Kluczem dla osiągnięcia powodzenia w promocji zdrowia i prewencji chorób w 21 wieku jest wytworzenie środowiska sprzyjającego prowadzeniu prozdrowotneego trybu życia. Projekt HELENA (Healthy Lifestyle in Europe by Nutrition in Adolescence) jest szeroko zakrojonym projektem badawczym poświęconym zrozumieniu i poprawie nawyków żywieniowych oraz prozdrowotnego stylu życia u nastolatków w Europie. W ramach realizacji projektu finansowanego przez Komisję Europejską badana będzie młodzież w wieku 13 – 16 lat w 10 państwach przy zastosowaniu tej samej metody badawczej. Końcowym efektem będzie wypracowanie programu edukacyjnego dotyczącego trybu życia nastolatków.

Przyczyny realizacji programu

Wiele chorób przewlekłych bierze swe początki w dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym. Jednak nadal nie są dobrze poznane związki pomiędzy tymi chorobami a trybem życia nastolatków, a ponadto ich postawami, czynnikami uwarunkowanymi genetycznie i środowiskowo.

Okres młodzieńczy jest przełomowym okresem życia, w którym dochodzi do zmian wpływających również na potrzeby i nawyki żywieniowe. Wiele korzystnych (a również niekorzystnych) nawyków żywieniowych wywodzi się z tego okresu życia. Dochodzi do gwałtownego wzrostu i wielu burzliwych zmian w organizmie, zwiększają się odczuwane naciski społeczne i psychologiczne a przekaz informacji dotyczących zdrowia wydaje się być nieskuteczny.

Podstawowe cele programu HELENA

Zharmonizowanie metod oceny zdrowia nastolatków

W projekcie HELENA realizowane będzie zintegrowane podejście do przedstawionych powyżej problemów. Badania wieloośrodkowe będą skupiać się na ocenie wielu wzajemnie oddziałujących na siebie czynników: spożycia żywności, wiedzy o żywieniu, postaw wobec żywienia, wyborów i preferencji żywieniowych, składu ciała, profilu lipidowego i metabolicznego, stężenia witamin, czynności układu immunologicznego zależnych od stanu odżywienia, aktywności fizycznej i genotypu. Ten ostatni czynnik pozwoli badaczom badać związki pomiędzy indywidualną predyspozycją genetyczną a czynnikami środowiskowymi. Na przykład badana będzie podatność osób otyłych na wystąpienie innych chorób związanych z otyłością, takich jak cukrzyca i choroba niedokrwienna serca.

Realizatorzy badania zamierzają wypracować i zharmonizować metody służące ocenie nawyków dotyczących trybu życia oraz postaw wobec żywienia, aby stosowane parametry oceny stanu odżywienia, jakości żywienia i sprawności fizycznej nastolatków były jednolite. Pozwoli to na łatwe porównywanie stanu zdrowia nastolatków w różnych państwach europejskich.

Poprawa programów edukacyjnych dotyczących trybu życia

Poprzez zebranie danych dotyczących sposobu żywienia, aktywności fizycznej, stanu odżywienia oraz informacji dotyczących wiedzy i postaw na temat żywienia a także preferencji i wyborów żywieniowych, powstanie portret stanu zdrowia nastolatków w Europie. Będzie on porównany do innych danych dotyczących podobieństw i różnic regionalnych, kulturowych, społecznych, genetycznych oraz pomiędzy płciami, aby wypracować program edukacyjny dotyczący stylu życia.

Jednym z nowatorskich aspektów programu HELENA jest zastosowanie techniki „rozmytej logiki” w komputerowo dobranej interwencji, w celu zindywidualizowania porady dotyczącej zachowań żywieniowych dla nastolatków. Niezbędna do tego celu metoda oceny sposobu żywienia będzie poddana walidacji przy użyciu wzajemnie sprawdzających się pytań dotyczących spożycia. Po raz pierwszy oceniona będzie przydatnośc tej metody dla badania różnych populacji w Europie.

Poprawa identyfikacji nastolatków ze zwiększonym ryzykiem

Dodatkową częścią realizowanego projektu jest identyfikacja tych młodych ludzi, którzy mają podwyższone ryzyko chorób dietozależnych, nieprawidłowy profil lipidowy, otyłośc, cukrzycę typu II lub niedobory witaminowe i niedobory składników mineralnych takie jak niedokrwistośc z niedoboru żelaza, ponieważ wczesne wyodrębnienie tych osób pozwoli na zmniejszenie skutków zdrowotnych w późniejszym wieku. W ramach tego celu poszukiwane będą również związki z uwarunkowaniem genetycznym.

Żywnośc promująca zdrowie

Przedstawiciele przemysłu spożywczego biorący udział w projekcie będą mogli wytworzyc produkty spożywcze o korzystnych cechach zdrowotnych przeznaczone dla młodzieży a jednocześnie atrakcyjnych pod względem własności sensorycznych i opakowania. Jednym z celów jest ustalenie, co młodzież uważa za żywnośc “tradycyjną” i czy może ona byc ponownie wdrożona do sposobu żywienia nastolatków w Europie.

Najwyższy poziom przygotowania

Koordynator projektu, prof. Luis Moreno z Uniwersytetu w Saragossie w Hiszpanii, który zgromadził 25 partnerów uważa, że podstawą dla realizacji programu jest zdobyte wcześniej doświadczenie zespołów badawczych: “uczestnicy programu HELENA wywodzą się ze środowiska akademickiego i przemysłowego. Zespół jest wielodyscyplinarny a każdy uczestnik charakteryzuje się najwyższym stopniem przygotowania do zaplanowanych działań”.

Piśmiennictwo:

Więcej informacji o projekcie HELENA można znaleźć na stronie internetowej: http://www.helenastudy.com

Badanie HELENA jest finansowane w ramach Programu Ramowego 6 Wspólnoty Europejskiej (Kontrakt FOOD-CT-2005-007034). Zawartość niniejszego tekstu odzwierciedla tylko poglądy autorów a Wspólnota nie jest odpowiedzialna za jakiekolwiek wykorzystanie umieszczonych informacji.

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 06/2005