W pędzącym do przodu świecie jesteśmy coraz bardziej zajęci, co wymaga również dostosowania naszego sposobu żywienia, zapewniającego dostępność łatwych do przygotowania i szybko dostępnych posiłków i przekąsek. Ale niezbędne zmiany sposobu żywienia nie mogą dokonać się kosztem naszego zdrowia. W tym kontekście ważne jest znakowanie wartością odżywczą, nie tylko dlatego, że konsument ma prawo do informacji o składnikach produktów ale również ze względu na fakt, iż znakowanie może nam pomagać w dokonywaniu właściwych wyborów żywieniowych, ważnych dla stosowania zdrowego, dobrze zbilansowanego sposobu żywienia.

Producenci żywności podają na opakowaniu listę składników odżywczych zawartych w produkcie oraz ich zawartość liczbową. Wobec tego mamy możliwość śledzenia co spożywamy i w jakich ilościach. Etykiety produktów spożywczych zdobywają coraz większe zainteresowanie konsumentów jako narzędzie służące informacji, bowiem służą stosowaniu właściwego sposobu żywienia a ten (w połączeniu z regularną aktywnością fizyczną) jest najbardziej skutecznym sposobem utrzymania dobrego samopoczucia i dobrego stanu zdrowia. 

Znakowanie dobrowolne  czy obowiązkowe  – co mówią zapisy prawa?

Obecnie obowiązujące prawo Wspólnotowe dopuszcza dobrowolne znakowanie wartością odżywczą, jednak z jednym wyjątkiem. Niezbędne jest podanie listy składników odżywczych na produkcie, jeśli producent stosuje w odniesieniu do tego produktu oświadczenia żywieniowe i zdrowotne, co oznacza, że w prezentacji lub reklamie stwierdza, że produkt posiada szczególne własności żywieniowe lub zdrowotne. Treść tych oświadczeń powinna być odzwierciedlona na etykiecie, z podaniem dokładnej informacji, która uzasadnia zastosowane oświadczenie. Może ona być przedstawiona w formie tabeli zawartości składników odżywczych lub (gdy na tabelę brakuje miejsca na etykiecie) w postaci listy. 

Jeśli producent lub jednostka wprowadzająca produkt do obrotu decyduje się na dobrowolne znakowanie wartością odżywczą, to musi zastosować się do określonych reguł. Dozwolone są dwa sposoby postępowania. W obydwu na czele listy powinna znaleźć się wartość energetyczna (kaloryczność) produktu. Ponadto stosując pierwszy sposób należy dodatkowo podać zawartość w produkcie białka, węglowodanów i tłuszczów (czyli tzw. „wielkiej czwórki” składników odżywczych). Drugi sposób – nazywany również „wielką ósemką” -polega na podaniu wartości energetycznej, zawartości białka, węglowodanów i tłuszczów oraz ponadto zawartości cukrów prostych, tłuszczów nasyconych, błonnika pokarmowego oraz sodu. W obydwu przypadkach na etykiecie może znaleźć się również informacja o zawartości skrobi, polioli, jednonienasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu oraz o obecnych w produkcie witaminach i składnikach mineralnych.   

Specyficzne informacje o składnikach odżywczych i energii

W niektórych przypadkach obowiązuje jeszcze kilka warunków.

Jeżeli zastosowane oświadczenie żywieniowe dotyczy cukrów prostych, kwasów tłuszczowych nasyconych, błonnika lub sodu, to należy stosować drugi sposób znakowania (zawartość energetyczna i zawartość 7 składników odżywczych) wraz z zawartością liczbową składnika, którego dotyczy oświadczenie.

Jeśli podawana jest zawartość cukrów prostych, skrobi lub polioli, to ta informacja powinna znaleźć się w tabeli zaraz po informacji o zawartości węglowodanów, aby zobrazować, w jaki sposób cukry proste, skrobia i poliole wpływają na całkowitą zawartość węglowodanów. Jeżeli umieszcza się informację o poszczególnych typach kwasów tłuszczowych lub zawartości cholesterolu, to musi ona być zamieszczona zaraz po informacji o całkowitej zawartości tłuszczów. Jeśli umieszczana jest informacja o zawartości kwasów tłuszczowych wielonienasyconych, jenonienasyconych i/lub cholesterolu, to powinna znaleźć się również informacja o całkowitej zawartości tłuszczów.   

Należy stosować określone jednostki:

• Dla wartości energetycznej są to kilokalorie (kcal) lub kilodżule (kJ);
• Dla zawartości białka, węglowodanów, tłuszczów, błonnika pokarmowego i sodu są to gramu (g) a dla cholesterolu – miligramy (mg).

Informacja odnosi się do zawartości składnika w 100 g lub 100 ml lub, w niektórych przypadkach, w jednej porcji produktu.

Informacja o zawartości witamin i składników mineralnych musi ponadto odnosić się „zalecanego dziennego spożycia” (ang RDA – recommended daily allowances) i być podana jako odsetek RDA.

Jaka jest wiedza konsumentów?

Jak wskazuje wiele badań, większość konsumentów nie czyta informacji umieszczonych na etykietach i nie wykorzystuje ich dla poprawy wyborów żywieniowych. Ze względu na trudności podawane przez konsumentów dotyczące rozumienia informacji zamieszczanych na etykietach Komisja Europejska podjęła prace nad modyfikacją rozporządzenia o etykietowaniu.

Etykiety są tylko jednym ze sposobów dostarczania konsumentom właściwych informacji o żywności. Dlatego wiele można uczynić, aby pomóc konsumentom w dokonywaniu uzasadnionych i zdrowych wyborów żywieniowych. Postuluje się, aby informacje umieszczane na etykietach były czytelne, proste i łatwe do wykorzystania. Ponadto informacje te powinny być wzmacniane i poszerzane poprzez realizację wszechstronnych programów edukacyjnych, wspieranych przez organizacje konsumenckie, przemysł spożywczy, organizacje rządowe i służbę zdrowia.

Piśmiennictwo:

Directive 90/496/EEC on nutrition labelling for food.    

Przykład oznakowania zupy z soczewicy
Wartość średnia	w 100 ml
Energia	375 kJ (89 kcal)
Białko	5,6 g
Węglowodany W tym cukry proste	9,5 g 1,2 g
Tłuszcze w tym tłuszcze nasycone	3,2 g 1,3 g
Błonnik pokarmowy	2,5 g
Sód	0,56 g

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 10/2004