Ένας από τους συνήθεις φόβους που συνδέονται με τη διακοπή του καπνίσματος είναι ότι μπορεί να επακολουθήσει ανεξέλεγκτη αύξηση του βάρους. Ενώ είναι αλήθεια ότι μερικοί άνθρωποι μπορεί να πάρουν 9 κιλά κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου αποχής από το κάπνισμα, άλλες πιο αισιόδοξες  μελέτες έχουν δείξει ότι η αρχική αύξηση τείνει να φτάσει στο μέγιστό της μετά από έξι μήνες και ότι πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν στο κανονικό σωματικό τους βάρος μέσα σε δώδεκα μήνες από τη διακοπή της συνήθειας αυτής.

Εκείνοι που σκοπεύουν να κόψουν το κάπνισμα αλλά δεν είναι βέβαιοι ότι θα καταφέρουν έναν τέτοιο άθλο, μπορούν να βρουν παρηγοριά στη διαπίστωση ότι οι πρώην καπνιστές που κάνουν συχνή σωματική άσκηση έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να ελέγξουν το βάρος τους από εκείνους που διατηρούν καθιστικές συνήθειες.

Αμερικανοί ερευνητές, που ερευνούσαν την αύξηση βάρους μετά το κάπνισμα σε περίπου 9000 γυναίκες, ανακάλυψαν ότι η σωματική δραστηριότητα ήταν πολύ σημαντική στον έλεγχο του βάρους τους κατά τη διάρκεια διετούς περιόδου μετά από τη διακοπή.

Οι «ελαφριές» καπνίστριες (24 ή λιγότερα τσιγάρα ημερησίως) της μελέτης που έκαναν 1-2 ώρες έντονης σωματικής δραστηριότητας κάθε εβδομάδα φάνηκαν να παίρνουν κατά μέσο όρο 2,2 κιλά έναντι των «βαρέων» καπνιστριών (25 τσιγάρα ημερησίως ή περισσότερα), οι οποίες πήραν σχεδόν το διπλάσιο βάρος από αυτό.

Οι ερευνητές στη συνέχεια ανακάλυψαν ότι όσο περισσότερη άσκηση έκαναν οι εθελόντριες, τόσο καλύτερος ήταν ο έλεγχος του βάρους τους. Όταν τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας αυξήθηκαν σε περισσότερο από 2 ώρες εβδομαδιαίως, οι ελαφριές καπνίστριες ήταν σε θέση να κρατήσουν την αύξηση του βάρους τους στα 1,5 κιλά και οι βαριές καπνίστριες στα 3 κιλά.

Η τάση να αναπτύσσονται αποθήκες σωματικού λίπους οφείλεται στην επιβράδυνση του μεταβολισμού όταν αποσύρεται η νικοτίνη από τον οργανισμό, επειδή, όπως η καφεΐνη, η νικοτίνη είναι σε θέση να αυξήσει ελαφρώς τον μεταβολικό ρυθμό. Το κάπνισμα και η νικοτίνη μπορεί επίσης να έχουν και άλλες φυσιολογικές επιπτώσεις που επιδρούν σε συμπεριφοριστικούς και αισθητήριους μηχανισμούς και, ως επακόλουθο, έχουν επιπτώσεις στην πρόσληψη τροφίμων και προκαλούν μια αυξημένη επιθυμία για φαγητό, όταν απέχει κανείς από αυτά.

Οι μηχανισμοί δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμα αλλά η έρευνα δείχνει ότι το70 % της αύξησης βάρους που παρατηρείται μπορεί να οφείλεται σε αυξημένη πρόσληψη θερμίδων. Σε μια συγκεκριμένη μελέτη, οι γυναίκες φάνηκε ότι είχαν αυξήσει την κατανάλωσή τους σε τρόφιμα και ποτά κατά 227 θερμίδες ανά ημέρα κατά μέσο όρο.

Για εκείνους που σκοπεύουν να σταματήσουν το κάπνισμα αλλά ανησυχούν για τον κίνδυνο αύξησης του βάρους τους... το κλειδί φαίνεται να βρίσκεται στην αντιμετώπιση του προβλήματος και από τις δύο πλευρές της εξίσωσης της ενεργειακής ισορροπίας.

Το σχέδιο των 5 σημείων

1. Ενσωματώστε κάποιο είδος άσκησης στην καθημερινότητά σας και γυμναστείτε περισσότερο από δύο ώρες κατά τη διάρκεια της εβδομάδας.
2. Ενσωματώστε τρεις μικρές συνόδους των 25 λεπτών σε ασκήσεις ενδυνάμωσης για να μειώσετε τις φυσιολογικές ηλικιακές πτώσεις της μυϊκής μάζας και, συνεπώς, του μεταβολικού ρυθμού.
3. Κρατήστε ημερολόγιο τροφίμων για πέντε ημέρες πριν από τη διακοπή του καπνίσματος.
4. Κρατήστε ημερολόγιο τροφίμων αφού σταματήσετε το κάπνισμα. Συγκρίνετέ το με το ημερολόγιο δίαιτας σας όταν καπνίζατε και προσδιορίστε πότε τρώτε περισσότερο και ποια είδη τροφίμων καταναλώνετε.
5. Μάθετε πώς να αντιμετωπίζετε τις δύσκολες στιγμές και έχετε σε ετοιμότητα φρούτα και πρόχειρα φαγητά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά για να τα καταναλώνετε σε τέτοιες στιγμές.

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Journal of the American Dietetic Association (1996; 11:1150-1155).
• American Journal of Public Health (1996; Volume 86, Number 7).
• American Journal of Clinical Nutrition (1986; Volume 43, 486 - 494).
• American Journal of Clinical Nutrition (1982; Volume 35, 366 - 380).

FOOD TODAY 03/2000