Το  ενδιαφέρον του κοινού και της επιστημονικής κοινότητας για την παραδοσιακή ιατρική των βοτάνων έχει αναζωπυρωθεί στον δυτικό κόσμο και η έρευνα σε αυτόν τον τομέα έχει αυξηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια. Πόσο αποτελεσματικά είναι αυτά τα προϊόντα και πώς ξέρουμε ότι είναι ασφαλή για να τα χρησιμοποιούμε; Στο παρόν Food Today θα εξετάσουμε αυτά που αναφέρει η επιστήμη για μερικά από τα  δημοφιλέστερα φυτικά θεραπευτικά μέσα.

Ενεργά συστατικά στα φυτά

Τα φυτά περιέχουν ενεργά συστατικά που βοηθούν στην προστασία από τα έντομα, τους μύκητες και άλλα παράσιτα, καθώς επίσης και από την υπερβολική υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Πολλά από αυτά τα φυτικά συστατικά, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμούς, έχει βρεθεί ότι έχουν διεγερτικές, ηρεμιστικές και φαρμακευτικές επιδράσεις στους ανθρώπους.

Τα βότανα ως θεραπευτικά μέσα έχουν χρησιμοποιηθεί για χιλιάδες χρόνια χάρη στην εμπειρία του Πυθαγόρα, του Γαληνού και του Ιπποκράτη και των παρατηρήσεων γιατρών και βοτανολόγων ανά τους αιώνες. Πολλοί άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες στηρίζονται στα φυτικά φάρμακα για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της υγείας τους. Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, το ενδιαφέρον για τα βοτανικά προϊόντα επανήλθε λόγω της καλύτερης κατανόησης της λειτουργίας των βοτάνων και του καθορισμού προτύπων για την ασφάλεια, την ποιότητα και την αξιοπιστία των βοτανικών σκευασμάτων.

Μερικά από τα δημοφιλέστερα βοτανικά σκευάσματα είναι:

Χαμομήλι - Συχνά καταναλισκόμενο ως αφέψημα, το χαμομήλι μπορεί να βοηθήσει την πέψη και έχει αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις.

Echinacea – Πρόκειται για δημοφιλής θεραπεία για εκείνους που ελπίζουν να βελτιώσουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα και να ξεπεράσουν το κρύωμα. Μερικές μελέτες έχουν αναφέρει ότι η Echinacea μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση των λοιμώξεων του ανωτέρου αναπνευστικού συστήματος.

Gingko Biloba - Οι σπόροι και οι καρποί του δέντρου Gingko χρησιμοποιούνται ως φάρμακα στην Κίνα από το 2800 π.Χ. Μερικές μελέτες δείχνουν ότι το gingko biloba μπορεί να βελτιώσει την κυκλοφορία, τη μνήμη και τη νοητική λειτουργία, ειδικά στους ηλικιωμένους.

Βαλσαμόχορτο (St.John’s wort/Hypericum perforatum) – Το βαλσαμόχορτο έχει χρησιμοποιηθεί για περισσότερα από χίλια χρόνια στην αντιμετώπιση διαφόρων καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων νεφρικών και πνευμονικών διαταραχών. Έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για την αντιμετώπιση του άγχους, της κατάθλιψης και των διαταραχών του ύπνου.

Βαλεριάνα – Η βαλεριάνα έχει χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση της αϋπνίας, του άγχους και της νευρικότητας και δρα ως μυοχαλαρωτικό. Διάφορες μικρές μελέτες έχουν δείξει ότι η βαλεριάνα μπορεί να προκαλέσει υπνηλία ∙ εντούτοις, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες μεγάλης κλίμακας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει αναγνωρίσει την πιθανή αξία των βοτάνων στις ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης παγκοσμίως και έχει ενθαρρύνει περισσότερες συστηματικές κλινικές αξιολογήσεις και υψηλότερα επίπεδα καλλιέργειας και προετοιμασίας.

