Πρέπει να είναι λίγοι οι άνθρωποι που  δεν έχουν λάβει το μήνυμα ότι τα φρούτα και τα λαχανικά μάς κάνουν καλό ∙  περιέχουν βιταμίνες, μερικά ανόργανα συστατικά και βοηθούν στην αύξηση της πρόσληψης διαιτητικών ινών. Παρότι αυτοί οι λόγοι είναι σημαντικοί  για να προσπαθήσουμε να εξασφαλίσουμε μια τακτική κατανάλωση τέτοιων τροφίμων, αυτά τα θρεπτικά οφέλη φαίνεται να είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου,  διότι, κρυμμένα μέσα σε κάθε δαγκωνιά μήλου, κάθε μπουκιά μάνγκο και κάθε κομματάκι μπρόκολου, υπάρχουν πλήθος άλλων φυτικών θρεπτικών ουσιών που θεωρούνται ότι προσφέρουν ακόμα περισσότερα οφέλη στην υγεία και την ευημερία μας.

Η κατανόηση του ρόλου που διαδραματίζουν αυτά τα φυτοθρεπτικά συστατικά στα φυτά δίνει μια ένδειξη για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους. Στη φύση, οι ανοιχτές πράσινες και κόκκινες χρωστικές ουσίες, που βρίσκονται στα λάχανα και το μαρούλι, τις τομάτες και τις φράουλες, έχουν εξελιχθεί για να βοηθήσουν να απορροφηθεί η ειδάλλως επιβλαβής υπεριώδης ακτινοβολία από τον ήλιο. Τα αρωματικά συστατικά στο σκόρδο και τα κρεμμύδια βοηθούν στο να προστατευτούν τα φυτά από βακτηριακές και ιογενείς μολύνσεις, ενώ ορισμένοι ενζυμικοί αναστολείς έχουν διαμορφωθεί για να καταπολεμούν τους τοξικούς ρυπαντές.

Τα φυτά έχουν αναπτύξει κυριολεκτικά εκατοντάδες χιλιάδες φυσικές φυτοπροστατευτικές ουσίες ή φυτοθρεπτικά συστατικά που τα βοηθούν να καταπολεμήσουν τα πάντα, από μυκητιακές ώς βακτηριακές μολύνσεις, και να επιζήσουν από τις δοκιμασίες και τις πιέσεις στις οποίες υποβάλλονται από το περιβάλλον τους.

Η θεωρία είναι ότι καθώς καταναλώνουμε και εμείς αυτά τα φυτικά τρόφιμα, μπορούμε να πάρουμε μερικά από αυτά τα προστατευτικά οφέλη. Πολλά από τα φυτοθρεπτικά συστατικά που οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει, όπως η βιταμίνη C, έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να βοηθήσουν στην καταπολέμηση των ελευθέρων ριζών- χημικών ουσιών που παράγονται από το σώμα και που μπορούν, εάν δεν απενεργοποιηθούν, να προκαλέσουν αλλαγές στα κύτταρα που οδηγούν στην ανάπτυξη πολλών καταστάσεων, από καρδιακές παθήσεις και καρκίνο έως καταρράκτη και ρυτίδες.

Ιδέες ως προς τις πιθανές λειτουργίες των φυτοθρεπτικών συστατικών κατά των ασθενειών εξετάστηκαν αρχικά από ερευνητές που μελετούν τα μοτίβα των ασθενειών σε όλο τον κόσμο. Τέτοιου τύπου μελέτες τους οδήγησαν να πιστέψουν ότι, για παράδειγμα, κάτι στη διατροφή των Ιαπώνων ανδρών και γυναικών θα μπορούσε να τους προστατεύει από τον καρκίνο του μαστού και τον καρκίνο του προστάτη.

Μια σημαντική διαφορά μεταξύ της ιαπωνικής και της ευρωπαϊκής διατροφής βρέθηκε να υπάρχει στην ποσότητα προϊόντων σόγιας που καταναλώνονται. Οι Ιάπωνες απολαμβάνουν, παραδείγματος χάριν, πηκτή σόγιας σε συχνή βάση και, κατά συνέπεια, τα επίπεδα φυτικών οιστρογόνων από αυτά τα τρόφιμα που βρίσκονται στο αίμα τους είναι πενήντα φορές μεγαλύτερα από εκείνα των Ευρωπαίων. Μελέτες στην Ιαπωνία οδήγησαν τους επιστήμονες να σκεφτούν ότι αυτά τα φυτικά οιστρογόνα θα μπορούσαν να εμποδίσουν τη δράση των ανθρώπινων οιστρογόνων στο σώμα και να εξηγήσουν τις διαφορές στον καρκίνο του μαστού και του προστάτη μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν πολλά τρόφιμα που καταναλώνονται σε όλη την Ευρώπη και που περιέχουν πλήθος προστατευτικών φυτοθρεπτικών συστατικών. Ο πίνακας εξηγεί περισσότερα και παραθέτει πολλούς καλούς λόγους για να συνεχίσουμε να τρώμε περισσότερα φρούτα και λαχανικά για τη γεύση και το χρώμα της καλής υγείας.

ΤΡΟΦΙΜΟ	ΦΥΤΟΘΡΕΠΤΙΚΟ	ΠΙΘΑΝΑ ΟΦΕΛΗ ΥΓΕΙΑΣ σε σχέση με…
Τομάτες	Κόκκινη χρωστική λυκοπένιο	Καρδιακή νόσο, καρκίνο του προστάτη
Σκόρδο & κρεμμύδια	Θειικές ενώσεις όπως σαπωνίνες της αλλισίνης	Μολύνσεις, υψηλή χοληστερόλη, όγκοι
Καρότα	Πορτοκαλί χρωστική β-καροτένιο	Κακοήθεις αλλαγές στους πνεύμονες
Μπρόκολο, λάχανο & λαχανάκια Βρυξελλών	Ισοθειοκυανικά	Καρκίνο πνευμόνων
Μήλα, σταφύλια, κρεμμύδια & τσάι	Βαλανοκετόνη	Καρδιακή νόσο και καρκινικές αλλαγές στα κύτταρα
Φράουλες & σταφύλια	Ελλαγικό οξύ	Ρύπανση από τον καπνό του τσιγάρου
Πορτοκάλια & γκρέιπφρουτ	Τερπένια	Έλκη και διάβρωση των δοντιών

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Recent Advances in Phytochemistry: Functionality of Food Phytochemicals. Volume 31; 1997 - Timothy Johns and John Romeo. Published by Plenum Press.
• Antioxidants - the case for fruit and vegetables in the diet; Catherine Rice-Evans and Nicholas J. Miller: British Food Journal, Vol. 97 No 9, 1995, pp 35-40.

FOOD TODAY 07/1999