Θυμάστε τις παλιές συμβουλές να τρώτε καρότα για να μπορείτε να βλέπετε στο σκοτάδι; Υπάρχει πλήθος στοιχείων που δείχνουν ότι οι αντιοξειδωτικές θρεπτικές ουσίες που βρίσκονται σε πολλά φυτικά τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων των καρότων, άλλων κόκκινων και κίτρινων φρούτων και λαχανικών, σε έλαια ψαριών και στο κρέας των οργάνων, μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη των προβλημάτων όρασης που συνδέονται συχνά με τη γήρανση.

Στην ΕΕ, περίπου 760 ανά 100.000 ανθρώπους έχουν διαταραγμένη όραση. Οι δύο σημαντικότερες αιτίες οπτικής βλάβης στις δυτικές χώρες είναι ο καταρράκτης και η σχετική με την ηλικία εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (AMD). Και οι δύο καταστάσεις συνδέονται με τον διαβήτη, την παχυσαρκία και τη γήρανση. Ενώ η οπτική διαταραχή δεν αποτελεί άμεση απειλή για τη ζωή, η μειωμένη όραση μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς περιορισμούς στην ανεξαρτησία, την κινητικότητα και την ποιότητα της ζωής.

Η οξειδωτική καταστροφή είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου και στις δύο καταστάσεις. Υπάρχουν αυξανόμενα στοιχεία ότι οι αντιοξειδωτικές θρεπτικές ουσίες, ιδιαίτερα οι βιταμίνες Α, C και E, μαζί με τις χρωστικές ουσίες των καροτενοειδών, λουτεΐνη και ζεαξανθίνη (που βρίσκονται στα φρούτα και τα λαχανικά), μπορούν να αποτρέψουν ή να καθυστερήσουν την έναρξη αυτών των μορφών τύφλωσης στα γηρατειά.

Καταρράκτης

Οι καταρράκτες χαρακτηρίζονται από ένα κάλυμμα στον φακό των ματιών, το οποίο αποτελείται από νερό και πρωτεΐνη και είναι φυσιολογικά διαφανές. Ο φακός βρίσκεται πίσω από το χρωματισμένο μέρος του ματιού- την ίριδα- και στρέφει τις ακτίνες φωτός στην ωχρά κηλίδα στο πίσω μέρος του αμφιβληστροειδούς. Καθώς αναπτύσσεται ο καταρράκτης, μερικές από τις πρωτεϊνικές μάζες συσσωματώνονται, αναγκάζοντας τον φακό να θολώσει και εμποδίζοντας τις ακτίνες φωτός να τον διαπεράσουν.

Για τα περισσότερα άτομα, ο καταρράκτης αναπτύσσεται αργά με την πάροδο του χρόνου και η όραση υποβαθμίζεται βαθμιαία. Ευτυχώς, η θεραπεία για τους καταρράκτες είναι μια σχετικά απλή χειρουργική διαδικασία και περιλαμβάνει την αντικατάσταση του αδιαφανούς φακού από ένα εγχύσιμο μόσχευμα φακού.

Δεν είναι σαφές τι προκαλεί τον καταρράκτη∙ εντούτοις, φαίνεται να υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ των αλλαγών στη χημική σύνθεση του φακού και της γήρανσης. Ως τμήμα της κανονικής λειτουργίας τους, τα σωματικά κύτταρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στο μάτι, παράγουν ουσίες καλούμενες ως ελεύθερες ρίζες. Με το πέρασμα του χρόνου, οι ελεύθερες ρίζες μπορούν να βλάψουν τους ιστούς και τα όργανα και θεωρείται ότι μπορεί να συνδέονται με καταστάσεις που απαντώνται με τη γήρανση, όπως ο καταρράκτης.

Η σχετική με την ηλικία εκφύλιση της ωχράς κηλίδας

Η σχετική με την ηλικία εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια χρόνια προοδευτική πάθηση που εμφανίζεται όταν αλλοιώνεται ο ιστός στην ωχρά κηλίδα (το κεντρικό μέρος του αμφιβληστροειδούς). Η ωχρά κηλίδα έχει το μέγεθος ενός κεφαλιού καρφίτσας και είναι υπεύθυνη για αυτό που βλέπουμε κατευθείαν μπροστά μας και για την οξύτερη όρασή μας, η οποία είναι απαραίτητη για την ανάγνωση, το γράψιμο, την οδήγηση τη νύχτα και τη δυνατότητά μας να δούμε τα χρώματα. Στην εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, η κεντρική όραση θολώνει, οι ευθείες γραμμές φαίνονται κυματιστές και δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε τα χρώματα. Καθώς η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μια βαθμιαία, ανώδυνη απώλεια της όρασης, που είναι κατά ένα μεγάλο μέρος αθεράπευτη, είναι σημαντικό να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για την πρόληψή της.

