Istnieją tysiące potraw, w których pomidory są głównym lub kluczowym składnikiem. Ze względu na ich kolor, smak i różnorodność zastosowań pomidory są wyjątkowym składnikiem naszego sposobu żywienia. Przeszły one długą drogę od starożytnej cywilizacji Azteków do powszechnego zastosowania we współczesnej kuchni.

Wiele najbardziej popularnych współczesnych dań wywodzi się z dawnych czasów i ważne znaczenie miała tu wymiana produktów roślinnych pomiędzy Nowym i Starym Światem. Pomidor rósł pierwotnie w niższych partiach Andów i był uprawiany w Meksyku przez Azteków. Azteckie słowo „tomati” oznacza po prostu „pulchny owoc”. Hiszpanie przejęli nazewnictwo nazywając pomidory „tomate”. Pomidory, wraz z kukurydzą, ziemniakami, papryką chili i słodkimi ziemniakami trafiły do Hiszpanii na początku  XVI wieku wraz z odkryciami Kolumba.

Pomidory najprawdopodobniej najpierw pojawiły się w Sewilli, dużym ośrodku handlu międzynarodowego, przede wszystkim handlu z Włochami. W 1544 r włoski znawca roślin, Mattioli, opisał żółte owoce pomidora jako „mala aurea” czyli złote jabłko, a później, w 1554 r. wspomniał również o czerwonej odmianie. Zielarz holenderski Dodoens, podał dokładny opis pomidorów w 1554 r. a owoc pomidora zdobył reputację afrodyzjaku. To tłumaczy stosowanie takich nazw jak   'pomme d'amour' we Francji, “pomodoro” we Włoszech i “love apple” w Anglii.

W XVIII wieku pomidor powoli przestał być traktowany jako zioło a zaczął być stosowany jako zwykły środek spożywczy. Najwcześniejsza znana receptura neapolitańska, dotycząca „sosu pomidorowego w stylu hiszpańskim” datuje się na rok 1692.

Chociaż pomidory są zaliczane do warzyw ze względu na ich podstawowe zastosowanie kulinarne, to w rzeczywistości są owocem należącym do rodziny Solanacea. Są bliskimi krewnymi ziemniaka, pieprzu tureckiego i oberżyny. Pomidory są jednym z najbardziej popularnych produktów spożywczych / składników w Europie, co zawdzięczają swemu uniwersalnemu zastosowaniu oraz dobremu łączeniu się z serem, jajami, mięsem i wieloma ziołami.

Pomidory są pożywne. Zawierają duże ilości witaminy C i kwasu foliowego. Są również najważniejszym źródłem  żywieniowym czerwonego barwnika zwanego likopenem, który ma właściwości antyoksydacyjne i może również mieć działanie przeciwnowotworowe. Wysoka zawartość likopenu w surowicy krwi jest związana z niższym występowaniem kilku chorób nowotworowych, a  zwłaszcza raka prostaty. Jego wykorzystanie przez organizm zależy od rodzaju spożywanego produktu. Likopen łatwiej wchłania się do krwi, jeśli jest spożywany pod postacią pomidorów poddanych obróbce cieplnej niż jako świeże pomidory. Również biodostępność likopenu pochodzącego z sosu pomidorowego poddanego obróbce cieplnej jest większa niż z sosu pochodzącego z surowych pomidorów.

Krajowe i międzynarodowe zalecenia żywieniowe zalecają zwiększenie spożycia warzyw i owoców tak, aby spożywać 5 porcji dziennie. Pomidory są fantastycznym warzywem zarówno  do przyrządzenia szybkiej, pożywnej i zdrowej przekąski , jak i stanowiącym składnik twórczego przepisu na główne danie.

Piśmiennictwo:

• Berry Ottaway, P. (2001) The roots of a healthy diet. Chemistry and Industry 22 January, pp. 42-45
• Giovannucci, E. et al. (1995) Intake of carotenoids and retinal in relation to risk of prostate cancer. Journal of the National Cancer Institute 87 1767-1776
• Nestlé, M. (1995) Mediterranean diets. American Journal of Clinical Nutrition 61 (6) Supplement 1313S-1427S

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 06/2001