Δεν περνά πλέον ούτε μια μέρα χωρίς να εμφανιστεί στις εφημερίδες κάποιο θέμα σχετικό με διατροφή ή δίαιτες. Είτε είναι μια νέα «τροφογενής φοβία» είτε η πιο πρόσφατη δίαιτα στο Hollywood, οι ιστορίες διατροφής είναι ωραίες στα πρωτοσέλιδα. Και δικαιολογημένα, αφού το τι τρώμε και πίνουμε είναι κάτι που έχει επιπτώσεις στον καθένα μας. Ενώ μπορεί μερικές φορές να είναι δύσκολο να καταλάβουμε την ορολογία και  προσδιορίσουμε ποιες, ενδεχομένως, αλλαγές πρέπει να κάνουμε για να βελτιώσουμε την υγεία και την ευημερία μας, υπάρχουν τρόποι που βοηθούν να προσδιορίσουμε εάν οι πληροφορίες είναι βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα και αν είναι σχετικές με μας.

Ενώ η οικογένεια, οι φίλοι και τα βιβλία είναι όλα σημαντικά, οι κύριες πηγές πληροφόρησης για τη διατροφή είναι, σήμερα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Τα περιοδικά, οι εφημερίδες, η τηλεόραση και οι ραδιοφωνικές εκπομπές και η τεράστια ποικιλία των ιστοσελίδων για τη διατροφή και την υγεία παρέχουν πλούτο τέτοιων πληροφοριών. Είναι διαθέσιμες πολλές καλές πληροφορίες βασισμένες σε σωστά επιστημονικά δεδομένα. Εντούτοις, μερικές φορές, οι πληροφορίες για τη διατροφή και την ασφάλεια των τροφίμων μπορούν να υπεραπλουστευθούν, να στερούνται περιεχομένου ή ακόμα και να είναι ανακριβείς. Τότε, πώς θα μπορέσετε να κάνετε τον διαχωρισμό;

Ο πίνακας που παρατίθεται παρακάτω παρέχει μερικές πολύτιμες πληροφορίες που θα σας βοηθήσουν να προσδιορίσετε εάν οι πληροφορίες για την επιστήμη, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας των τροφίμων και της διατροφής, είναι υπό αμφισβήτηση. Ισχυρισμοί όπως «πολύ καλοί για να είναι αληθινοί», καθώς και κατάλογοι «καλών» και «κακών» τροφίμων είναι μερικά από τα προειδοποιητικά σημάδια ότι οι πληροφορίες χρειάζονται προσεκτική διερεύνηση.