Οι ερευνητές είναι αβέβαιοι ως προς τα αίτια εμφάνισης της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας. Η γήρανση και το οικογενειακό ιστορικό είναι δύο από τους κύριους παράγοντες κινδύνου. Άλλοι παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο περιλαμβάνουν:

• τη μακροπρόθεσμη έκθεση στο φως του ήλιου
• τη χαμηλή συγκέντρωση ανόργανων συστατικών και αντιοξειδωτικών βιταμινών, όπως οι βιταμίνες Α, C και E
• το κάπνισμα
• συγκεκριμένα κυκλοφορικά προβλήματα, όπως η υψηλή πίεση αίματος.

Καταναλώστε περισσότερα φρούτα και λαχανικά

Η έρευνα για τα αντιοξειδωτικά στηρίζει την υπόθεση ότι οι υψηλότερες προσλήψεις βιταμινών C και E μπορούν να αποτρέψουν ή να καθυστερήσουν την ανάπτυξη κάποιων ειδών καταρράκτη και εκφύλισης της ωχράς κηλίδας. Πρόσφατα, ξεκίνησαν μελέτες για δύο χρωστικές ουσίες, τη λουτεΐνη και τη ζεαξανθίνη, οι οποίες βρίσκονται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον αμφιβληστροειδή. Η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη βρίσκονται σε λαχανικά, όπως ο αραβόσιτος και το σπανάκι, και στον κρόκο των αβγών. Θεωρείται ότι τα υψηλά επίπεδα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης στο αίμα μπορούν να προστατεύσουν τον αμφιβληστροειδή από τα βλαβερά μήκη κύματος του φωτός.

Όπως με τόσες πολλές άλλες χρόνιες καταστάσεις, η πρόληψη του καταρράκτη και της σχετικής με την ηλικία εκφύλισης της ωχράς κηλίδας συνδέεται με την υγιεινή διατροφή. Η σύσταση για κατανάλωση τουλάχιστον πέντε μερίδων φρούτων και λαχανικών ημερησίως είναι σωστή τόσο για την υγιή όραση όσο και για πολλές άλλες ασθένειες. Οπότε, αρπάξτε μερικά φρούτα και λαχανικά και αρχίστε να μασουλάτε!

ΦΡΟΝΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΑΣ

Για να κρατήσετε τα μάτια σας στην καλύτερη δυνατή κατάσταση υγείας, μπορείτε να ακολουθήσετε τις εξής συμβουλές:

• Ακολουθείστε μια υγιεινή διατροφή που περιέχει αφθονία φρούτων και λαχανικών. Επιλέξτε τα σκούρα πράσινα και σκούρα κίτρινα φρούτα και λαχανικά. Τα λαχανικά από την οικογένεια του λάχανου, όπως το κουνουπίδι, τα λαχανάκια Βρυξελλών και το μπρόκολο, είναι επίσης καλές επιλογές. Η λουτεΐνη και ζεαξανθίνη βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα στον κρόκο των αβγών, τον αραβόσιτο και το σπανάκι.
• Φοράτε γυαλιά ηλίου για να προστατεύσετε τα μάτια σας από τις βλαβερές ακτινοβολίες.
• Ελέγξτε άλλες ασθένειες που αυξάνουν τον κίνδυνο εκφυλιστικής ασθένειας των ματιών, όπως η υψηλή πίεση αίματος.
• Μην καπνίζετε.
• Κάντε τακτικές εξετάσεις στα μάτια σας.

Φάτε εκείνα τα καρότα… από τις παλιές συμβουλές!

Φαίνεται τελικά ότι η παραδοσιακή συμβουλή να τρώμε πολλά καρότα για να βλέπουμε καλά στο σκοτάδι, ήταν σωστή. Τα καρότα περιέχουν β-καροτίνη, η οποία μετατρέπεται από το σώμα σε βιταμίνη Α. Στον αμφιβληστροειδή, μια μορφή βιταμίνης Α χρησιμεύει ως το τμήμα των οπτικών χρωστικών ουσιών που συσσωρεύουν το φως∙  ένα πρώιμο σημάδι της ανεπάρκειας είναι η αλλοιωμένη προσαρμογή στο φως χαμηλής έντασης (νυχταλωπία). Επειδή η χρωστική ουσία της ωχράς κηλίδας αποτελείται από συστατικά διαιτητικής προέλευσης, η κατανάλωση περισσότερων φυτικών τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των φρούτων, του σπανακιού, του μπρόκολου και του αραβοσίτου, ή συμπληρωμάτων που περιέχουν τα αντιοξειδωτικά β-καροτίνη και λουτεΐνη, μπορεί να βελτιώσει την όραση και την αντίληψη των χρωμάτων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και να μειώσει τον κίνδυνο απώλειας της όρασης στα γηρατειά.

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Eureye Study into Visual Disability due to AMD. Study Coordinator, Professor Fletcher, London School of Hygiene and Tropical Medicine (due to report in 2003)  
• Seddon, J. M.; Ajani, U. A.; Sperduto, R. D. et al. (1994) Dietary carotenoids, vitamins A, C and E, and advanced age-related macular degeneration. Journal of the American Medical Association 272 1413-1420

FOOD TODAY 02/2002