Το πρόβλημα της παχυσαρκίας απειλεί την υγεία και την ποιότητα της ζωής ενός αυξανόμενου αριθμού Ευρωπαίων. Για αυτόν τον λόγο, οι εθνικές κυβερνήσεις και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχουν διαθέσει αξιόλογους πόρους για να ανακαλύψουν τον τρόπο με τον οποίο θα αντιστρέψουν αυτήν την τάση. Αν και σήμερα γνωρίζουμε πολλά για τους μηχανισμούς ελέγχου του βάρους του σώματος, καθώς και ότι οι μηχανισμοί αυτοί επηρεάζονται από τα γενετικά χαρακτηριστικά, η τρέχουσα αύξηση του φαινομένου της παχυσαρκίας στην Ευρώπη επηρεάζεται σημαντικά από τον τρόπο ζωής, τη διατροφή και τη σωματική δραστηριότητα. Υπάρχει ανάγκη ανεύρεσης περισσότερων πληροφοριών για τους συγκεκριμένους παράγοντες που προωθούν την παχυσαρκία, έτσι ώστε οι πληροφορίες αυτές, να αποτοτελέσουν στη συνέχεια τη βάση για την υιοθέτηση προληπτικών μέτρων δημόσιας υγείας. Στο παρόν άρθρο γίνεται μια ανασκόπηση μερικών από τα τρέχοντα, χρηματοδοτούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ερευνητικά προγράμματα σε αυτόν τον τομέα. (τα προγράμματα αναφέρονται με τα αρκτικόλεξά τους-βλέπε σχετικές αναφορές).

Πρώιμη διατροφή

Θεωρείται ότι η διατροφή τόσο κατά την ενδομήτριο ζωή όσο και κατά τη βρεφική ηλικία επηρεάζει τη μετέπειτα υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού. Τρία προγράμματα εξετάζουν τη διατροφή της μητέρας και του βρέφους για να διερευνήσουν πώς η δίαιτα στα πρώτα στάδια της ζωής του ατόμου επηρεάζει τον μετέπειτα κίνδυνο παχυσαρκίας ή/ και ανάπτυξης καταστάσεων που μειώνουν το προσδόκιμο επιβίωσης, όπως ο διαβήτης, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος και οι ψυχικές ασθένειες. Το πρόγραμμα EARNEST εξετάζει τον μηχανισμό πίσω από τον πρώιμο προγραμματισμό της ενήλικης υγείας, καθώς και εάν αυτός ο προγραμματισμός μπορεί να αλλάξει ή ακόμα και να αναστραφεί. Το πρόγραμμα NUTRIX έχει εξετάσει πώς η εμβρυϊκή ανάπτυξη σε δυσμενείς συνθήκες (σχετικές με τη διατροφή), πριν και μετά τη γέννα, οδηγεί στον προγραμματισμό παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή, και η Ομάδα Παιδικής Παχυσαρκίας της ΕΕ εξετάζει πώς η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη της δίαιτας των βρεφών μπορεί να συνδέεται με τους πρώιμους καθοριστικούς παράγοντες της παχυσαρκίας.

Εφηβεία

Η εφηβική ηλικία είναι η περίοδος της αλλαγής· πολλές συνήθειες που θα διατηρηθούν εφόρου ζωής, τόσο υγιεινές όσο και ανθυγιεινές, αναπτύσσονται αυτή την περίοδο. Γι’ αυτό τον λόγο, η εφηβεία είναι μια σημαντική χρονική στιγμή για να αναπτυχθούν και να υποστηριχθούν θετικές συμπεριφορές υγείας και υγιεινοί τρόποι ζωής. Το πρόγραμμα HELENA είναι μια μελέτη τριών ετών σχεδιασμένη να κατανοήσει και να βελτιώσει τις συνήθειες διατροφής και τρόπου ζωής των Ευρωπαίων εφήβων. Η αυξανόμενη γνώση για τα πρότυπα σωματικής δραστηριότητας, τις επιλογές και τις προτιμήσεις τροφίμων θα επιτρέψει την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων, για αυτόν τον πληθυσμό, εργαλείων εκπαίδευσης που βασίζονται σε χρήση υπολογιστή.

