Η κατανόηση της αντίληψης κινδύνου των καταναλωτών είναι σημαντική για την ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών επικοινωνίας για τα ζητήματα κινδύνου υγείας. Η πρόσφατα δημοσιευμένη έκθεση του Ευρωβαρόμετρου (Eurobarometer) με θέμα «Ζητήματα κινδύνου» παρέχει πολύτιμες ιδέες για τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι καταναλωτές αντιλαμβάνονται τους κινδύνους ασφάλειας των τροφίμων, ειδικότερα, και τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνονται στις πληροφορίες που τους δίνονται για τέτοιους κινδύνους.

Η έκθεση ανατέθηκε από κοινού στην Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και τη Γενική Διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Υγεία και την Προστασία των Καταναλωτών (European Commission’s DG SANCO). Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν στα 25 κράτη-μέλη της ΕΕ μεταξύ 2 Σεπτεμβρίου και 6 Οκτωβρίου 2005.

Η αντίληψη του κινδύνου

Οι Ευρωπαίοι θεωρούν ότι η υγεία τους είναι πιθανότερο να επηρεαστεί αρνητικά από την περιβαλλοντική ρύπανση, τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα ή από σοβαρές ασθένειες παρά από τα τρόφιμα που καταναλώνουν.

Γενικά, το φαγητό έχει θετική «έννοια», καθώς συνδέεται πρώτιστα με τη γεύση και την ευχαρίστηση. Λιγότεροι από έναν στους πέντε καταναλωτές συνδέουν αυθόρμητα τα τρόφιμα με την υγεία και, όταν καλούνται να αναφέρουν συγκεκριμένες ανησυχίες σχετικά με τα τρόφιμα, δεν θεωρούν κάποιο θέμα ιδιαίτερης σημασίας. Οι προηγούμενες φοβίες που σχετίζονται με τα τρόφιμα, όπως αυτές με τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (EBS) ή τις διοξίνες, δεν φαίνεται αυτή την περίοδο να ανησυχούν σημαντικά τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Θέματα όπως οι τροφικές δηλητηριάσεις, τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα και η παχυσαρκία έρχονται στη μνήμη ευκολότερα.

Όταν τους δοθεί ένας κατάλογος πιθανών κινδύνων ασφάλειας των τροφίμων, οι καταναλωτές εμφανίζονται ελαφρώς πιο ανήσυχοι για τους εξωτερικούς παράγοντες κινδύνου, τους οποίους δεν μπορούν να ελέγξουν. Ανησυχούν λιγότερο για προσωπικούς παράγοντες, όπως οι τροφικές αλλεργίες, ή για παράγοντες που συνδέονται με τη δική τους συμπεριφορά, όπως η προετοιμασία του φαγητού, η υγιεινή και η αύξηση του βάρους τους. Γενικά, οι γυναίκες τείνουν να ανησυχούν περισσότερο για την ασφάλεια των τροφίμων απ’ ό,τι οι άνδρες.

Οι αντιλήψεις για τις ενέργειες των δημοσίων αρχών

Περισσότεροι από τρεις στους πέντε Ευρωπαίους καταναλωτές γνωρίζουν τις πολιτικές ασφάλειας των τροφίμων της ΕΕ. Υψηλότερα επίπεδα συνειδητοποίησης (85%) παρουσιάζονται για τις προειδοποιήσεις υγείας στα πακέτα των τσιγάρων, γεγονός που απεικονίζει τον υψηλό αντίκτυπο των αντικαπνιστικών πολιτικών.

Συνολικά, υπάρχει ένα ισχυρό επίπεδο εμπιστοσύνης στις ενέργειες που οι δημόσιες αρχές προβαίνουν στον τομέα της υγείας. Οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι η ανησυχία για θέματα υγείας αντιμετωπίζεται σοβαρά (54%) και ότι οι αρχές ενεργούν άμεσα (55%), αλλά ένα δύσπιστο 47% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι τα οικονομικά συμφέροντα των παραγωγών θα είχαν προτεραιότητα έναντι της υγείας των καταναλωτών.

Για τα ζητήματα ασφάλειας τροφίμων, σχεδόν το 60% των καταναλωτών της ΕΕ πιστεύουν ότι οι δημόσιες αρχές λαμβάνουν υπόψη τα πιο πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία κατά τη λήψη των αποφάσεων για τις πολιτικές τους. Σχεδόν οι μισοί επαινούν τις αρχές για τον ρόλο τους στην πληροφόρηση του κοινού σχετικά με τους τροφογενείς κινδύνους. Αν και υπάρχει διχογνωμία σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί στο θέμα της ασφάλειας των τροφίμων κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 10 ετών, σχεδόν ο μισός πληθυσμός θεωρεί ότι οι αρχές της ΕΕ ασχολούνται αυτήν την περίοδο με σωστό τρόπο με τους κινδύνους ασφάλειας τροφίμων.

Πηγές πληροφόρησης  

Η κάλυψη των κινδύνων για την υγεία από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης φτάνει στους περισσότερους καταναλωτές στην ΕΕ. Ενώ οι άνθρωποι ανακαλούν στη μνήμη τους ευκολότερα θέματα που έχουν δει ή ακούσει στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και σχετίζονται με τους κινδύνους που συνδέονται με το κάπνισμα, την παχυσαρκία, το αλκοόλ και τις μολυσματικές ασθένειες, πάνω από το 60% των καταναλωτών μπορεί να θυμηθεί να έχει ακούσει ή διαβάσει για τα επισφαλή ή ανθυγιεινά τρόφιμα μέσα στους προηγούμενους έξι μήνες ή και λιγότερο.

Μεταξύ των ερωτηθέντων που γνώριζαν τα θέματα που είχαν καλύψει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης σχετικά με την ασφάλεια ενός συγκεκριμένου τύπου τροφίμων, περισσότεροι από τους μισούς δήλωσαν ότι είχαν αλλάξει τις καταναλωτικές τους συνήθειες και είχαν αποφύγει την κατανάλωση του εν λόγω τροφίμου είτε προσωρινά (37%) είτε μόνιμα (16%). Εντούτοις, πάνω από το 40% των ανθρώπων είτε αγνοούν τα στοιχεία για την ασφάλεια των τροφίμων είτε δεν κάνουν τίποτα για αυτό, εκτός από το να ανησυχούν. Το εύρημα αυτό έχει επιπτώσεις στη γνωστοποίηση του κινδύνου στους ανθρώπους, κυρίως επειδή τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της πληροφόρησης και, τελικά, στην κινητοποίηση για διαιτητική αλλαγή.

Τέλος, φαίνεται ότι οι πιο έγκυρες πηγές πληροφοριών για τους σοβαρούς τροφογενείς κινδύνους είναι οι καταναλωτικές ομάδες, οι γιατροί και οι επιστήμονες και, ακολούθως, οι δημόσιες αρχές. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης «εμπνέουν» ένα συγκριτικά χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης, αλλά οι λιγότερο έγκυρες πηγές είναι οι οικονομικοί φορείς (παραγωγοί, αγρότες και λιανοπωλητές).

Για περισσότερες πληροφορίες

European Food Safety Authority. Risk Perception: Eurobarometer Survey Report. http://www.efsa.eu.int/about_efsa/communicating_risk/risk_perception/catindex_en.html

FOOD TODAY 07/2006