Τα τρόφιμα και η διατροφή είναι ιδανικά ως «συναρπαστικά αναγνώσματα». Η όρεξη του κοινού για ιστορίες σχετικές με αυτά είναι σχεδόν ακόρεστη, ενώ δεν περνά ούτε μία εβδομάδα χωρίς μια διατροφική μελέτη να βρίσκεται στους κύριους τίτλους των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αναφορά στα νέα επιστημονικά ευρήματα έχει ισχυρή επιρροή στην κατανόηση, τη συμπεριφορά και την ευημερία του κοινού. Αν και ο επιστημονικός κόσμος καλωσορίζει την αυξανόμενη αναφορά σε ζητήματα σχετικά με τα τρόφιμα, η υψηλή κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν έχει φέρει την αναμενόμενη βελτίωση της κατανόησης για τα τρόφιμα. Επικρατεί σύγχυση και η επιστήμη, αντί να εμφανίζεται ως εξελικτική, απεικονίζεται συχνά από τα μέσα ως επαναστατική. Η παρουσίαση της τελευταίας μελέτης ως της απόλυτης αλήθειας, που καταρρίπτει όλα τα προηγούμενα επιστημονικά συμπεράσματα, θα μπορούσε να είναι παραπλανητική.

Με βάση την προϋπόθεση ότι είναι δυνατό να μεταδοθεί αποτελεσματικά στο κοινό η επιστήμη των τροφίμων, η Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard και το Διεθνές Συμβούλιο Πληροφόρησης για τα Τρόφιμα (IFIC) ανέπτυξαν ένα σύνολο κατευθυντήριων αρχών με τον τίτλο «Βελτίωση της Κατανόησης του Κοινού: Οδηγίες για την Επικοινωνία της Αναδυόμενης Επιστήμης στη Διατροφή, την Ασφάλεια Τροφίμων και την Υγεία». Οι οδηγίες, που αναπτύχθηκαν και συστήθηκαν από μια συμβουλευτική επιτροπή περισσοτέρων των εξήντα εμπειρογνωμόνων, πετυχαίνουν την ισορροπία μεταξύ της βελτίωσης της κατανόησης των καταναλωτών και της ικανοποίησης των στόχων αυτών που επιθυμούν την επικοινωνία της πληροφορίας. Δεδομένου ότι οι πληροφορίες για τη διατροφή και την ασφάλεια των τροφίμων είναι επιρρεπείς σε παρερμηνείες, ο στόχος των οδηγιών είναι να βοηθήσουν αυτούς που επιθυμούν να τις επικοινωνήσουν να προσδιορίσουν τις ερωτήσεις-κλειδιά που ξεχωρίζουν ποιες συγκεκριμένες απαντήσεις θα ενημερώσουν καλύτερα το κοινό. Ένα μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής, ο Harvey V. Fineberg, πρύτανης του Πανεπιστημίου του Harvard και πρώην κοσμήτορας της Σχολής Δημόσιας Υγείας, αναφέρει: «... αυτές οι οδηγίες μπορούν να βοηθήσουν αυτούς που επιθυμούν να επικοινωνήσουν τις πληροφορίες να εστιάσουν στις σημαντικότερες πληροφορίες που το κοινό πρέπει να έχει, προκειμένου να σχηματίσει την πιο χρήσιμη, ξεκάθαρη γνώμη για τα συμπεράσματα μιας συγκεκριμένης μελέτης». Οι πολλαπλές οδηγίες στοχεύουν σε πέντε κύριες ομάδες επικοινωνίας - γενικές οδηγίες για όλα τα συμβαλλόμενα μέρη και πιο συγκεκριμένες οδηγίες για επιστήμονες, συντάκτες περιοδικών, δημοσιογράφους, καταναλωτές και άλλες ενδιαφερόμενες ομάδες.

