Αντίθετα με τη δημοφιλή πεποίθηση ότι τα τρόφιμα που είναι γεμάτα με πρόσθετες ουσίες και τεχνητές αρωματικές ύλες, τα φυσικά τρόφιμα είναι αυτά που προκαλούν την πλειοψηφία των τροφογενών αλλεργιών.

Στην πραγματικότητα, οποιαδήποτε τρόφιμα περιέχουν πρωτεΐνες έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις σε μερικούς ανθρώπους και οι βασικές καλλιέργειες περιέχουν δεκάδες χιλιάδες πρωτεϊνών, μερικές μόνο από τις οποίες έχουν αλλεργιογόνες ιδιότητες. Οι πρωτεΐνες στα φιστίκια, το αγελαδινό γάλα, τα αβγά, το σιτάρι, τα φασόλια σόγιας, οι ξηροί καρποί, τα ψάρια και τα οστρακοειδή προκαλούν το 90% όλων των τροφογενών αλλεργιών στην Ευρώπη.

«Μια αλλεργία είναι μια ανώμαλη αντίδραση του σώματος σε μία ή περισσότερες ουσίες, που στην πλειοψηφία των ανθρώπων δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα», αναφέρει ο Willy De Greef των ALSS (Εφαρμοσμένες Στρατηγικές Βιολογικών Επιστημών) σε μια πρόσφατη επισκόπηση του θέματος.

Αυστηρές διαδικασίες

Ενώ μια αλλεργία είναι, σε μεγάλο βαθμό, ένα κληρονομούμενο χαρακτηριστικό, έχουν προκύψει ανησυχίες ότι με την εμφάνιση της γενετικής μηχανικής - που εισάγει νέες πρωτεΐνες στις καλλιέργειες - οι πρωτεΐνες με αλλεργιογόνες ιδιότητες θα εισαχθούν αθέλητα στα γενετικά τροποποιημένα φυτά (GM). Με βάση αυτές τις ανησυχίες, έχουν συστηθεί, μεταξύ άλλων, από τον WHO, το OECD και το US FDA, αυστηρές διαδικασίες για τη διεξαγωγή μελετών ασφάλειας. Καθώς η μελέτη των αλλεργιών ως πρόβλημα υγείας έχει προχωρήσει ταχύτατα κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών, είναι τώρα διαθέσιμες διάφορες μέθοδοι αξιολόγησης των νέων προϊόντων για να καθορίσουν εάν τα γενετικά τροποποιημένα φυτά ή άλλα νέα τρόφιμα περιέχουν κάποια γνωστή πηγή αλλεργιογόνων.

Εφαρμόζονται τρία αυστηρά προγράμματα δοκιμών. Εάν εμφανιστεί μια θετική αντίδραση σε οποιοδήποτε από αυτά, τότε κανονικά η δουλειά που αφορά στο συγκεκριμένο γενετικά τροποποιημένο προϊόν δεν συνεχίζεται. Εντούτοις, εάν η καλλιέργεια πρόκειται να βγει τελικά στο εμπόριο, είναι απαραίτητη η επισήμανση των τροφίμων που προέρχονται από το γενετικά τροποποιημένο φυτό, προκειμένου να προειδοποιήσει τους καταναλωτές για την παρουσία του αλλεργιογόνου.

Ωστόσο, ο de Greef τονίζει ότι, ενώ αυτές οι εκτενείς διαδικασίες αξιολόγησης της ασφάλειας εφαρμόζονται για να ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα ότι οι αλλεργιογόνες πρωτεΐνες θα εισαχθούν στις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες, «είναι αδύνατο να δώσουμε μια απόλυτη εγγύηση ότι κανένας δεν θα είναι αλλεργικός σε κάποιο τρόφιμο». Εντούτοις, οι δοκιμές είναι, χωρίς καμιά αμφιβολία, η αυστηρότερη μέθοδος μείωσης της πιθανότητας ότι μια μη αναμενόμενη αλλεργία θα εμφανιστεί στα γενετικά τροποποιημένα φυτά και τα νεοφανή τρόφιμα.

Ποιος χρειάζεται τα αλλεργιογόνα;

Η άλλη πλευρά του νομίσματος, αναφέρει ο de Greef, είναι ότι αφού η γενετική μηχανική μπορεί να χρησιμοποιηθεί «για να προσθέσει ευεργετικές πρωτεΐνες σε φυτά, θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί για να αφαιρέσει τις αλλεργιογόνες πρωτεΐνες, εάν δεν εκτελούν μια λειτουργία ζωτικής σημασίας για την καλλιέργεια. «Είναι απίθανο», συνεχίζει, «να έχουν τα αλλεργιογόνα κάποια λειτουργία ζωτικής σημασίας, καθώς τα περισσότερα από αυτά είναι αποθηκευτικές πρωτεΐνες, που σημαίνει ότι χρησιμεύουν μόνο ως αποθήκες τροφής για τον σπόρο που βλασταίνει. Αυτό σημαίνει ότι αυτή η νέα εφαρμογή της γενετικής μηχανικής θέτει ως στόχο να παρέχει εναλλακτικές, μη αλλεργιογόνες εκδόσεις ορισμένων τροφίμων για ανθρώπους που πάσχουν από τροφογενείς αλλεργίες».

Αυτήν την περίοδο είναι εν εξελίξει η δημιουργία βάσεων δεδομένων των σημαντικότερων αλλεργιογόνων πρωτεϊνών στα καλλιεργούμενα φυτά ως πρώτο βήμα στη δημιουργία ποικιλιών χωρίς αλλεργιογόνα. Μερικά παραδείγματα περιλαμβάνουν τους GenBank, EMBL, PIR και SwissProt. Το επόμενο βήμα θα είναι να προσδιοριστεί και έπειτα να απομονωθεί το γονίδιο που κωδικοποιεί τη συγκεκριμένη αλλεργιογόνο πρωτεΐνη και στη συνέχεια να δημιουργηθεί ένα σύστημα με το οποίο μπορεί να αποφευχθεί η παραγωγή αυτής της πρωτεΐνης.

Το πιο προηγμένο πρόγραμμα αυτού του είδους βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ιαπωνία όπου, όπως αναφέρει ο de Greef, οι επιστήμονες είναι «για τα καλά στον δρόμο προς τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένου ρυζιού χωρίς το σημαντικότερο αλλεργιογόνο». Αυτό το νέο ρύζι θα έφερνε σημαντική ανακούφιση σε ορισμένους ανθρώπους στη Νοτιοανατολική Ασία, οι οποίοι πάσχουν αυτήν τη στιγμή από αλλεργία σε αυτό το βασικό τρόφιμο της καθημερινή δίαιτα τους.

Για περισσότερες πληροφορίες: Willy De Greef, ALSS

FOOD TODAY 06/1998