Kofeina jest substancją chemiczną (alkaloidem), która występuje w sposób naturalny w liściach, ziarnach i owocach co najmniej 63 gatunków roślin na całym świecie. Zawierają ją takie produkty jak herbata, kawa i wiele innych napojów bezalkoholowych (tzw. soft-drinków). Od niedawna obecne są na rynku napoje z zawierające kofeinę, nazywane napojami energetyzującymi.
Jednymi z najlepiej znanych efektów biologicznych kofeiny są jej właściwości pobudzające, co często wykorzystują osoby czujące się wyczerpane i co równie często powoduje bezsenność u osób wrażliwych na kofeinę. Kofeina ma również słabe właściwości moczopędne. Pomimo rozległych badań dotyczących bezpieczeństwa jej stosowania, ciągle istnieje wiele błędnych wyobrażeń dotyczących tego składnika wielu produktów spożywczych. W tym tekście omówiono potwierdzone naukowo właściwości biologiczne kofeiny i spróbowano wyjaśnić niektóre kontrowersje dotyczące tej substancji.
Mit: Picie napojów zawierających kofeinę prowadzi do uzależnienia
Fakty: Ludzie często mówią ze są "uzależnieni" od kofeiny, podobnie jak są "uzależnieni"od telewizji, pracy czy kupowania. W rzeczywistości (w zgodzie z definicjami uzależnienia i zdaniem wielu autorytetów) kofeina nie należy do substancji uzależniających. Przy nagłym zaprzestaniu przyjmowania kofeiny u niektórych osób mogą jednak wystąpić bóle głowy, uczucie znużenia lub senność. Zwykle trwają one zaledwie dzień lub dwa a można ich uniknąć poprzez stopniowe zmniejszanie ilości spożywanej kofeiny.
Mit: Kofeina zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca
Fakty: Wieloośrodkowe badania wykazały, że spożycie kofeiny nie zwiększa ryzyka choroby niedokrwiennej serca, nie podwyższa poziomu cholesterolu w surowicy krwi ani nie powoduje zaburzeń rytmu serca. U osób wrażliwych na kofeinę obserwuje się niewielkie przejściowe podwyższenie wartości ciśnienia tętniczego. Wzrost ciśnienia jest jednak podobny do tego, do jakiego dochodzi przy normalnej aktywności fizycznej, na przykład przy wchodzeniu na schody. Osoby z wysokim ciśnieniem tętniczym powinny jednak zasięgnąć opinii swojego lekarza, czy mogą pić napoje zawierające kofeinę.
Mit: Kofeina powoduje raka
Fakty: Wiele badań naukowych potwierdziło, że kofeina nie zwiększa ryzyka zachowania na choroby nowotworowe. Badania obejmujące dużą populację prowadzone w Norwegii i na Hawajach oraz przegląd 13 badań obejmujących ponad 20 tysięcy osób nie wykazały zależności pomiędzy spożyciem kofeiny a ryzykiem choroby nowotworowej.
Mit: Kofeina jest czynnikiem ryzyka wystąpienia osteoporozy
Fakty: Niektóre badania wykazują, że spożycie kofeiny może zwiększać utratę wapnia z moczem. Jednak wzrost wydalania wapnia jest minimalny i przy umiarkowanym spożyciu kofeiny nie wpływa na gospodarkę wapnia w organizmie ani na gęstość kości. Najnowsze badania potwierdzają, że kofeina nie jest czynnikiem ryzyka wystąpienia osteoporozy, zwłaszcza u kobiet przyjmujących odpowiednie ilości wapnia w diecie.
Mit: Kobiety w ciąży i planujące ciążę powinny unikać kofeiny
Fakty: Przeprowadzono wiele badań, które oceniały wpływ picia napojów zawierających kofeinę na różne parametry związane z ciążą i płodnością. Ich wyniki potwierdzają, że umiarkowane spożycie kofeiny jest bezpieczne dla kobiet w ciąży i ich nienarodzonych dzieci. Nie zaobserwowano również zmniejszenia szansy zajścia w ciążę u kobiet pijących regularnie napoje z kofeiną. Dwa duże badania amerykańskie nie wykazały jakichkolwiek zależności pomiędzy spożyciem kofeiny a przebiegiem ciąży i występowaniem wad wrodzonych płodu. W ostatnio opublikowanych wynikach nowych badań nie stwierdzono zależności pomiędzy spożyciem kofeiny a częstością poronień i nieprawidłowego wzrostu płodu. Jednak badania te nie odnoszą się do wysokiego spożycia kofeiny. Dlatego rozsądne wydaje się zalecenie, aby kobiety w ciąży nie przekraczały umiarkowanego spożycia kofeiny, to znaczy 300 mg dziennie, co odpowiada 3-4 filiżankom kawy.
