Żywność funkcjonalna: jakkolwiek ten termin może brzmieć futurystycznie, dla wielu z nas nie jest obcy.  Jest to oczywiście nadal żywność ale została zaprojektowana aby zapewnić dodatkowe   korzyści zdrowotne w stosunku do żywności tradycyjnej.

W miarę jak nauka o żywieniu odchodzi od  koncepcji „właściwego żywienia” w stronę  „żywienia optymalnego”, opracowywane są nowe rodzaje produktów, które mają potencjał poprawy dobrostanu umysłowego i fizycznego a także zmniejszenia ryzyka niektórych chorób.    

Podejście naukowe jest nieodzowne, dlatego też kluczowe podmioty z europejskiego środowiska naukowego, organizacji rządowych i pozarządowych oraz przemysłu spożywczego stworzyły platformę dla ustanowienia fundamentalnych pojęć dla żywności funkcjonalnej.

Wszystkie rodzaje żywności funkcjonalnej mają wspólny mianownik. Wpływają korzystnie na jedną lub więcej funkcji w organizmie  i są spożywane jako składnik normalnej diety.

Żywność funkcjonalna zazwyczaj wygląda, pachnie i smakuje tak samo jak jej tradycyjne  odpowiedniki.

Podczas gdy konsumenci europejscy dopiero teraz przyzwyczajają się do takich innowacyjnych rodzajów żywności, w Japonii ludzie korzystają z nich od dziesięcioleci. Dzięki temu świadomie wpływają na swoje zdrowie.

Wielu naukowców uważa, że żywność funkcjonalna może spełniać szczególne zadania  w   niektórych okresach życia człowieka. Spożywanie niektórych rodzajów żywności może pomóc np. u kobiet w okresie menopauzy zmniejszyć ryzyko osteoporozy, u mężczyzn w średnim wieku obniżyć ryzyko rozwoju chorób serca.

Chociaż żywność funkcjonalna może odgrywać tak ważną rolę, istotne jest aby producentom nie pozwalać na wykorzystywanie niesprawdzonych teorii w tworzeniu oświadczeń żywieniowych. W celu zapewnienia takiej dyscypliny zostały sporządzone stosowne przepisy, dopuszczające jedynie naukowo potwierdzone oświadczenia żywieniowe i zdrowotne. Za sformułowanie tych przepisów odpowiedzialne są instytucje jak FAO/WHO Codex Alimentarius, Rada Europy, ustawodawcy poszczególnych państw.

Według tych przepisów, jakiekolwiek oświadczenie zdrowotne, umieszczane na etykietach produktów spożywczych, nie może wprowadzać w błąd i musi być poparte rzetelnymi dowodami naukowymi. Wyniki muszą zawierać informację jak substancja jest wchłaniana, lub w jaki sposób  dociera do miejsca, w którym wykazuje swoje dobroczynne działanie. Powinno być wyraźnie podkreślone, że jej korzystny efekt zaznacza się przy spożywaniu produktu w typowych  ilościach, oraz wyjaśnione jakie funkcje spełnia w organizmie np. obniża ciśnienie krwi lub poziom cholesterolu.

Żywność funkcjonalna może zaoferować nam wiele korzyści, jednak nie obiecujmy sobie zbyt wiele i nie traktujmy jej jak remedium na wszystkie problemy zdrowotne. Żywność funkcjonalną należy traktować jako wartościowy dodatek do zrównoważonej diety i aktywnego stylu życia.

Przykłady żywności funkcjonalnej:

Produkt	Dodatkowe korzyści
Mleczne produkty fermentowane i jogurty z żywymi kulturami bakterii	Poprawiają pracę układu pokarmowego
Margaryna, jogurt, ser topiony	Roślinne sterole i stanole obniżają poziom cholesterolu i zmniejszają ryzyko chorób serca
Jajka wzbogacone kwasami omega-3	3 - 4 jajka na tydzień dostarczają takiej ilości kwasów omega-3, która jest zalecana aby zmniejszyć ryzyko chorób serca
Płatki śniadaniowe	Dodatek kwasu foliowego pomaga zmniejszyć ryzyko urodzeń noworodków z wadami cewy nerwowej
Chleb, batony muesli	Dodatek izoflawonów obniża ryzyko zachorowania na raka piersi i prostaty, choroby serca i osteoporozę

Piśmiennictwo

• Bellisle F, Diplock ST, Hornstra G, Koletzko B, Roberfroid M, Salminen S and Saris WHM (1998) Functional Food Science in Europe. British Journal of Nutrition 80 (Suppl. 1), S1-S193.
• Aggett PJ, Ashwell M, Bornet F, Diplock AT, Fern EB and Roberfroid MB (1999) Scientific Concepts of Functional Foods in Europe: Consensus Document. British Journal of Nutrition 81 (Suppl. 1), S1-S27.

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 12/1999