Jedzenie posiłku, który nam smakuje, poprawia nam nastrój i daje uczucie zadowolenia i relaksacji.  Ale jedzenie nawet ulubionych potraw czasami jest związane z uczuciami negatywnymi, takimi jak poczucie winy i wyrzuty sumienia. W jaki sposób można zminimalizować negatywne a wzmocnić pozytywne wpływy pożywienia na nasz nastrój? 

Zasady przyjemności

Jedzenie jest jedną z ważnych przyjemności życia i, o ile to możliwe, spożywamy te produkty, które lubimy a unikamy tych, których nie lubimy. Wykazano, że jedzenie ulubionych produktów spożywczych stymuluje wydzielanie beta-endorfin, które są znanymi czynnikami poprawiającymi nastrój (1). Jednak  atrakcyjność pożywienia nie zależy tylko od jego własności sensorycznych, ale również od tego, jak bardzo jesteśmy głodni, jakie mamy poprzednie doświadczenia dotyczące tego pożywienia oraz od okoliczności, w których jest ono spożywane. Innymi słowy, dobre samopoczucie jest związane z dobrym pożywieniem spożywanym w dobrym czasie oraz we właściwym towarzystwie.  

“Ochota na jedzenie"

Chęć zjedzenia jakiejś określonej  potrawy występuje bardzo często. O takiej chęci wspomina od 60 do 90% osób, zależnie od badanej populacji. Okazuje się, ze mężczyźni i kobiety wykazują inne nastawienia i emocje w odniesieniu do tej chęci (2). Mężczyźni zwykle uważają, że chęć jest wyzwalana przez głód, podczas gdy kobiety wiążą ochotę na jedzenie raczej z występowaniem takich negatywnych odczuć jak nuda czy stres. U kobiet częściej występują również negatywne odczucia po zjedzeniu pożądanej potrawy, takie jak poczucie winy i wyrzuty sumienia.

Dr Peter Rogers, psycholog z Uniwersytetu w Bristolu wyjaśnia…

„Bardzo często pożądany produkt jest „zakazanym produktem”, takim jak czekolada. Jeżeli stale unikamy jedzenia tego produktu, to chęć jego spożycia staje się bardzo silna i wreszcie ulega się pokusie. Po spożyciu tego produktu pojawia się poczucie winy oraz wyrzuty sumienia i wówczas podejmowana jest ponownie decyzja dotycząca niejedzenia tego produktu”.

Czy czujesz się senny?

Wpływ poszczególnych składników odżywczych na nastrój był wielokrotnie badany,  ale dotychczas nie ma wśród naukowców pełnej zgody w tym zakresie. Na przykład podobna ilość wyników badań wykazuje, że spożycie węglowodanów powoduje poczucie odprężenia i senności oraz wyników badań wskazujących, że węglowodany nie wpływają na samopoczucie (3). Być może różne osoby reagują w odmienny sposób na te same składniki odżywcze, co udowodniono w przypadku kofeiny. W populacji istnieje rozmaita wrażliwość na kofeinę. Niektórzy mogą pić wiele filiżanek napojów zawierających kofeinę w ciągu zaledwie kilku godzin i nie odczuwają żadnego jej wpływu, podczas gdy inni odczuwają efekt stymulacyjny już po jednej porcji. 

Wielkie oczekiwania

Zapewne istnieją interakcje pomiędzy spożywaną żywnością a procesami chemicznymi zachodzącymi w organizmie, ale nie można niedoceniać znaczenia nastawienia psychicznego w stosunku do konkretnych produktów. Na przykład udowodniono, że po spożyciu jakiegoś produktu lub napoju, który zwykle poprawia nastrój lub czujność, taki efekt występuje nawet w przypadku, gdy usunięto z tego produktu aktywny składnik (4).

Nie ma wątpliwości, że poprawę nastroju i lepsze samopoczucie może spowodować smak produktu i przyjemność związana z jego spożywaniem. Ale korzystny efekt jedzenia smacznej ale „zabronionej” potrawy jest często osłabiony wystąpieniem poczucia winy.

Dr Rogers ma dla nas radę, jak zwiększyć korzystny wpływ pożywienia na nastrój.

„Najważniejszą rzeczą jest zwalczanie jakiegokolwiek poczucia winy w odniesieniu do jedzenia. Należy oddzielić nasze odczucia względem produktów spożywczych od realistycznych celów prozdrowotnego sposobu żywienia. Może to nakierować nas do takiego sterowania jedzeniem naszych ulubionych potraw, aby zwiększyć przyjemność, którą to powoduje, a jednocześnie unikać nadmiernej konsumpcji.”  

W kolejnych wydaniach Food Today będziemy omawiać specyficzne efekty różnych składników żywności na nastrój.

Piśmiennictwo

• Drewnowski A (1997) Taste preferences and food intake. Annual Reviews of Nutrition. 17; 237-53
• Weingarten HP & Elston D (1991) Food cravings in a college population. Appetite 17; 167-175
• Reid M & Hammersley R (1999) The effects of carbohydrates on arousal. Nutrition Research Reviews 12; 3 -23
• Flaten MA & Blumenthal TD (1999) Caffeine-associated stimuli elicit conditioned responses: an experimental model of the placebo effect Psychopharmacology 145; 105-112

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 12/2001