από ένα εκτενές πρόγραμμα διατροφικής εκπαίδευσης που θα περιλαμβάνει καταναλωτικές ομάδες, τη βιομηχανία τροφίμων, κυβερνητικούς εκπαιδευτικούς και επιστήμονες υγείας.

Αναφορά

1. Directive 90/496/EEC on nutrition labelling for food

Παράδειγμα διατροφικής ετικέτας σούπας με φακές
Τυπική αξία	Ανά 100 ml
Ενέργεια	375 kJ (89 kcal)
Πρωτεΐνες	5,6 g
Υδατάνθρακες εκ των οποίων σάκχαρα	9,5 g 1,2 g
Λίπη εκ των οποίων κορεσμένα	3,2 g 1,3 g
Φυτικές Ίνες	2,5 g
Νάτριο	0,56 g

FOOD TODAY 10/2004