W każdym okresie życia mamy określone potrzeby żywieniowe. Prof. Peter J. Aggett z Podyplomowej Szkoły Medycyny i Zdrowia Uniwersytetu Hrabstwa Lancashire w Wielkiej Brytanii prowadzi badania  nad ważną chwilą w naszym życiu, kiedy po raz pierwszy zaczynamy jeść posiłki mające  stałą  postać.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) radzi, aby po okresie wyłącznego karmienia piersią przez pierwsze 4 – 6 mies. życia,  zmieniające się zapotrzebowanie żywieniowe dziecka zaspokajać poprzez podawaniu mu uzupełniającego pokarmu odpowiedniego pod względem żywieniowym i bezpiecznego, przy jednoczesnym kontynuowaniu karmienia piersią do końca drugiego roku życia a nawet dłużej.

To zróżnicowanie sposobu karmienia dziecka jest tematem debaty koncentrującej się nad określeniem najlepszego okresu życia do wdrożenia żywienia uzupełniającego karmienie piersią oraz tego , jakie pokarmy należy wtedy wprowadzać.  Większość, chociaż nie wszystkie, oficjalne zalecenia odpowiadają  zaleceniom WHO, aby „mieszany sposób żywienia” stosować od 6 miesiąca życia. Jednak w uwarunkowaniach środowiskowych, w których mamy do czynienia ze złymi warunkami higienicznymi, zarówno w państwach rozwiniętych jak i rozwijających się, podanie dzieciom w tym wieku pokarmów stałych zwiększa ryzyko infekcji.    

Dlatego niektórzy eksperci argumentują ,że posiłki stałe powinny być włączane począwszy od  wieku  „około 6 miesięcy”.  Ten problem, podobnie jak wiele innych dotyczących odstawienia od piersi, jest trudny do rozwiązania, ponieważ zachowanie kobiet wynika raczej z tradycji a nie z badań naukowych. Na przykład wiele matek, w tym również te, które karmią w drugim roku życia dziecka, podaje dzieciom pokarmy stałe już po 2 miesiącach ich życia.

Badania, które przeprowadzono u innych ssaków sugerują, że wprowadzenie żywienia uzupełniającego, podobnie jak żywienie mlekiem matki, pojawia się w szczególnie ważnym okresie rozwoju neurofizjologicznego i metabolicznego. Te zmiany nie zostały dotychczas dobrze scharakteryzowane u ludzi, ale wiadomo, że od 4-tego miesiąca życia niemowlęta posiadają odpowiedni poziom koordynacji nerwowo-mięśniowej, aby przełykać zmiksowane pożywienie oraz mają zdolność odróżniania niektórych smaków i innych własności sensorycznych pokarmów. Natomiast dotychczas nie posiadamy jasnych danych dotyczących dojrzałości metabolicznej i immunologicznej dziecka. 

Większość ekspertów zaleca, aby pierwszymi wprowadzanymi produktami były produkty zbożowe bezglutenowe (często jest to ryż), warzywa, owoce i mięso.

Najlepszym sposobem jest podawanie pokarmów za pomocą łyżeczki i nie ma potrzeby mieszania tych składników z płynami. Taka praktyka może nawet zaburzać nabywanie przez dziecko zdolności do radzenia sobie ze stałymi posiłkami.

Przygotowanie w warunkach domowych zmiksowanych produktów nie powinno przysparzać wielu kłopotów. Potencjalną korzyścią związaną z zastosowaniem produktów komercyjnych nabywanych w sklepach jest fakt, że często mają one dodawane żelazo, ale sprawność wchłaniania tego żelaza przez dzieci jest bardzo zróżnicowana, co zależy od rodzaju produktu oraz, oczywiście, zapotrzebowania dziecka na dodatkową porcję żelaza.

Do przejścia na mniej rozdrobnione produkty stałe powinno dochodzić w drugiej połowie pierwszego roku życia dziecka, gdy niemowlę uczy się żuć pokarmy  i radzić sobie z bardziej ziarnistą strukturą mielonego mięsa oraz do jedzenia przy użyciu rąk. Pierwszymi produktami, które są przez dziecko spożywane przy użyciu rąk, mogą być skórka od chleba, grzanki, kawałki owoców, gotowanych warzyw i gotowanego mięsa.

Problem związany ze zbyt wczesnym wprowadzeniem żywienia uzupełniającego dotyczy sytości dziecka, która może prowadzić do zmniejszenia ilości otrzymywanego mleka kobiecego,  powstania niedokrwistości z niedoboru żelaza, ponieważ produkty stałe zmniejszają wchłanianie żelaza zawartego w mleku matczynym oraz zwiększenia ryzyka wystąpienia infekcji. 

Zbyt późne odstawienie od piersi jest również związane z możliwością wystąpienia ryzyka dla zdrowia dziecka. Dotyczy to spowolnienia wzrostu oraz możliwości wystąpienia niedoborów takich składników odżywczych jak żelazo, cynk, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach i niezbędne kwasy tłuszczowe.

Dotychczas nie wiadomo, w jaki sposób niemowlęta nabywają tolerancji immunologicznej na białka zawarte w pożywieniu. Rozwój alergii u dzieci i reakcji immunologicznych w jelitach jest powiązany z wczesnym wprowadzeniem pożywienia uzupełniającego karmienie piersią. Nie jest dotychczas jasne, czy i jak karmienie piersią wpływa na to ryzyko. Wiadomo natomiast, że niektóre produkty spożywcze częściej są przyczyną takich reakcji niż inne.

Dlatego zalecenie unikania glutenu w tym okresie jest oparte o wiedzę na temat  związków pomiędzy zespołem złego wchłaniania jelitowego - chorobą trzewną - a wczesnym wprowadzaniem do żywienia pszenicy. Z tego względu produkty pochodzące z ziarna jęczmienia (kasza jęczmienna) i owsa (płatki owsiane) zwykle powinny być wprowadzane przed produktami pochodzącymi z ziarna pszenicy i mieszanymi produktami zbożowymi. W przypadku występowania alergii w rodzinie zaleca się opóźnienie włączenia takich produktów jak mleko krowie, orzechy ziemne, soja, jaja, ryby i mięso kurcząt, a zatem produktów, które charakteryzują się znanymi właściwościami alergennymi, do czasu osiągnięcia przez dziecko szóstego lub nawet dwunastego miesiąca życia.   

Wczesne nieprawidłowe reakcje immunologiczne różnią się w zależności od lokalnie stosowanego rodzaju pożywienia. Na przykład reakcje na ryż w Japonii są częste w porównaniu z Europą, i podobnie częstsze są reakcje na orzechy ziemne w Stanach Zjednoczonych, ale ostatnio również stają się one częste w Europie. Reakcje na orzechy ziemne i jaja mogą przetrwać do wieku dorosłego, natomiast wiele innych, w rym reakcje na mleko krowie, wraz z wiekiem raczej stopniowo zmniejszają się. Niestety, nie można  wiarygodnie przewidzieć u pojedynczego dziecka jego podatności na alergie i nietolerancje.

Znaczenie wczesnego okresu żywienia na zdrowie w późniejszym wieku może mieć znaczenie również odnośnie wpływu na metabolizm składników odżywczych, co może zmieniać późniejsze ryzyko wystąpienia takich chorób jak choroba niedokrwienna serca, cukrzyca i nadciśnienie tętnicze. Te i inne podobne relacje ukazują, jak ważna jest optymalizacja dotycząca włączenia żywienia uzupełniającego karmienie piersią, nie tylko w aspekcie celów krótkoterminowych, ale również w perspektywie całego dalszego zdrowego życia.

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 11/2000