Żywność i żywienie zmuszają do czytania. Apetyt publiczności na historie związane z tymi problemami wydaje się być nienasycony i niemal nie ma tygodnia, w którym nagłówki gazet nie zajmowałyby tytuły związane z żywnością i sposobem żywienia.

Publiczne zrozumienie nowych odkryć naukowych i związane z tym zachowania społeczne w dużej mierze zależą od sposobu przekazania informacji o tych odkryciach. Chociaż społeczność naukowa cieszy się z rosnącej liczby relacji dotyczących problemów związanych z żywnością, to stała obecność tych tematów na łamach prasy i w telewizji nie przekłada się na wzrost wiedzy na temat żywienia i żywności, czyli nie wywołuje efektu, którego należałoby oczekiwać. Zwycięża zamieszanie a nauka, zamiast być przedstawiana w sposób ewolucyjny, jest często przez media opisywana w sposób rewolucyjny. Przedstawienie ostatnio opublikowanego badania jako niepodważalnej prawdy, przewracającej do górny nogami wszystkie poprzednie ustalenia naukowe, może być i często bywa mylące.

Szkoła Zdrowia Publicznego w Harwardzie oraz Fundacja Międzynarodowej Rady Informacji o Żywieniu (ang. International Food Information Council Foundation - IFIC), w oparciu o założenie, że można skutecznie przekazywać wiadomości o postępach nauki w dziedzinie żywności i żywienia, opracowały podstawowe zasady w tym zakresie, które nazwano „Poprawa Zrozumienia Publicznego: Przewodnik dotyczący Komunikacji o Nowych  Doniesieniach Naukowych dotyczących Żywienia, Bezpieczeństwa Żywności i Zdrowia”. Został on opracowany przez grono ponad 60 ekspertów. Przewodnik zaleca zachowanie równowagi pomiędzy poprawą wiedzy konsumentów a zaspokojeniem ich potrzeb informacyjnych. Ponieważ informacje na temat żywności i żywienia mogą być często źle interpretowane, celem przewodnika jest udzielenie pomocy osobom, które przekazują wiedzę o żywieniu w odnalezieniu kluczowych pytań i odróżnieniu, jakie odpowiedzi będą w najlepszy sposób informować społeczeństwo. Członek komitetu doradczego, Harvey V. Fineberg, rektor Uniwersytetu Harward i były dziekan Szkoły Zdrowia Publicznego mówi w następujący sposób „ten przewodnik ma pomóc osobom przekazującym informacje skupić się na najważniejszych wiadomościach, które powinny dotrzeć do społeczeństwa na podstawie wyników poszczególnych badań pojmowanych w kontekście ogólnej wiedzy na dany temat”. Wielowarstowe zalecenia określają pięć głównych grup zajmujących się komunikacją. W związku z tym opracowano ogólne zalecenia dla wszystkich zainteresowanych oraz bardziej specyficzne dla naukowców, wydawców, dziennikarzy oraz konsumentów i innych zainteresowanych grup społecznych.

Sformułowania zawarte w przewodniku są wyrażone raczej w postaci pytań a nie stwierdzeń nakazujących i zachęcają do stawiania sobie pytań oraz sugerują sposoby efektywnego i odpowiedzialnego przekazywania wiadomości.

Jedno z kluczowych pytań związanych z informowaniem o badaniach nad żywnością i żywieniem dotyczy problemu, czy należy przekazywać społeczeństwu informacje dotyczące pojedynczych badań. Takie informacje często mają charakter wstępny, a zatem nie są ostateczne. W związku z tym nie zawsze powinny być podstawą do dokonywania zmian zachowań ludzi czy działań legislacyjnych. Pomimo to, przeciętny konsument może dokonać oceny pojedynczego badania, gdy będzie opisany jego kontekst i podłoże. Przewodnik określa, w jaki sposób opisać ten kontekst. Powinny być w nim zawarte niezbędne dane źródłowe, ograniczenia oraz zastrzeżenia w stosunku do badania, aby pomóc społeczeństwu ocenić znaczenie i doniosłość badania. Przecież opis wyników badań naukowych przyczynia się do zwiększenia świadomości publicznej dotyczącej problemów związanych z żywieniem, zdrowiem i bezpieczeństwem żywności. Przewodnik ma ułatwić wykonywanie tego zadania.

EUFIC w pełni podpisuje się pod opublikowanymi zaleceniami i zachęca wszystkich, którzy zajmują się przekazywaniem informacji o bezpieczeństwie żywności i żywieniu do wdrożenia tych zaleceń.      

Ogólne zalecenia dotyczące procesu komunikacji

• Czy przekazywane przez ciebie informacje przyczyniają się do zwiększenia wiedzy społeczeństwa na tematy związane ze sposobem żywienia i zdrowiem?
• Czy umieściłeś wyniki badania w odpowiednim kontekście?
• Czy badanie było poddane ocenie naukowej?
• Czy ujawniłeś ważne informacje dotyczące badania?
• Czy ujawniłeś wszystkie ważne informacje o finansowaniu badania?
• Czy ujawniłeś publicznie wszystkie źródła finansowania badania?

Naukowcy

• Czy zamieściłeś niezbędne informacje wyjaśniające podłoże badania w sprawozdaniu z badania, lub w rozmowie z dziennikarzem czy inną zainteresowaną osobą, w zrozumiały sposób?
• Czy wyjaśniłeś ewentualne ryzyko i korzyści żywieniowe?
• Czy spełniłeś wszystkie potrzeby mediów?

Wydawcy mediów

• Czy twoja polityka kwalifikowania materiałów poprawia komunikację społeczną?
• Czy zachęcasz do odpowiedzialnego relacjonowania wyników badań naukowych?
• Czy rozważasz, jaki wpływ mogą mieć wyniki badań na konsumentów i ich zachowanie?
• Czy stosowana przez ciebie polityka przyjmowania materiałów umożliwia naukowcom dokonywanie wyjaśnień dotyczących wyników badań prezentowanych przez media na podstawie streszczeń?

Dziennikarze

• Czy twój materiał jest dokładny i wyważony?
• Czy zastosowałeś w swojej relacji zdrowy rozsądek?
• Czy twój materiał dostarcza konsumentom jakichś porad praktycznych?
• Czy twoja relacja jest oparta o rozumienie podstawowych zasad naukowych?

Przemysł spożywczy, konsumenci i inne zainteresowane grupy społeczne

• Czy dostarczyłeś mediom rzetelnych informacji lub rzetelnie odpowiedziałeś na ich pytania?
• Czy stosujesz się do standardów etycznych dostarczając informacji o żywieniu i zdrowiu?

Piśmiennictwo:

J. National Cancer Institute, Feb. 4, 1998, Volume 90, Number 3; 194-99

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 12/1998