EUFIC z zadowoleniem przedstawia krótkie sprawozdanie z ważnego spotkania, które niedawno miało miejsce w Sztokholmie w ramach Sympozjum Satelitarnego dorocznego spotkania Międzynarodowego Towarzystwa ds. Zachowań Żywieniowych i Aktywności Fizycznej (International Society for Behavioural Nutrition and Physical Activity - ISBNPA).

Podczas Sympozjum omówiono podstawowe osiągnięcia oraz wnioski na przyszłość wynikające z realizacji trzech programów naukowych finansowanych przez Wspólnotę Europejską. Wszystkie te programy dotyczyły stylu życia dzieci i nastolatków:

HELENA (Healthy Lifestyle in Europe by Nutrition in Adolescence, www.helenastudy.com) czyli Zdrowy Styl Życia poprzez Żywienie w Wieku Dorastania  w Europie;

IDEFICS (Identification and prevention of Dietary- and lifestyle-induced health EFfects In Children and infants, www.ideficsstudy.eu) czyli Identyfikacja i Zapobieganie Problemom Zdrowotnym na tle Żywienia i Stylu Życia; oraz

ProChildren (Promoting and Sustaining Health through Increased Vegetable and Fruit Consumption among European Schoolchildren, www.univie.ac.at/prochildren/) czyli Promocja i Utrzymywanie Zdrowia poprzez Zwiększone Spożycie Warzyw i Owoców wśród Nastolatków w Europie.

Profesorowie Lea Maes (Ghent University, Belgia) oraz Luis Moreno (Uniwersytet Zaragoza, Hiszpania) przestawili główne założenia projektu HELENA, który w rzeczywistości składa się z czterech badań. Pierwsze z nich polega na zebraniu obszernej informacji o sposobie żywienia i stylu życia młodzieży w dziesięciu miastach europejskich. Ocena zachowań żywieniowych młodzieży a zwłaszcza dokonywanych przez młodzież wyborów żywieniowych oraz preferencji żywieniowych ma służyć opracowaniu nowych prozdrowotnych produktów spożywczych, które będą chętnie spożywane przez nastolatków. Ocena obejmuje testowanie efektów fizjologicznych i stopień akceptowania przez młodzież zdrowych przekąsek. Opracowano również innowacyjną metodę interwencji żywieniowej i dotyczącej aktywności fizycznej dopasowaną do indywidualnych potrzeb. Jest on dostępna w czterech językach i testowana w sześciu ośrodkach europejskich. Obydwa moduły odpowiadają na indywidualne potrzeby i proponują dokonanie takich zmian, które w najmniejszym stopniu zmieniają aktualne zachowania żywieniowe i dotychczasowy tryb życia, co ma zapewnić jak największą akceptowalność.  

Profesor Wolfgang Ahrens (Uniwersytet Brema, Niemcy) podkreślił znaczenie wzajemnych powiązań pomiędzy czynnikami sprawczymi nadwagi, otyłości i chorób towarzyszących, które pojawiają się we wczesnym dzieciństwie i które były badane w ramach projektu epidemiologiczno – zapobiegawczego IDEFICS. Celem projektu jest opracowanie opartego na wiedzy systemu interwencji, która mogłaby pomóc w przeciwdziałaniu chorób dietozależnych i związanych ze stylem życia u dzieci w wieku 2 – 10 lat. 

W projekcie IDEFICS bierze udział 17 tysięcy dzieci z 9 państw Europy, które są badane według jednolitej procedury. Program badań jest odpowiednio modyfikowany w poszczególnych państwach i obejmuje reakcje na sytuacje stresowe, zachowania żywieniowe oraz aktywność fizyczną. Po zebraniu wszystkich danych będzie można dokonać porównań dotyczących częstości występowania otyłości i związanych z nią chorób w zależności np. od miejsca zamieszkania, płci i pochodzenia etnicznego, co pozwoli na określenie czynników ryzyka w populacji dziecięcej. Badany będzie również wpływ czynników środowiskowych, preferencji żywieniowych, różnic dotyczących wrażeń sensorycznych i zachowania konsumenckie dzieci. Badacze spodziewają się, że będą mogli określić zestaw cech charakteryzujących dzieci szczególnie narażone na rozwój otyłości i schorzeń towarzyszących. W oparciu o te dane będzie można opracować przewodniki dotyczące promocji zdrowia i zapobiegania chorobom, które będą poddane ocenie podczas kontrolowanych badań interwencyjnych.    

Profesor Knut-Inge Klepp (Uniwersytet Oslo, Norwegia) przedstawił nauki płynące z projektu interwencyjnego ProChildren, który miał na celu zwiększenie spożycia warzyw i owoców o 20% przez dzieci w wieku 10-12 lat. W tym celu podjęto wiele działań, w tym zapewniono lepsze zaopatrzenie stołówek i sklepików szkolnych w warzywa i owoce, działania edukacyjne prowadzone na lekcjach, wprowadzono interaktywne programy komputerowe służące dzieciom radą oraz działania prowadzone w domu w środowisku rodzinnym.  

Program został wysoko oceniony przez dzieci i nauczycieli. W szkołach biorących udział w badaniu zanotowano znaczny wzrost spożycia warzyw i owoców i ten efekt utrzymywał się po roku od czasu interwencji. Oceniono, że kluczowymi składnikami niezbędnymi dla powodzenia interwencji są łatwa dostępność i dobra jakość warzyw i owoców, stworzenie sprzyjających warunków środowiskowych dla dokonania zmian oraz neutralizowanie nierówności społecznych.

