Με βάση επιστημονικά στοιχεία από περισσότερες από πενήντα ανεξάρτητες μελέτες, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) επιτρέπει πλέον στους παρασκευαστές τροφίμων που περιέχουν τουλάχιστον 6.25g πρωτεΐνης σόγιας ανά μερίδα, να ισχυρίζονται στη συσκευασία ενός τροφίμου ή ποτού ότι «25g πρωτεΐνης σόγιας ημερησίως, ως μέρος μιας δίαιτας  χαμηλής σε κορεσμένο λίπος και χοληστερόλη, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων».

Οι ρυθμιστικές αρχές των ΗΠΑ εξέτασαν έναν ικανοποιητικό αριθμό μελετών που τους έπεισαν ότι όταν οι άνθρωποι με υψηλά επίπεδα χοληστερόλης αίματος αντικαθιστούν όλη ή μέρος της ζωικής πρωτεΐνης στη δίαιτα τους με πρωτεΐνη σόγιας, η συνολική χοληστερόλη τους και η LDL χοληστερόλη («κακή» χοληστερόλη) μειώνονται σημαντικά.

Το πώς ακριβώς η πρωτεΐνη της σόγιας έχει αυτή την επίδραση δεν είναι ακόμα γνωστό, αν και οι ερευνητές προτείνουν διάφορους μηχανισμούς. Μπορεί να ενεργεί ενισχύοντας την έκκριση χολικού οξέος, το οποίο απομακρύνει τη χοληστερόλη από το αίμα. Μια άλλη πρόταση είναι ότι η πρωτεΐνη της σόγιας υποκινεί το συκώτι να αφαιρέσει την LDL χοληστερόλη από το αίμα ή ότι οι ισοφλαβόνες της σόγια μπορούν να ενεργήσουν είτε ως αντιοξειδωτικά είτε βοηθώντας τα αιμοφόρα αγγεία να διασταλούν, μειώνοντας κατά συνέπεια την καταστροφή της LDL χοληστερόλης και τη συγκέντρωσή της στα τοιχώματα των αρτηριών.

Οποιαδήποτε θεωρία κι αν αποδειχτεί σωστή όσον αφορά τις ισοφλαβόνες, δεν είναι μόνο η καρδιά την οποία μπορούν να προστατεύσουν. Θεωρούμενες από μερικούς εμπειρογνώμονες ως το μυστικό όπλο της σόγιας, οι ισοφλαβόνες, μαζί με τις λιγνίνες που βρίσκονται σε αυτό το όσπριο, είναι γνωστές για τις δομικές τους ομοιότητες με την ανθρώπινη ορμόνη οιστρογόνο.

Κατά τη διάρκεια των αναπαραγωγικών ετών μιας γυναίκας, ένας από τους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού και άλλων ορμονικά εξαρτώμενων καρκίνων των ωοθηκών και του ενδομητρίου φαίνεται να είναι η υπερέκθεση στο ανθρώπινο οιστρογόνο. Όντας ικανό να προσδένεται στους αποκαλούμενους βήτα-υποδοχείς των οιστρογόνων στο μαστό, τα ωοθηκικά και τα ενδομητριακά κύτταρα, μεγάλα ποσά οιστρογόνου μπορούν να προκαλέσουν κυτταρική διαίρεση και μετά να αντιγραφούν κατά ανεξέλεγκτο τρόπο - η διαδικασία που αποκαλούμε καρκίνο.

Η ομορφιά των φυτικών οιστρογόνων που βρίσκονται στη σόγια έγκειται στο γεγονός ότι η παρόμοια μορφή και δομή τους με το ανθρώπινο οιστρογόνο τούς επιτρέπει να ταιριάζουν με τους βήτα-υποδοχείς των οιστρογόνων ∙ επειδή, όμως, είναι πολύ πιο αδύνατα από το ανθρώπινο οιστρογόνο, φαίνεται ότι μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο έναρξης της διαδικασίας της κυτταρικής διαίρεσης.

Ο Δρ. Μichael Morton, ανώτερος επιστήμονας στο Εργαστήριο Βιοκλινικών Ερευνητικών Υπηρεσιών στην Ουαλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, βοηθά να μπει αυτή η δράση σε μια προοπτική: «Μια πρόσφατη έκθεση κατέδειξε ότι σε εργαστηριακές μελέτες, η γενιστεϊνη, το κύριο φυτικό ισοφλαβονικό οιστρογόνο στη σόγια, συνδέεται με τους βήτα-υποδοχείς των οιστρογόνων παρόμοια με την ταμοξιφαίνη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για να αποτρέψει και να θεραπεύσει τον καρκίνο του μαστού στις γυναίκες».

Η γενιστεϊνη φαίνεται επίσης να έχει ισχυρή επίδραση στην αύξηση και τη ρύθμιση των κυττάρων, παρεμποδίζοντας τη δράση των ενζύμων που απαιτούνται για την κυτταρική διαίρεση και αποτρέποντας τον σχηματισμό νέων αιμοφόρων αγγείων στα καρκινικά κύτταρα.

Τα οφέλη της σόγιας δεν τελειώνουν εδώ. Για τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες τα φυτικά οιστρογόνα της σόγιας φαίνεται να καθιστούν ηπιότερες τις επιδράσεις του ανθρώπινου οιστρογόνου. Για τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, οποιαδήποτε οιστρογόνος επίδραση, ακόμα και αδύνατη, μπορεί να είναι χρήσιμη για τη μείωση και των βραχυπρόθεσμων και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της εμμηνόπαυσης. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι η χορήγηση 40g πρόσθετης πρωτεΐνης σόγιας ημερησίως βελτιώνει την οστική περιεκτικότητα σε ανόργανα στοιχεία σε μερικούς σπονδύλους, ενώ επίσης μειώνει τη δριμύτητα των εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων όπως οι εξάψεις.

Σε χώρες όπως η Ιαπωνία, όπου οι κατ' εκτίμηση προσλήψεις φυτικών οιστρογόνων είναι περίπου 20-50mg ημερησίως σε σύγκριση με το 1mg ημερησίως στη δυτική Ευρώπη, παρατηρείται πέντε με οκτώ φορές μείωση του κινδύνου καρκίνου του μαστού. Φαίνεται ότι η αύξηση της καθημερινής πρόσληψης σόγιας μπορεί όχι μόνο να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου καρδιακών παθήσεων, αλλά ενδεχομένως και να έχει έναν ρόλο στη βελτίωση της υγείας τόσο των προεμμηνοπαυσιακών όσο και των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών.

Είναι πολύ πιθανόν να συναντήσετε στα σούπερ μάρκετ περισσότερα τρόφιμα βασισμένα στη σόγια, τα οποία θα δίνουν έμφαση στα οφέλη της στην υγεία.

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Meta-analysis of effects of soya protein intake on serum lipids in humans. Anderson JW et al. New England Journal of Medicine. 1995; 333(5): 276-282.
• Effects of soya isoflavones on oestrogen and phytooestrogen metabolism in premenopausal women. Xu X et al. Cancer Epidemiology, Biomarkers and Prevention: vol. 7, 1101 - 1108, 1998.
• The effect of dietary soya supplementation on hot flushes. Albertazzi P et al. Obstetrics and Gynecology: vol. 91, No.1, January 1998.
• Soya protein and isoflavones: their effects on blood lipids and bone density in postmenopausal women. Potter S et al. American Journal of Clinical Nutrition: 1998; 68 (supl):1375s - 9s.
• Setchell K.D, Cassidy A Dietary isoflavones: biological effcts and relevance to human health. Jnutr. 1999; 129:758S-767S.

FOOD TODAY 04/2000