Εκφρασμένη ως ερώτηση παρά ως επιτακτική δήλωση, η διατύπωση των οδηγιών ενθαρρύνει την προσωπική έρευνα και προτείνει μέτρα αποτελεσματικής και υπεύθυνης επικοινωνίας. Μια συναφής ερώτηση, που σχετίζεται με την επικοινωνία των μελετών για τα τρόφιμα, είναι το αν πρέπει να κοινοποιούνται ευρέως οι μεμονωμένες μελέτες. Οι πληροφορίες είναι συχνά προκαταρκτικές και όχι οριστικές∙ συνεπώς, δεν δικαιολογούν πάντα μια αλλαγή στη δημόσια πολιτική ή συμπεριφορά. Εντούτοις, όταν δίνεται πρόσθετα το ευρύτερο πλαίσιο και το υπόβαθρο, ο μέσος καταναλωτής μπορεί να κρίνει μια μεμονωμένη είδηση στη δική της βάση.

Οι οδηγίες προτείνουν πώς να παρασχεθεί αυτό το ευρύτερο πλαίσιο∙ περιγράφουν τα απαραίτητα στοιχεία, τη γνωστοποίηση και τα αναγνωριστικά εκ των συμφραζομένων, που βοηθούν το κοινό να αξιολογήσει τη σχετικότητα και τη σημασία μιας μελέτης. Τελικά, η δημοσίευση ενός ευρήματος που βασίζεται σε επιστημονική αυστηρότητα θα πρέπει να αυξήσει την πληροφόρηση του κοινού για βασικά ζητήματα διατροφής, υγείας και ασφάλειας τροφίμων. Αυτές οι οδηγίες είναι τώρα σε θέση να διευκολύνουν αυτή τη διαδικασία.

Το EUFIC προσυπογράφει πλήρως αυτές τις οδηγίες και ενθαρρύνει αυτούς που περιλαμβάνονται στη μεταβίβαση πληροφοριών για την ασφάλεια των τροφίμων και τη διατροφή να τις υιοθετήσουν.

Γενικές οδηγίες για τη διαδικασία επικοινωνίας

• Θα ενισχύσει η επικοινωνία σας την κατανόηση του κοινού για τη διατροφή και την υγεία;
• Έχετε θέσει τα συμπεράσματα της μελέτης σε γενικότερο πλαίσιο;
• Η μελέτη ή τα συμπεράσματά της έχουν αξιολογηθεί από ειδικούς;
• Έχετε αποκαλύψει τα σημαντικά γεγονότα σχετικά με τη μελέτη;
• Έχετε αποκαλύψει όλες τις βασικές πληροφορίες για τη χρηματοδότηση της μελέτης;
• Έχετε αποκαλύψει δημόσια όλες τις πηγές χρηματοδότησης της μελέτης;

Επιστήμονες

• Έχετε παράσχει ουσιαστικές πληροφορίες για το υπόβαθρο της μελέτης στα γραπτά συμπεράσματά σας ή στους δημοσιογράφους ή σε άλλους που τις ζητούν, σε γλώσσα που να μπορεί να γίνει κατανοητή;
• Έχετε διευκρινίσει τους διαιτητικούς κινδύνους και τα οφέλη;
• Έχετε ικανοποιήσει τις ανάγκες των μέσων μαζικής ενημέρωσης;

Συντάκτες περιοδικών

• Η πολιτική αποκλεισμού που χρησιμοποιείτε ενισχύει την επικοινωνία με το κοινό;
• Ενθαρρύνετε την υπεύθυνη αναφορά από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης σε συμπεράσματα μελετών;
• Έχετε εξετάσει την επίδραση των συμπερασμάτων μιας μελέτης στους καταναλωτές;
• Η πολιτική της πληροφορίας που ακολουθείτε επιτρέπει στους επιστήμονες να διευκρινίσουν αποτελέσματα περιληπτικών παρουσιάσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης;

Δημοσιογράφοι

• Είναι η ιστορία σας ακριβής και ισορροπημένη;
• Έχετε εφαρμόσει στην αναφορά σας έναν υγιή σκεπτικισμό;
• Παρέχει η ιστορία σας πρακτικές καταναλωτικές συμβουλές;
• Στηρίζεται η αναφορά σας στη βασική κατανόηση επιστημονικών αρχών;

Βιομηχανία, καταναλωτής και άλλες ενδιαφερόμενες ομάδες

• Έχετε παράσχει ακριβείς πληροφορίες και ενημέρωση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης;
• Εμμένετε σε ηθικά πρότυπα κατά την παροχή πληροφοριών για τη δίαιτα και την υγεία;

J. National Cancer Institute, Feb. 4, 1998, Volume 90, Number 3; 194-99

FOOD TODAY 12/1998