Ούτε τρόφιμα, ούτε φάρμακα

Τα βότανα δεν είναι ούτε τρόφιμα ούτε φάρμακα και πολλές χώρες στερούνται συγκεκριμένων κανονισμών που διέπουν αυτά τα προϊόντα.

Κατά τη χρήση των προϊόντων βοτάνων, οι καταναλωτές δεν πρέπει να θεωρούν ότι όλα τα φάρμακα από βότανα είναι ασφαλή επειδή είναι φυσικά. Αυτά τα προϊόντα περιέχουν ενεργά συστατικά που έχουν παρόμοια αποτελέσματα με τα συμβατικά φάρμακα και πρέπει να λαμβάνονται παρόμοια προληπτικά μέτρα κατά την κατανάλωσή τους. Κατά διαστήματα γίνονται αναφορές σοβαρών παρενεργειών από βοτανικά σκευάσματα. Παραδείγματος χάριν, στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Επιτροπή Ελέγχου Φαρμάκων εξέφρασε πρόσφατα ανησυχίες για την ασφάλεια του «kava kava», αφότου η χρήση του συνδέθηκε με 30 περιπτώσεις βλάβης στο συκώτι.

Όπως με άλλες μορφές αυτοθεραπείας, οι βοτανικές θεραπείες μπορούν να συγκαλύψουν μια σοβαρή υποβόσκουσα ιατρική κατάσταση. Παραδείγματος χάριν, η κατάθλιψη μπορεί να προκληθεί από διάφορες σοβαρές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένων των καρδιακών παθήσεων και των διαταραχών του θυρεοειδούς.

Η χρήση βοτάνων μπορεί επίσης να έχει επιπτώσεις στην έκβαση χειρουργικών επεμβάσεων. Μια ανασκόπηση οκτώ ευρέως χρησιμοποιούμενων βοτάνων, συμπεριλαμβανομένων της Echinacea, του σκόρδου, του ginkgo, του ginseng, του βαλσαμόχορτου(St.John’s wort) και της βαλεριάνας, διαπίστωσε ότι οι χειρουργικές επιπλοκές ήταν πιο συχνές όταν οι ασθενείς χρησιμοποιούσαν βότανα. Το σκόρδο, το ginkgo και το ginseng μπορεί να προκαλέσουν αιμορραγία, ενώ το ginseng μπορεί επίσης να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου αίματος σε μερικούς ανθρώπους. Το βαλσαμόχορτο(St. John’s wort) και η βαλεριάνα έχουν επιπτώσεις στα επίπεδα των συνταγογραφούμενων φαρμάκων στο αίμα.

Συνιστάται έντονα οι άνθρωποι που επιθυμούν να λάβουν συμπληρώματα βοτάνων να ζητούν τη συμβουλή του γιατρού τους και να ειδοποιούν πάντα τους γιατρούς τους εάν λαμβάνουν σκευάσματα με βότανα. Ενώ ο τομέας των βοτανικών φαρμάκων προσφέρει μεγάλες δυνατότητες, η έρευνα είναι ακόμα σε εμβρυϊκό στάδιο και απαιτείται πολύ περισσότερη εργασία για να καθορίσει τις επιπτώσεις των παραδοσιακών βοτανικών φαρμάκων στην ευημερία και την ποιότητα της ζωής.

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Newall, C. A.; Anderson, L. A. and Phillipson, J. D. (1996) Herbal Medicines. A guide for health-care professionals. The Pharmaceutical Press, London, pp. 1-296
• WHO Regional Publications (1998) Guidelines for the appropriate use of herbal medicines. Western Pacific Series No. 23. Regional Office for the Western Pacific, Manila. WHO, Geneva. pp. 1-79
• Wills, R. B. H.; Bone, K. and Morgan, M. (2000) Herbal products and active constituents, modes of action and quality control. Nutrition Research Reviews 13 47-77 July 11, 2001 Journal of the American Medical Association.
• Pietta, P. and Pietta, A. Fitomedicine e Nutrienti. Richiutto (Ed), Bussolengo (Verona), 1998;pp1-510:2

FOOD TODAY 03/2002