Η σύσταση της δίαιτας

Η σύσταση της δίαιτας σε μακροθρεπτικά συστατικά, η επίδρασή της στον έλεγχο βάρους και η αλληλεπίδρασή της με τα γονίδιά μας αποτελούν θέματα που βρίσκονται διαρκώς στο προσκήνιο. Διάφορα προγράμματα είναι αυτήν την περίοδο σε εξέλιξη σε αυτό τον τομέα. Παραδείγματος χάρη, το πρόγραμμα DIOGENES ερευνά τον ρόλο των υδατανθράκων, ειδικά του γλυκαιμικού δείκτη και των πρωτεϊνών στην πρόληψη της αύξησης βάρους και της επανάκτησής του μετά από δίαιτα. Ο γλυκαιμικός δείκτης αποτελεί ένα μέτρο της αύξησης της γλυκόζης του αίματος μετά την κατανάλωση ενός συγκεκριμένου τροφίμου, σε σύγκριση με κάποιο τρόφιμο αναφοράς, και δίνει μια ένδειξη του ρυθμού με τον οποίο οι υδατάνθρακες αφομοιώνονται και απορροφώνται στην κυκλοφορία του αίματος. Το πρόγραμμα LIPGENE ασχολείται με το να ελέγξει εάν η σύσταση του διαιτητικού λίπους επηρεάζει μία από τις κύριες δυσμενείς επιπτώσεις της παχυσαρκίας, και πιο συγκεκριμένα την αντίσταση ινσουλίνης, καθώς και εάν αυτή η διαδικασία επηρεάζεται από τη γενετική ποικιλομορφία.

Συμπεριφορά

Πολλές από τις μελέτες έχουν ασχοληθεί με ψυχολογικές ή/ και συμπεριφοριστικές πτυχές για να προσδιορίσουν τα άτομα με υψηλό κίνδυνο αύξησης βάρους, αλλά η μελέτη «Παράγοντες στην Υγιεινή Διατροφή» αφιερώνεται στην κατανόηση των κοινωνικών, ψυχολογικών και γενετικών χαρακτηριστικών που προδιαθέτουν ένα άτομο προς τις διαταραχές λήψης τροφής. Το πρόγραμμα έχει ήδη προσδιορίσει παράγοντες κινδύνου και προστασίας σε άτομα και οικογένειες, παράγοντες σχετικούς με την απώλεια βάρους σε νέους παχύσαρκους ασθενείς και τους υποψηφίους να φέρουν γονίδια που τους καθιστούν επιρρεπείς στις διαταραχές λήψης τροφής.

Μελλοντική πολιτική

Τα μελλοντικά μέτρα δημόσιας υγείας θα επηρεαστούν από την έκβαση αυτών των μελετών. Τα αποτελέσματα της έρευνας:

• Θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε πόσο καλύτερα πρέπει να τρέφονται οι μητέρες και τα βρέφη, έτσι ώστε τα παιδιά να μην αναπτύσσουν φαινότυπους που τους προδιαθέτουν για  υπερκατανάλωση τροφής και παχυσαρκία
• Θα μας βοηθήσουν να μάθουμε περισσότερα για την καλύτερη ισορροπία της ενεργειακής πρόσληψης και της σωματικής δραστηριότητας και για συνθήκες που συμβάλλουν στην πρόληψη της παχυσαρκίας και σε  άλλες χρόνιες παθήσεις
• Θα μας επιτρέψουν να προσδιορίσουμε τους ανθρώπους που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο για διαταραχές λήψης τροφής και να μάθουμε πώς να τους βοηθήσουμε
• Θα μας δώσουν περισσότερες πληροφορίες στο πώς να παρακινούμε τους εφήβους να κάνουν υγιεινές επιλογές τρόπου ζωής.

Για λεπτομέρειες σχετικά με το κάθε πρόγραμμα, καθώς και για την πρόοδο της έρευνας, επισκεφτείτε την εξειδικευμένη ιστοσελίδα.

Για περισσότερες πληροφορίες

EARNEST (The early nutrition programming project)
www.metabolic-programming.org
NUTRIX (Nutrition and syndrome X)
www.nutrix.be
EU Childhood Obesity group (Childhood obesity: early programming by infant nutrition?)
www.childhood-obesity.org
HELENA (Healthy lifestyle in Europe by nutrition in adolescence)
www.helenastudy.com
DIOGENES (Targeting the obesity problem: seeking new insights and routes to prevention)
www.diogenes-eu.org
LIPGENE (Diet, genomics and the metabolic syndrome: an integrated nutrition, agro-food, social and economic analysis)
www.lipgene.tcd.ie

FOOD TODAY 06/2006