Η πρόσφατη εστίαση της προσοχής στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα και την κοινή γνώμη απέναντι σε αυτά αποκάλυψε μερικές θεμελιώδεις παρανοήσεις σχετικά με το τι είναι τα γονίδια και τι κάνουν.

Πρόσφατες δημόσιες διαβουλεύσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο (1) σχετικά με τις εξελίξεις στις βιολογικές επιστήμες διαπίστωσαν ότι, ενώ η αντίληψη των περισσότερων ανθρώπων για τη λέξη «γονίδιο» ήταν σωστή, μερικοί άνθρωποι ήταν μπερδεμένοι σχετικά με τη λειτουργία των γονιδίων και κάποιοι δεν συνειδητοποιούσαν ότι τα γονίδια καταναλώνονται καθημερινά ως τμήμα της κανονικής διατροφής μας.

Εντούτοις, τα γονίδια βρίσκονται σχεδόν σε κάθε κύτταρο όλων των φυτών και των ζώων. Είναι οι μονάδες κληρονομικότητας που αποτελούνται από DNA και οι οποίες διαβιβάζονται από τους γονείς στους απογόνους κατά την αναπαραγωγή. Τα γονίδια, συνήθως μερικές εκατοντάδες χιλιάδες για ένα συγκεκριμένο είδος, φέρουν τις πληροφορίες που απαιτούνται από το κύτταρο για να δημιουργήσει τις πολυάριθμες πρωτεΐνες που ο οργανισμός χρειάζεται για να αναπτυχθεί, να αυξηθεί και να πολλαπλασιαστεί.

Συνεπώς, κάθε φορά που τρώμε μέρος ενός φυτού ή ενός ζώου προσλαμβάνουμε εκατομμύρια γονιδίων και, συνεπώς, το DNA από το οποίο αποτελούνται. Εντούτοις, δεν έχουν καμία επίδραση σε εμάς, επειδή είτε διασπώνται καθώς απορροφώνται τα τρόφιμα ή, εάν περιλαμβάνονται σε ανθεκτικές δομές όπως οι σπόροι, περνούν αμετάβλητα μέσω του σώματος και εκκρίνονται. Καταναλώνουμε γονίδια από τότε που εξελιχθήκαμε αρχικά και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι μπορούν να εισαχθούν στα ανθρώπινα κύτταρα μέσω των τροφίμων που καταναλώνουμε. Ακόμα κι αν μπορούσαν, δεν υπάρχει κάποιο στοιχείο που να δείχνει ότι θα μας έκαναν οποιαδήποτε ζημιά.

Δεν υπάρχει κανένας λόγος να θεωρούμε ότι τα πράγματα είναι διαφορετικά για οποιαδήποτε γονίδια στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (GM). Ακόμα κι αν γίνονται ορισμένες αλλαγές στα γονίδια, οι δομικές μονάδες του DNA είναι ακριβώς οι ίδιες. Πρέπει να είναι σαφές, ωστόσο, ότι σε αυτό το πλαίσιο μιλάμε για πολλά διαφορετικά πράγματα. Αρχικά, υπάρχουν γενετικά τροποποιημένα προϊόντα που καταναλώνονται χωρίς μεγάλη επεξεργασία - παραδείγματος χάριν, μια ντομάτα στην οποία έχει αδρανοποιηθεί το γονίδιο που την βοηθά να ωριμάσει, ώστε να επιμηκυνθεί η ζωή του προϊόντος στο ράφι. Αυτά τα προϊόντα περιέχουν άθικτα, τροποποιημένα γονίδια όταν καταναλώνονται. Όπως συμβαίνει και με τα μη τροποποιημένα γονίδια, έτσι και τα γενετικά τροποποιημένα γονίδια διασπώνται καθώς η τροφή πέπτεται.

Στα επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως ο πουρές ντομάτας ή το αλεύρι σόγιας, όλα τα γονίδια (συμπεριλαμβανομένων οποιωνδήποτε τροποποιημένων) μετουσιώνονται και αδρανοποιούνται από την επεξεργασία. Τα προϊόντα που εξάγονται από φυτά, όπως σάκχαρα ή λάδια, μπορεί να προέρχονται από γενετικά τροποποιημένα φυτά, αλλά δεν περιέχουν γονίδια και είναι ταυτόσημα με τα αντίστοιχα προϊόντα που εξάγονται από τα μη τροποποιημένα φυτά. Τέλος, υπάρχουν τρόφιμα των οποίων η παραγωγή περιλαμβάνει τη χρήση ενζύμων που προέρχονται από πηγές GM. Ένα γνωστό παράδειγμα είναι το «χορτοφαγικό» τυρί, που παρασκευάζεται με ένα ένζυμο (χυμοσίνη) από έναν γενετικά τροποποιημένο μικροοργανισμό, το οποίο είναι το ίδιο με ένα ένζυμο ζωικής προέλευσης που υπάρχει στην πυτιά του μοσχαριού. Σε αυτήν την περίπτωση, τα τροποποιημένα γονίδια δεν έρχονται ποτέ σε επαφή με τα τρόφιμα.

Λαμβάνοντας υπόψη τις πολλές διαφορετικές ερμηνείες των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, η σύγχυση του κοινού δεν πρέπει να μας εκπλήσσει, ειδικά όταν συνδέεται με μπερδεμένες ιδέες σχετικά με το τι είναι τα γονίδια και τι κάνουν. Εξηγεί, επίσης, γιατί το 72% αυτών που έλαβαν μέρος στην έρευνα στις προαναφερθείσες δημόσιες διαβουλεύσεις ανέφερε ότι λάμβαναν λίγες πληροφορίες για αυτές τις εξελίξεις, καθώς και για το πώς αυτές ρυθμίζονται.

Βιβλιογραφικές αναφορές

The Public Consultation on Developments in the Biosciences. Commissioned by the Department of Trade and Industry from MORI

FOOD TODAY 03/2000