Θεωρούμε πολλά από τα βασικά τρόφιμά μας δεδομένα, σκεφτόμενοι σπάνια την προέλευση και την ιστορία τους. Αλλά από πού προέρχονται πραγματικά; Η ταπεινή πατάτα, παραδείγματος χάριν, θα εθεωρείτο καινοφανές τρόφιμο, αν έμπαινε στην ευρωπαϊκή αγορά σήμερα.

Η πατάτα προέρχεται από τη Νότια Αμερική, όπου οι Ινδιάνοι των Άνδεων την καλλιεργούσαν για περίπου 5000 χρόνια για να αποβάλουν την πικρία και την τοξικότητα. Οι πρωτόγονες ποικιλίες ήταν μία βασική συγκομιδή εκεί, τουλάχιστον από το 200 μ.Χ.. Πριν από την κατάκτηση από τους Ισπανούς, η πατάτα περιοριζόταν στα ύψη των Άνδεων από την Κολομβία ώς τη βόρεια Αργεντινή και τη Χιλή. Ακριβώς το πότε και πώς εισήχθη στην Ευρώπη είναι θέμα ανοικτό προς συζήτηση, αν και πιθανώς αρχικά έφθασε στην Ισπανία περίπου το 1565 από την Κολομβία ή το Περού και χωριστά στην Αγγλία προς το τέλος του 16ου αιώνα.

Εάν η τρέχουσα νομοθεσία της ΕΕ ίσχυε εκείνη την περίοδο, η πατάτα θα είχε θεωρηθεί «καινοφανές τρόφιμο», δεδομένου ότι δεν θα είχε φαγωθεί ποτέ πριν από τον Ευρωπαίο καταναλωτή.

Η πατάτα είναι τώρα η σημαντικότερη φυτική συγκομιδή παγκοσμίως. Η συνεχιζόμενη δημοτικότητά της οφείλεται στην ανοχή της σε διάφορες περιβαλλοντικές συνθήκες, που της επιτρέπουν να καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο. Το 90% της παγκόσμιας παραγωγής, ωστόσο, προέρχεται τώρα από τον Παλιό Κόσμο, κυρίως την Ανατολική Ευρώπη.

Η πατάτα ανήκει στην ίδια βοτανική οικογένεια με τη ντομάτα, τη μελιτζάνα, τον καπνό και τη μπελαντόνα (ή άτροπος/ατροπίνη) και χαρακτηρίζεται από την παρουσία υπόγειων βολβών, οι οποίοι είναι το εδώδιμο μέρος του φυτού. Υπάρχουν χιλιάδες ποικιλίες που όλες θεωρούνται ότι ανήκουν σε ένα είδος, το Solanum tuberosum. Οι βολβοί ποικίλλουν ευρέως σε μέγεθος, μορφή, χρώμα και ιδιότητες συντήρησης και μαγειρέματος. Η φλούδα  μπορεί να είναι άσπρη, κίτρινη, καφέ, ροζ, κόκκινη ή σκούρα μωβ και η σάρκα άσπρη, κίτρινη, ροζ ή κόκκινη. Η σημασία τους ως βασικό συστατικό της δίαιτας μερικών Ευρωπαίων φάνηκε στον ιρλανδικό λιμό πατάτας το 1844-45. Πριν από αυτό, η Ιρλανδία είχε έναν από τους πυκνότερους πληθυσμούς στην Ευρώπη, με περίπου οκτώ εκατομμύρια κατοίκους. Ο θάνατος από τον λιμό και τη μετανάστευση στην Αμερική μείωσε αυτόν τον αριθμό σε πέντε εκατομμύρια μερικά χρόνια αργότερα.

Οι πατάτες έχουν πολλές χρήσεις ως τρόφιμα και ως ζωοτροφές, καθώς επίσης και στη βιομηχανία. Είναι θρεπτικές, καθώς είναι μια σημαντική πηγή βιταμίνης C, καλίου και αμύλου. Τρώγονται μετά από βράσιμο, ψήσιμο ή τηγάνισμα, αλλά μπορούν επίσης να υποβληθούν σε επεξεργασία και να δώσουν πολλά διαφορετικά τρόφιμα. Το άμυλο, παραδείγματος χάριν, χρησιμοποιείται ως πυκνωτικό ή πληρωτικό μέσο στην παραγωγή τροφίμων όπως τα επιδόρπια, οι σούπες και οι σάλτσες. Το άμυλο πατάτας χρησιμοποιείται επίσης στη βιομηχανία χημικών ουσιών στην κατασκευή πολυάριθμων ενώσεων, στη βιομηχανία χαρτιού και στην παραγωγή καύσιμου οινοπνεύματος.

FOOD TODAY 03/2001