Απλοποίηση των πληροφοριών

Συντάκτες και δημοσιογράφοι πρέπει να απλοποιήσουν τις πληροφορίες, έτσι ώστε να μπορούν να αποδοθούν στο πλαίσιο μιας ιστορίας ή ενός άρθρου. Αυτή η απλοποίηση μπορεί μερικές φορές να οδηγήσει στην απώλεια σημαντικών πληροφοριών. Παραδείγματος χάριν, οι ιστορίες μπορεί να μην αποδίδουν το νόημα των ευρημάτων ή να μην περιλαμβάνουν βασικές πληροφορίες. Αυτοί οι παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη όταν αποφασίζετε αν οι πληροφορίες σας αφορούν ή όχι, ειδικά εάν η ιστορία εκθέτει νέα επιστημονικά συμπεράσματα. Παραδείγματος χάριν, σας αφορούν τα συμπεράσματα μιας μελέτης σε Ιάπωνες άντρες που έδειξε ότι η κατανάλωση φυκιών πέντε φορές εβδομαδιαίως προλαμβάνει τον καρκίνο; Ίσως ναι, ίσως όχι. Πρέπει να εξετάσετε πώς διεξάγονται οι μελέτες  και σε ποιες ομάδες πληθυσμών, συμπεριλαμβανομένων των εθνικοτήτων, των ηλικιών και της φυλής. Δείτε τον αριθμό των ανθρώπων στη μελέτη - γενικά, όσο μεγαλύτερος ο αριθμός τόσο πιο αξιόπιστα τα αποτελέσματα. Επίσης, ελέγξτε εάν τα αποτελέσματα συμφωνούν με εκείνα άλλων μελετών. Είναι επίσης σημαντικό να ελεγχθεί η πηγή των πληροφοριών. Έχει δημοσιευθεί η μελέτη σε αξιόπιστο περιοδικό; Έχει ελεγχθεί από εμπειρογνώμονες αυτού του τομέα για να εξασφαλιστεί ότι ακολουθήθηκαν οι επιστημονικές διαδικασίες και διεκπεραιώθηκαν κατάλληλα; Είναι αξιόπιστος ο συγγραφέας; Συμφωνεί η έκθεση ή η μελέτη με τις συστάσεις που κάνουν αξιόπιστες επαγγελματικές υπηρεσίες ή κυβερνητικά όργανα; Το διαδίκτυο είναι μια περιοχή όπου η προσεκτική διερεύνηση των πληροφοριών είναι απαραίτητη. Οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει μια σελίδα στο διαδίκτυο, με αποτέλεσμα ο κυβερνοχώρος να «ρυπαίνεται» με παραπληροφόρηση, απατεώνες και κομπογιαννίτες. Παρότι υπάρχουν καλές και βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα πληροφορίες... μερικές ιστοσελίδες είναι απλώς διαφημίσεις που προσπαθούν να πουλήσουν ιδιαίτερα προϊόντα ή να προωθήσουν τα προγράμματα πολιτικών και ιδεολογικών ομάδων.

Οι συστάσεις δεν αλλάζουν εν μία νυκτί

Θυμηθείτε ότι η έρευνα σε θέματα διατροφής, όπως και οι περισσότεροι άλλοι τομείς έρευνας, είναι σε διαρκή εξέλιξη. Οι συστάσεις σχετικά με τον υγιεινό τρόπο ζωής δεν αλλάζουν σε μία νύχτα. Πρέπει να βασίζονται σε πολλές επιστημονικές μελέτες, που πραγματοποιούνται με αυστηρότητα και επαναληψιμότητα κατά τη διάρκεια του χρόνου σε πολλές διαφορετικές ομάδες και που αναθεωρούνται και συζητιούνται από επιστήμονες. Μια γερή δόση σκεπτικισμού, συνδυασμένη με κοινή λογική, και ο έλεγχος μέσω αξιόπιστων αρχών είναι ο καλύτερος τρόπος να προσεγγίσετε τις ειδήσεις για τα τρόφιμα και τη διατροφή.

Οι δέκα κόκκινες σημαίες της «ψευδοεπιστήμης»

Προσέξτε εάν οι πληροφορίες περιέχουν:

• Συστάσεις που υπόσχονται γρήγορες αλλαγές.
• Τρομερές προειδοποιήσεις κινδύνου για ένα μόνο προϊόν ή τύπο δίαιτας.
• Ισχυρισμούς που μοιάζουν πολύ καλοί για να είναι αληθινοί.
• Απλοϊκά συμπεράσματα που προέρχονται από μια σύνθετη μελέτη.
• Συστάσεις βασισμένες σε μια μόνο μελέτη.
• Δραματικές δηλώσεις που αντικρούονται από αξιόπιστες επιστημονικές οργανώσεις.
• Καταλόγους «καλών» και «κακών» τροφίμων.
• Συστάσεις που προωθούν ένα προϊόν.
• Συστάσεις βασισμένες σε μελέτες που δημοσιεύονται χωρίς αναθεώρηση από τρίτους.
• Συστάσεις από μελέτες που αγνοούν τις διαφορές μεταξύ των ατόμων ή των ομάδων.

FOOD TODAY 09/2002