Σε κάθε φάση της ζωής μας έχουμε συγκεκριμένες διαιτητικές ανάγκες. Ο καθ. Peter J. Aggett της Μεταπτυχιακής Σχολής Ιατρικής και Υγείας του Lancashire, του Πανεπιστημίου του Kεντρικού Lancashire, στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξετάζει μια σημαντική στιγμή στη ζωή μας: όταν αρχίζουμε να τρώμε τα πρώτα στερεά τρόφιμά μας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) συμβουλεύει ότι, μετά από τον αποκλειστικό θηλασμό για τους πρώτους 4-6 μήνες της ζωής, οι εξελισσόμενες θρεπτικές απαιτήσεις των βρεφών πρέπει να καλυφτούν από θρεπτικά επαρκείς και ασφαλείς συμπληρωματικές τροφές, ενώ ο θηλασμός συνεχίζεται μέχρι και την ηλικία των δύο ετών ή και περισσότερο.

Αυτή η διαφορετικότητα της διατροφής ενός μωρού αποτελεί θέμα συζήτησης, που εστιάζεται στον καταλληλότερο χρόνο για να εισαχθούν οι συμπληρωματικές τροφές, καθώς επίσης και στο ποια  πρέπει να είναι αυτά τα τρόφιμα. Οι περισσότερες, αλλά όχι όλες οι οδηγίες, αντικατοπτρίζουν αυτές του WHO, με μια «μεικτή διατροφή» να δίνεται μετά από τους 6 μήνες ζωής. Εντούτοις, σε κάποια περιβάλλοντα, όπου οι συνθήκες υγιεινής δεν είναι καλές, τόσο σε αναπτυγμένες όσο και σε αναπτυσσόμενες χώρες, η παροχή υγρών ή στερεών στα μωρά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μόλυνσής τους. Συνεπώς, μερικές αρχές υποστηρίζουν ότι τα στερεά δεν πρέπει να εισάγονται στη διατροφή μέχρι «περίπου τους 6 μήνες».

Αυτό, όπως πολλά άλλα ζητήματα σχετικά με τις πρακτικές απογαλακτισμού, είναι δύσκολο να επιλυθεί, επειδή οι πρακτικές κατευθύνονται μάλλον από την παράδοση παρά από την επιστήμη. Παραδείγματος χάριν, πολλές μητέρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στους πληθυσμούς που επιτυγχάνουν το ιδανικό του θηλασμού μέχρι το δεύτερο έτος της ζωής, δίνουν στερεά στα μωρά τους από την ηλικία των 2 μηνών.

Μελέτες σε άλλα θηλαστικά προτείνουν ότι η εισαγωγή των τροφίμων, καθώς επίσης και του μητρικού γάλακτος, εμφανίζεται σε ένα συγκεκριμένο κύριο σημείο στη νευροφυσιολογική και μεταβολική ανάπτυξη. Αυτές οι αλλαγές δεν έχουν ταυτοποιηθεί καλά στους ανθρώπους, αλλά, από την ηλικία των 4 μηνών, τα βρέφη έχουν επαρκή νευρομυϊκό συντονισμό για να καταπιούν πολτοποιημένα τρόφιμα και είναι σε θέση να διακρίνουν μερικές γεύσεις και υφές. Η μεταβολική και ανοσολογική ωριμότητα των βρεφών είναι λιγότερο σαφής.

Οι περισσότερες αρχές συστήνουν ότι οι τύποι τροφίμων που εισάγονται στην αρχή πρέπει να είναι δημητριακά ελεύθερα γλουτένης (το ρύζι χρησιμοποιείται συχνά), λαχανικά, φρούτα και κρέας.

Ο καλύτερος τρόπος να δοθούν αυτά τα τρόφιμα είναι με κουτάλι και δεν υπάρχει κανένα όφελος από τη μείξη τους με υγρές τροφές. Πράγματι, αυτή η πρακτική μπορεί να βλάψει την ανάπτυξη της δυνατότητας ενός μωρού να χειρίζεται τρόφιμα σε κανονική μορφή.

Τα πολτοποιημένα προϊόντα μπορούν να ετοιμαστούν στο σπίτι αρκετά εύκολα. Ένα πιθανό πλεονέκτημα της χρήσης έτοιμων προϊόντων του εμπορίου είναι ότι συχνά είναι εμπλουτισμένα με σίδηρο, αλλά η αποδοτικότητα με την οποία αυτός ο σίδηρος απορροφάται από το βρέφος ποικίλλει ανάλογα με τη φύση του προϊόντος και, φυσικά, με την ανάγκη του βρέφους για πρόσθετο σίδηρο.