Podczas Sympozjum, poza prezentacją nowych projektów finansowanych przez Unię Europejską, przedstawiono również kilka innych interesujących inicjatyw badawczych.   

Profesor Carolyn Summerbell (Uniwersytet Teeside, Wielka Brytania) przedstawiła przegląd systematyczny i zalecenia dla dalszych badań obejmujący interwencje dotyczące stylu życia dzieci i młodzieży.  Przegląd został opracowany w 2005 r dla Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Profesor Summerbell w konkluzji zauważyła, że nawet jeśli interwencje korzystnie zmieniają nawyki żywieniowe i aktywność fizyczną, to nie wpływają one istotnie na występowanie otyłości. Najbardziej skuteczne interwencje obejmowały środowisko szkolne, rodzinne (wraz z zaangażowaniem rodziców) oraz inne czynniki środowiskowe i były oparte o modele teoretyczne. Kolejna wersja tego raportu jest planowana na koniec roku 2007. 

Dr Yannis Manios (Uniwersytet Harokopio w Athenach, Grecja) omówił program interwencyjny realizowany w szkołach i nazwany „Kreteński Program Edukacyjny Dotyczący Zdrowia i Żywienia (Cretan Health & Nutrition Education Programme). Jest on oparty o teorię społeczno-poznawczą i prowadzony w szkołach podstawowych w Grecji. Opracowano podręcznik do ćwiczeń dotyczących właściwego sposobu żywienia i aktywności fizycznej, nagrano mówiące o tym bajki, przygotowano plakaty i zajęcia interaktywne. Realizacja programu spowodowała wyraźną poprawę wskaźników biochemicznych (takich jak cholesterol całkowity, HDL i LDL) i antropometrycznych (jak grubość fałdu skórnego oraz wskaźnik masy ciała) a zmianom tym towarzyszyły zmiany dotyczące aktywności fizycznej i zachowań żywieniowych w porównaniu do grupy kontrolnej. Osiągnięte korzystne zmiany w dużej mierze mogą być przypisane wysokiemu zaangażowaniu rodziców oraz włączenie programu do zajęć szkolnych. Niektóre zaobserwowane zmiany (np. stężenie cholesterolu, stopień aktywności fizycznej w czasie wolnym od zajęć oraz wskaźnik masy ciała) utrzymywały się po czterech latach od zakończenia interwencji.

Profesor Elizabeth Waters (Uniwersytet Deakin, Australia) przedstawiła wyniki dwóch dużych badań interwencyjnych prowadzonych w oparciu o społeczność lokalną w Australii. Projekt „Bądź Aktywny, Dobrze Jedz” (Be Active Eat Well) był prowadzony na terenach wiejskich a projekt „Wesoło i Zdrowo w Krainie Szczęśliwości” (Fun ‘n’ Healthy in Moreland) w środowisku miejskim. Wykazano, że istnieje możliwość uwzględniania czynników społecznych i wywierania wpływu na nierówności zdrowotne poprzez wielokierunkowe strategie realizowane w oparciu o środowisko lokalne i podkreślono znaczenie dokładnych procedur dokonywania oceny osiągniętych rezultatów aby przekonać się, czy zaobserwowana zmiana  rzeczywiście jest związana z podjętą interwencją.  

Dr Jean Michel Borys (Lille, Francja) przygotował najświeższe dane pochodzące z badania Fleurbaix-Laventie Ville Santé, które jest programem prewencyjnym obejmującym całą społeczność, dotyczącym zapobiegania nadwadze i otyłości i prowadzonym od 12 lat w wymienionych powyżej miastach francuskich. Częstość występowania otyłości u dzieci w  Fleurbaix-Laventie była niemal o połowę niższa niż w miastach stanowiących grupę kontrolną i dotyczyło to zwłaszcza dzieci pochodzących ze średnich i niższych grup społeczno-ekonomicznych.

Profesor Ilse De Bourdeaudhuij (Uniwersytet Ghent, Belgia) przedstawił dwuletni program interwencyjny prowadzony u dzieci uczęszczających do szkół średnich, poświęcony aktywności fizycznej i zdrowemu sposobowi żywienia. Opracowano dopasowany indywidualnie program komputerowy oraz wprowadzono zmiany środowiskowe. Profesor De Bourdeaudhuij podsumował swa prezentację stwierdzeniem, że strategie działania oparte o szkołę wraz z interwencją indywidualną i środowiskową mogą skutecznie przyczynić się do większej aktywności fizycznej i zmienić sposób żywienia u uczniów szkoły średniej a zastosowanie w interwencji indywidualnie dopasowanego oprogramowania komputerowego wydaje się być przydatnym narzędziem.

Profesor John J. Reilly (Uniwersytet Glasgow, Wielka Brytania) zaprezentował najistotniejsze wnioski płynące z realizacji kontrolowanych randomizowanych badań prowadzonych w Wielkiej Brytanii dotyczących otyłości u dzieci. Omówił istniejące trudności dotyczące oceny problemu otyłości i jej zwalczania, podkreślając istnienie poważnych luk w literaturze naukowej, niejasności w określeniu celów zachowania oraz potrzeby określenia obiektywnych wyników końcowych interwencji i przeszkód, które muszą być pokonane. Poświęcił również uwagę znaczeniu promowania aktywności fizycznej jako strategii interwencji, roli czynników środowiskowych oraz możliwości interwencji podejmowanych we wczesnym dzieciństwie.