Mit: Kofeina jest szkodliwa dla dzieci
Fakty: Dzieci zwykle mają taką samą zdolność metabolizowania kofeiny jak osoby dorosłe. Badania naukowe udowodniły, że spożycie kofeiny u dzieci w umiarkowanych ilościach nie powodowało wykrywalnych zmian dotyczących aktywności fizycznej ani zdolności do skupiania uwagi. Jednak u dzieci wrażliwych duże ilości kofeiny mogą powodować przejściowy stan pobudzenia, rozdrażnienia lub niepokoju.
Mit: Kofeina nie posiada żadnych korzystnych właściwości
Fakty: Wielokrotnie potwierdzono, że kofeina podwyższa możliwości skupienia uwagi i wydłuża czas koncentracji. Wypicie filiżanki kawy lub herbaty jest często zalecane w celu zwalczenia uczucia senności, zwłaszcza u kierowców oraz osób, które pracują intensywnie przez wiele godzin. Kofeina może również poprawiać pamięć i logiczne myślenie. Wiele napojów zawierających kofeinę, przede wszystkim herbata ale również kawa i czekolada, posiada w składzie antyoksydanty, którym przypisuje się działanie zapobiegające chorobie niedokrwiennej serca i nowotworom.
Nowe badania sugerują, że kofeina może być przydatna w leczeniu reakcji alergicznych, ponieważ zmniejsza stężenie histaminy - substancji biorącej udział w reakcjach alergicznych. Aby ten wpływ potwierdzić niezbędne jest jednak przeprowadzenie kolejnych badań.
Od dawna wiadomo, że u niektórych chorych kofeina może zmniejszać nasilenie objawów astmatycznych.
Wnioski:
Po kilkudziesięciu latach badań nie udowodniono, aby spożycie kofeiny w umiarkowanych ilościach wykazywało wyraźny związek z jakimkolwiek zagrożeniem dla zdrowia. Przy zachowaniu zdrowego rozsądku i umiarkowania można bez obawy pić herbatę, kawę i inne napoje zawierające kofeinę.
Co oznacza termin "umiarkowane" spożycie kofeiny?
Umiarkowane spożycie kofeiny dla dorosłych oznacza dawkę nie przekraczającą 300 mg dziennie. W tabeli podano zawartość kofeiny w produktach stanowiących jej najważniejsze źródło, aby ułatwić obliczenie tej ilości.
| | Przeciętna ilość kofeiny w jednej porcji |
| Kawa rozpuszczalna | 75 mg w filiżance o pojemności 190 ml |
| Kawa parzona | 85 mg w filiżance o pojemności 190 ml |
| Herbata parzona | 50 mg w filiżance o pojemności 190 ml |
| Napoje energetyzujące z dodatkiem kofeiny lub guarany | 28 87 mg w szklance o pojemności 250 ml |
| Napoje typu cola (zwykłe i light) | 8 53 mg w szklance o pojemności 250 ml |
| Niektóre napoje bezalkoholowe | 24 mg w szklance o pojemności 250 ml |
| Czekolada | 5,5 35,5 mg w tabliczce 50 g |
Piśmiennictwo:
- American Cancer Society Medical and Scientific Committee. Guidelines on diet, nutrition and cancer. Cancer J. for Clinicians, 41(6):334-8,1996.
- Lloyd T and Rollings N Dietary caffeine intake and bone status of postmenopausal women. Amer J Clin Nutr.,65:1826, 1997.
- Barone JJ and Roberts H. Caffeine consumption. Food and Chemical Toxicology, 34:119-129,1996 Institute of Food Technologists Expert panel on Food Safety and Nutrition. Caffeine, a scientific status summary, 1987.
- Hinds, TS et al. The Effect of Caffeine on Pregnancy Outcome Variables. Nutr. Reviews, 54(7);203-207, July 1996. MAFF 1999. Caffeine in soft drinks. Food Safety Information Bulletin Services, No 109, p.13
FOOD TODAY (Żywność Dzisiaj) 09/2002
.jpg)