Τα τελευταία στάδια της μετάβασης στα λιγότερο πολτοποιημένα στερεά εμφανίζονται στο τελευταίο μισό της βρεφικής ηλικίας (δηλ. από 6 έως 12 μηνών), οπότε τα βρέφη μαθαίνουν να μασούν και να διαχειρίζονται την πιο κοκκώδη υφή των αλεσμένων τροφίμων, κ.λπ., και να τρώνε με τα χέρια. Τα συνιστώμενα τρόφιμα για φάγωμα με τα χέρια περιλαμβάνουν φρυγανισμένα ραβδάκια ψωμιού, κομμάτια φρούτων, μαγειρεμένα λαχανικά και μαγειρεμένο κρέας.

Τα προβλήματα που σχετίζονται με την εισαγωγή των συμπληρωματικών τροφίμων πάρα πολύ νωρίς περιλαμβάνουν τον κορεσμό της όρεξης του βρέφους, που οδηγεί σε μειωμένη πρόσληψη του μητρικού γάλακτος, σιδηροπενική αναιμία, επειδή τα στερεά τρόφιμα μειώνουν την απορρόφηση του σιδήρου από το μητρικό γάλα, και αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων. Υπάρχουν, επίσης, και οι κίνδυνοι του καθυστερημένου απογαλακτισμού∙ αυτοί περιλαμβάνουν πιο αργή ανάπτυξη και διατροφικές ανεπάρκειες, ιδιαίτερα του σιδήρου, του ψευδαργύρου, των λιποδιαλυτών βιταμινών και των απαραίτητων λιπαρών οξέων.

Δεν είναι γνωστό πώς τα βρέφη αποκτούν ανοσολογική ανοχή στις πρωτεΐνες των τροφίμων. Η ανάπτυξη αλλεργιών στα μωρά και οι ανοσολογικές αντιδράσεις στο έντερο σχετίζονται με την πρόωρη εισαγωγή συμπληρωματικών τροφίμων. Δεν είναι σαφές πώς ο θηλασμός επηρεάζει αυτόν τον κίνδυνο. Μερικά τρόφιμα είναι πιθανότερο να προκαλέσουν αντιδράσεις σε σχέση με άλλα.

Κατά συνέπεια, η αποφυγή της γλουτένης σε αυτή τη φάση βασίζεται στη συσχέτιση της κοιλιοκάκης, ενός εντερικού συνδρόμου δυσαπορρόφησης, με την πρόωρη εισαγωγή του σιταριού. Για τον ίδιο λόγο, το κριθάρι και η βρώμη δίνονται συνήθως πριν από τα δημητριακά σιταριού και τα μεικτά δημητριακά. Όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών, πρέπει να δοθούν προσεκτικές συμβουλές ώστε να καθυστερήσει η εισαγωγή τροφίμων, όπως το αγελαδινό γάλα, τα φιστίκια, η σόγια, το αβγό, τα ψάρια και το κοτόπουλο, τα οποία έχουν γνωστή αλλεργιογόνο δράση, μέχρι τουλάχιστον μετά την ηλικία των έξι έως δώδεκα μηνών.

Οι πρόωρες δυσμενείς ανοσολογικές αντιδράσεις ποικίλλουν ανάλογα με τα τοπικά συμπληρωματικά τρόφιμα. Παραδείγματος χάριν, αντίθετα με την Ευρώπη, οι αντιδράσεις στο ρύζι είναι κοινές στην Ιαπωνία, όπως ήταν οι αντιδράσεις στα φιστίκια στις ΗΠΑ μέχρι την πρόσφατη αύξηση αυτών των αντιδράσεων και στην Ευρώπη. Οι αντιδράσεις στα φιστίκια και τα αβγά μπορεί να παραμείνουν και στην ενήλικη ζωή, ενώ άλλες, όπως εκείνες στο αγελαδινό γάλα, πιθανότατα όχι. Δυστυχώς, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να προβλεφθεί σοβαρά η πρόοδος των μεμονωμένων παιδιών και η επιρρέπειά τους σε αλλεργίες και δυσανεξίες.

Η επιρροή της πρώιμης δίαιτας στη μετέπειτα υγεία μπορεί να επεκταθεί επίσης στον μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών και τον επακόλουθο κίνδυνο για καταστάσεις, όπως η καρδιαγγειακή νόσος, ο διαβήτης τύπου 2 και η υψηλή πίεση αίματος. Τα παραπάνω και οι σχετικές πιθανότητες δείχνουν πόσο κρίσιμο είναι να βελτιστοποιηθεί η εισαγωγή της συμπληρωματικής σίτισης, όχι μόνο με βραχυπρόθεσμους στόχους στο μυαλό μας, αλλά και εν όψει της μετέπειτα υγείας.

FOOD TODAY 11/2000