Avrupa Birliği’nde Kalite Logoları

02 January 2013

Avrupa’da bazı tarım ürünleri ve gıda maddeleri, AB kökeni ve kalite logosuyla etiketlenir. Bu logo söz konusu gıda maddesinin, üretildiği coğrafi bölgeden veya geleneksel bileşim veya üretim yönteminden kaynaklanan özel niteliklere sahip olduğunu gösterir. Bu logo, söz konusu gıda maddesinin kalitesi, kökeni ve/veya orijinalliği konusunda tüketicileri bilgilendirir.

AB Tarımsal Kalite Politikası

Tarım ürünleri ve gıda maddelerinin üretimi, Avrupa ekonomisinin önemli bir kısmını oluşturur ve gıda kalitesinde iyileştirmeye gitmek, 1980’lerden beri AB tarım politikalarının bir unsuru olmuştur.1 Birçok tarım ürünü ve gıda maddesi, coğrafi kökenine, geleneksel bileşimlerine veya üretim yöntemlerine bağlı olarak özel niteliklere sahiptir. 1992’den beri AB, bu tarım ürünleri ve gıda maddelerinin isimlerini korumaya almıştır, yani bu isimleri AB’nin her yerinde taklitten yasal olarak korumak için belli şartlar belirlemiştir. Bu, bir tür fikri mülkiyettir.2 Mevzuat, bu gıda maddelerinin spesifik ve geleneksel niteliklerinin muhafaza edilmesini sağlar.

Kaliteli Ürün Sınıflandırmaları

Kaliteli tarım ürünlerine dair Avrupa politikaları çerçevesinde üreticiler, belirli tarım ürünleri ve gıda maddelerinin isimlerini üç ayrı program kapsamında kaydettirebilir ve koruma altına alabilir:3,4

1. Korunmuş Köken Unvanı/ Adı (Protected Designation of Origin – PDO)

Bu program, bir coğrafi bölgede üretilen, işlenen veya hazırlanan ve o coğrafi bölgeye özgü özelliklere veya niteliklere sahip gıdayı kapsar. Örneğin Roquefort peyniri koyunun Lacaune veya siyah cinsinden elde edilen sütlerle yapılmalı ve Fransa’da Aveyron’da bulunan Roquefort yakınlarındaki doğal mağaralarda,bu mağarada yetişen Penicillium roqueforti sporları kullanılarak olgunlaştırılmalıdır.

2. Korunmuş Coğrafi Gösterge (Protected Geographic Indication – PGI)

Bu program PDO’ya benzer ama coğrafi unsuru o derecede güçlü değildir, başka bir deyişle üretim, işleme veya hazırlama safhalarının en az bir tanesi o coğrafi bölgede yer almalıdır. Ayrıca söz konusu gıda o coğrafi bölgeye atfedilebilecek belli bir özellik, itibar veya nitelik sergilemelidir: örneğin Cremona salamı veya Edam peyniri.

3. Geleneksel Özellik Garantisi (TraditionalS pecialities Guaranteed – TSG)

Bu program, geleneksel bir özelliğe sahip olan, örneğin AB pazarında en az 25 yıldır kullanıldığı kanıtlanabilecek ve onu benzer kategorilere ait, geleneksel yöntemlerle yapılan başka gıda maddelerinden ayırt edecek belli özelliklere sahip olan gıdalara uygulanır: örneğin Mozzarella peyniri veya Serrano Jambonu.

Kayıtlı ürünler, ilgili logoyla etiketlenmelidir.5 Bir tarım ürünü veya gıda maddesinin yukarıdaki programlardan biri kapsamında kaydedilmesi için karşılanması gerekli şartlar mevzuatta belirtilmiştir.1,6 Kayıt başvurusu, Avrupa Birliği’ne üye ülkenin ilgili ulusal kurumuna yapılmalıdır. Eğer başvurunun kabul edilebilir olduğu düşünülürse, onay için Avrupa Komisyonuna gönderilir. Bununla birlikte başvurular, incelemenin tüm aşamalarında yayınlanır ve üçüncü tarafların itirazlarına açıktır.
 

PDO/PGI/TSG’nin Yararları

PDO veya PGI programları kapsamında kayıtlı olmak, başvuruda bulunan üreticiye/üreticilere ve bu programların şartlarına uyan diğer üreticilere kayıtlı ve korumalı ürün ismini kullanma konusunda ayrıcalıklı haklar verir. PDO ve PGI programlarıyla ilgili olarak, söz konusu coğrafi bölgenin dışında bulunan üreticiler bu kapsamların kesin olarak dışında tutulur. Onaylı logoların kullanımı üreticilerin ürünlerinin kalitesi ve orijinalliği konusunda tüketicileri bilgilendirmesine ve tüketicilerin bu bilgi temelinde tercihlerini yapmalarına izin verir. Son olarak, çeşitli araştırmalar bu programların sürdürülebilir kırsal gelişime çok değerli bir katkıda bulunduğunu göstermiştir; örneğin yerel bitki türleri muhafaza edilir, kırsal çeşitlilik ve toplumsal birlik desteklenir ve iş fırsatları yaratılır.4

Ürünler ve Avrupa Birliği Sistemi’nin Değeri

Bugüne kadar bu programlarda 1000’den fazla tarım ürünü ve gıda maddesi kayıt altına alınmıştır.5 Bu ürünlerin %97’si PDO veya PGI statüsündedir ve %50’sinden fazlası İtalya, Fransa ve İspanya’da kayıt altına alınmıştır.5 2007’de PDO/PGI tarım ürünlerinin AB ekonomisine 14.2 milyar €’luk toptan satış değerinde katkıda bulunduğu tahmin edilmektedir.7 Peynir ürünleri toplam PDO/PGI cirosunun üçte birine denk gelmektedir; AB’de üretilen peynirlerin %8’i – Comté,QuesoManchego ve Feta dahil olmak üzere – koruma altındadır.7 Tüm kayıtlı ürünlerin tam listesine AB Köken ve Kayıt Veri Bankası’ndan (Database of OriginandRegistration – DOOR) ulaşılabilir.8

Gelecek

Tüketiciler, gıda maddelerinin kökenine ve duyusal özelliklerine giderek daha çok önem vermekte ve coğrafi kökeni belli olan ürünleri talep etmektedir.1 AB’nin mevcut kalite programları, ürün isimlerini yanlış kullanım ve taklitten korur ve tüketicileri ürünlerin kendine has özellikleri konusunda bilgilendirir.7

Referanslar

  1. Regulation (EC) No 510/2006 of 20 March 2006 on the Protection of geographical indications and designations of origin for agricultural products and foodstuffs.
  2. European Commission website (2011). Intellectual property. Geographical indications.
  3. European Commission (2012). Geographical indications and traditional specialties.
  4. European Commission (2007). Factsheet - European policy for quality agricultural products.
  5. European Union (2011). Background note - 1000th quality food name registered. MEMO/11/84.
  6. Regulation (EC) No 509/2006 of 20 March 2006 on agricultural products and foodstuffs as traditional specialities guaranteed.
  7. European Commission (2010). Newsletter - PDO and PGI agricultural products: a 14.2 billion euro turnover for over 800 products.
  8. EU database DOOR.

Any thoughts: