Zaburzenia jedzenia, takie jak jadłowstręt psychiczny ( anoreksja nervosa) i żarłoczność psychiczna (bulimia nervosa) zagrażają zdrowiu psychicznemu, zdrowiu fizycznemu, a czasem nawet życiu. We wszystkich tych przypadkach chorzy są całkowicie zaabsorbowani żywnością, zaburzonym wizerunkiem własnego ciała oraz zachowaniami żywieniowymi, które wymykają się spod ich kontroli.

Jadłowstręt psychiczny

Jadłowstręt psychiczny jest chorobą zagrażającą życiu, podczas której dochodzi do zainicjowanego samorzutnie przez chorego głodzenia się oraz odmowy przyjmowania posiłków pozwalających utrzymać prawidłową wagę ciała w stosunku do wzrostu. Chorzy na anoreksję mają łaknienie, ale jest ono tłumione poprzez ścisłą kontrolę jedzenia, ponieważ obsesją staje się obawa przed przytyciem. Ponad 90% chorych to kobiety, w populacji których anoreksja występuje z częstością od 0,5 do 3,7% (1).  Anorektycy są zwykle perfekcjonistami, osobami, które dążą do osiągania dalekosiężnych celów. Często są również osobami z obniżonym nastrojem, wyobcowanymi społecznie i niechętnie ujawniającymi swoje uczucia. Stosowanie silnych ograniczeń dietetycznych prowadzi u nich do powstania wrażenia panowania nad sytuacją. Chorzy często spełniają dziwne rytuały dotyczące żywienia się, często odmawiają jedzenia w obecności innych osób. Pacjenci charakteryzują się utratą masy ciała przekraczającą 15% ich wagi. Objawy niedożywienia przejawiają się pod postacią nadmiernej  łamliwości paznokci i włosów, suchością skóry, uczuciem zimna oraz, u kobiet, zaburzeniami miesiączkowania.

Żarłoczność psychiczna

Bulimia jest częstszym zaburzeniem jedzenia, które występuje 2 - 3 krotnie częściej niż anoreksja. Osoby cierpiące na żarłoczność psychiczną zwykle spożywają olbrzymie ilości jedzenia (do 5 000 kcal) a następnie zmuszają organizm do utraty nadmiaru kalorii poprzez prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających lub odwadniających. Często takie zachowanie ma charakter ukryty, ponieważ chorzy w obecności innych osób jedzą w normalny sposób a istnienie zaburzeń jedzenia trzymają w ukryciu. Objawy fizyczne to nadżerki szkliwa zębów spowodowane kwaśnym odczynem wymiocin, napuchnięta twarz  z powodu obrzmiałych ślinianek, uszkodzenia palców spowodowane prowokowanymi samodzielnie wymiotami i odwodnienie.

W poszukiwaniu przyczyny

Początek wystąpienia zaburzeń jedzenia jest zwykle związany ze stresującym wydarzeniem, takim jak rozpoczęcie nauki w nowej szkole, poczucie braku niezależności lub zaburzone emocjonalnie środowisko rodzinne. Bardziej zagrożone wystąpieniem zaburzeń jedzenia niż ogólna populacja są sportsmenki, szczególnie te, które uprawiają takie dyscypliny sportowe, w których niska waga i niska zawartość tłuszczu mają korzystne znaczenie dla osiąganych wyników sportowych, na przykład gimnastyczki, baletnice i biegaczki na długich dystansach.  

Przyczyną zaburzeń jedzenia jest przede wszystkim sfera psychiczna. Osoby mające zaburzenia jedzenia eksperymentują z różnymi dietami odchudzającymi i przypuszczano nawet, że odchudzanie się samo w sobie może mieć znaczenie przyczynowe. Obecnie przyjmuje się, że stosowanie diety jest objawem choroby a nie jej przyczyną.

W niektórych badaniach wykazano, że znaczenie dla wystąpienia anoreksji i bulimii mogą mieć czynniki genetyczne (2). Naukowcy badają obecnie różne geny, które mogą oddziaływać wzajemnie z czynnikami środowiskowymi i innymi czynnikami, zwiększając podatność na wystąpienie tych chorób. Istotne mogą  być również zaburzenia równowagi dotyczące substancji chemicznych znajdujących się w mózgu nazywanych neurotransmiterami, które biorą udział w kontroli łaknienia, nastroju i snu.

Podstawowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie choroby a leczenie polega  na wszechstronnych działaniach obejmujących opiekę lekarską, interwencję psychospołeczną, porady żywieniowe a czasem również stosowanie leków. Podstawowym celem leczenia  jest stopniowe i łagodne przywrócenie prawidłowych zachowań żywieniowych i wagi ciała oraz zapewnienie poczucia panowania nad własnymi zachowaniami i poprawy samooceny. Pomimo dużego stopnia złożoności tych chorób, osoby chore mają olbrzymie szanse na całkowite wyleczenie, zwłaszcza jeśli choroba zostanie odpowiednio wcześnie wykryta.

Piśmiennictwo:

• National Institute of Mental Health (2001) Eating disorders: Facts about Eating Disorders and the Search for Solutions. NIH Publication No. 01-4901
• Strober M, Freeman R, Lampert C, Diamond J, Kaye W. (2000). Controlled family study of anorexia nervosa and bulimia nervosa: evidence of shared transmission of partial syndromes. Amer J. Psych. 157(3): 393-401.

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 12/2001