Zazwyczaj podstawowe, stosowane przez nas codziennie produkty spożywcze, spożywamy bez zastanawiania się, skąd one pochodzą i jaka jest ich historia. Tymczasem warto tę historię poznać. Na przykład skromny ziemniak, gdyby był wprowadzony dzisiaj na rynek europejski, zostałby uznany za ‘nową żywność’.

Ziemniaki pochodzą z Ameryki Południowej, gdzie Indianie andyjscy uprawiali je od ok. 5 000 lat, stopniowo eliminując gorycz i toksyczność. Pierwsze gatunki stały się podstawową żywnością ok. roku dwusetnego. Przed pojawieniem się Hiszpanów, ziemniaki były uprawiane w wysokich Andach od Kolumbii aż po północną Argentynę i Chile. Ciągle dyskutuje się, w jaki sposób i kiedy ziemniaki dotarły do Europy, aczkolwiek prawdopodobnie przybyły do Hiszpanii z Kolumbii i Peru około roku 1565 i niezależnie do Anglii pod koniec XVI stulecia.

Gdyby wówczas obowiązywały zasady prawne Unii Europejskiej, ziemniaki byłyby zaliczone do „nowej żywności”, ponieważ nigdy wcześniej nie były spożywane przez konsumenta europejskiego.   

Ziemniaki są obecnie najważniejszymi warzywami w skali całego świata. Popularność ziemniaków jest związana z ich łatwym przystosowywaniem się do różnych warunków środowiskowych, co sprawia, że mogą być uprawiane na całym świecie. Jednak 90% produkcji światowej pochodzi ze Starego Świata, przede wszystkim z Europy Wschodniej.

Ziemniaki należą do tej samej rodziny botanicznej co pomidory, bakłażany, tytoń i pokrzyk wilcza jagoda. Charakteryzują się obecnością bulw rozwijających się w części korzeniowej, które są częścią jadalną rośliny. Istnieją tysiące odmian należących do gatunku Solanum tuberosum. Bulwy mogą się od siebie znacznie różnić wielkością, kształtem, kolorem oraz własnościami dotyczącymi ich przechowywania i gotowania. Skórka może być biała, żółta, brązowa, różowa, czerwona lub fioletowo-czarna a miąższ biały, żółty, różowy lub fioletowy. Ich znaczenie jako podstawowego składnika pożywania najlepiej ilustruje przykład głodu ziemniaczanego w Irlandii w latach 1844-45. Przed tym okresem Irlandia należała do krajów o najwyższej gęstości zaludnienia w Europie, z populacją liczącą około 8 milionów osób. Zgony z powodu głodu oraz emigracja do Ameryki spowodowały zmniejszenie tej liczby w ciągu kilku lat do 5 milionów. 

Ziemniaki mają różnorodne zastosowanie jako żywność, pasza dla zwierząt oraz zastosowanie przemysłowe. Posiadają istotne wartości odżywcze, będąc ważnym źródłem witaminy C, potasu i skrobi. Po ugotowaniu, pieczeniu lub smażeniu mogą być zastosowane do wielu potraw. Warto wspomnieć o znaczeniu przemysłowym ziemniaków. Na przykład skrobia jest stosowana jako zagęszczacz lub substancja wypełniająca w produkcji takich produktów jak desery, zupy i sosy. Skrobia ziemniaczana jest wykorzystywana również przez przemysł chemiczny dla wytwarzania wielu składników, przy produkcji papieru oraz w produkcji alkoholu wykorzystywanego jako paliwo.

FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 03/2001