Ο νέος νόμος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για τα χημικά και την ασφαλή χρήση τους (REACH) (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals / Καταχώρηση, Εκτίμηση, Έγκριση, Απαγόρευση των Χημικών) τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2007. Οι στόχοι αυτού του νέου νομού είναι να βελτιώσει την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από κινδύνους που μπορεί να προκαλέσουν οι χημικές ουσίες, να προωθήσει εναλλακτικές μεθόδους ελέγχου και να βελτιώσει τον ασφαλή χειρισμό και τη χρήση ουσιών σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας.

Στροφή στην ανάθεση ευθύνης

Πριν τον νέο αυτό νομό, υπεύθυνα για την εκτίμηση του κινδύνου που προκαλούν τα χημικά ή για την παροχή ασφαλούς πληροφόρησης για τις διάφορες χημικές ουσίες, ήταν τα αρμόδια ρυθμιστικά σώματα. Με τον καινούργιο όμως νόμο της ΕΕ, αυτή η ευθύνη μεταβιβάζεται στη βιομηχανία. Οι κατασκευαστές και οι εισαγωγείς θα πρέπει να συλλέγουν πληροφορίες για τις ιδιότητες των χημικών ουσιών και να καταχωρούν τις πληροφορίες αυτές (από την 1η Ιουνίου 2008) σε μία κεντρική ηλεκτρονική βάση δεδομένων, η οποία διοικείται από τον Φορέα Διαχείρισης Χημικών Ουσιών (European Chemicals Agency – ECHA), που έχει τη βάση του στο Ελσίνκι.

Οι πληροφορίες ασφαλείας για τα καταχωρημένα χημικά θα μπορούν να είναι προσβάσιμες πλέον από ειδικούς, αλλά και από το ευρύ κοινό, γεγονός που θα συμβάλει στη βελτίωση της χρήσης και μεταχείρισης των χημικών ουσιών. Επιπρόσθετα, με το νέο αυτό σύστημα, οι κατασκευαστές θα μπορούν να ελέγχουν για ποιες συγκεκριμένες περιπτώσεις η κάθε χημική ουσία θεωρείται ότι μπορεί να χρησιμοποιείται με ασφάλεια ∙ με αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να αντικαθιστούν κάθε ουσία που αναγνωρίζεται ως μη ασφαλής με μία άλλη, η οποία είναι καταχωρημένη ως ασφαλής.

Αυξημένη ασφάλεια

Οι νέοι κανονισμοί REACH έχουν ως στόχο, εκτός από τη βελτίωση της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος από τους κινδύνους που μπορεί να προκαλέσουν οι χημικές ουσίες και τη βελτίωση της χρήσης και μεταχείρισης των χημικών ουσιών σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας, να προωθήσει νέες ασφαλείς εναλλακτικές μεθόδους δοκιμής των ουσιών αυτών (που δεν θα περιλαμβάνουν δοκιμές σε ζώα), πρεσβεύοντας ότι η ανάπτυξη των παραπάνω θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα της μελλοντικής έρευνας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μόλις οι εναλλακτικοί τρόποι δοκιμής εγκριθούν, οι ρυθμίσεις του νέου νόμου θα προσαρμοστούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να καταστεί δυνατό να αποσυρθούν το συντομότερο τα πειράματα σε ζώα.

Οι επιπτώσεις του νόμου REACH

Στην ΕΕ, οι δοκιμές των χημικών για την ασφάλεια χρήσης και για τις επιπτώσεις στην υγεία, δεν ήταν υποχρεωτικές μέχρι το 1981. Ως αποτέλεσμα, έπειτα από τις επιταγές του νέου νόμου, περισσότερες από 100.000 ουσίες, οι οποίες κυκλοφόρησαν στην αγορά πριν το 1981 θα έπρεπε να καταχωρηθούν στη νέα βάση δεδομένων. Κατά συνέπεια τα επόμενα 10 χρόνια, χιλιάδες παλιότερα και νέα χημικά θα πρέπει να καταχωρηθούν από τον Φορέα Διαχείρισης Χημικών Ουσιών (European Chemicals Agency - ECHA), καθώς ο νέος νόμος REACH εφαρμόζεται σταδιακά με αργά βήματα.

Οι εταιρείες που κατασκευάζουν ή εισάγουν ≥ 1 τόνο από οποιαδήποτε χημική ουσία ανά έτος, ή που σκοπεύουν να κάνουν κάτι αντίστοιχο κατά τη διάρκεια ισχύος του νέου νόμου, θα πρέπει να προ-εγγράψουν τη συγκεκριμένη ουσία μέσω του ECHA μεταξύ της 1ης Ιουνίου και της 1ης Δεκεμβρίου 2008. Η μη τήρηση της συγκεκριμένης προθεσμίας σημαίνει ότι οι εταιρείες δεν θα μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν ή να εισάγουν την ουσία αυτή, έως ότου καταθέσουν τον πλήρη φάκελο για την καταχώρησή της. Με την παραπάνω διαδικασία προ-εγγραφής, οι εταιρείες μπορούν να επωφελούνται από τις ελαστικές καταληκτικές ημερομηνίες, οι οποίες εξαρτώνται από ποια είναι η ουσία που εγγράφεται και ποια η ποσότητά της που κατασκευάζεται ή εισάγεται (2010, 2013 ή 2018).

Ο νέος νόμος δεν απαιτεί ότι όλα τα χημικά θα πρέπει να καταχωρούνται. Αυτό, όμως, ισχύει για μερικούς τομείς της βιομηχανίας, όπως η βιομηχανία τροφίμων, οι οποίοι έχουν απαλλαχθεί, καθώς στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει επαρκής κάλυψη από την έως τώρα νομοθεσία της ΕΕ. Για παράδειγμα τα πρόσθετα τροφίμων, που καλύπτονται ήδη από τον Κανονισμό 178/2002 της Νομοθεσίας για τα τρόφιμα της ΕΕ, δεν είναι απαραίτητο να καταχωρούνται με βάση τις προδιαγραφές του νέου νόμου. Παρ’ όλα αυτά, η χρήση χημικών ουσιών σε άλλους τομείς της βιομηχανίας τροφίμων, όπως στις συσκευασίες ή στα υλικά καθαρισμού, πρέπει υποχρεωτικά να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του νέου νόμου.

Εκτίμηση του αποτελέσματος

Επί του παρόντος, τα αποτελέσματα του νομού REACH στον τομέα της βιομηχανίας τροφίμων θα αξιολογηθούν από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια Τροφίμων (European Food Safety Authority, EFSA), η οποία αποτελεί τη σημαντικότερη αρχή για την εκτίμηση του κινδύνου σε σχέση με την ασφάλεια τροφίμων στην ΕΕ. Είναι, μάλιστα, πολύ πιθανό η εφαρμογή του νόμου να επιφέρει αλλαγές σε ό,τι αφορά τον τρόπο εκτίμησης του κινδύνου στη βιομηχανία τροφίμων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Επιπτώσεις για τους καταναλωτές

Από την πλευρά των καταναλωτών, τα αποτελέσματα του νόμου REACH θα εξελίσσονται σταδιακά, καθώς όλο και περισσότερες χημικές ουσίες έρχονται αντιμέτωπες με τις νέες ρυθμίσεις. Υπάρχει η ελπίδα, η καταχώρηση των χημικών ουσιών και της ασφαλούς χρήσης τους, να καθησυχάσει εκείνους που προβληματίζονται για την ασφάλεια των προϊόντων, επίσης αναμένεται, η αντικατάσταση των χημικών με ασφαλέστερα εναλλακτικά, να βελτιώσει την ασφάλεια της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος.

Βιβλιογραφικές πηγές

1. Food Quality News, News articles section:
   www.foodqualitynews.com/news/ng.asp?id=72947-reach-chemicals-ciaa
2. European Commission, Chemicals section:
   http://ec.europa.eu/environment/chemicals/reach/reach_intro.htm
3. European Chemicals Agency, Publications section:
   http://echa.europa.eu/doc/timeline_en.pdf
4. European Food Safety Authority, Documents section:
   www.efsa.europa.eu/EFSA/DocumentSet/mb_managementplan_29thmeet_en_3,0.pdf

FOOD TODAY 07/2008