Polifenoller

Bioactives | 02 June 2015

Meyve ve sebze tüketiminin fazla olması kardiyovasküler sorunlar ve kanser gibi hastalıklara yakalanma riskini azaltır. Bu besinlerdeki Polifenollerin de aralarında bulunduğu bitkisel kaynaklı bileşiklerin hastalıklara karşı koruyucu oldukları düşünülüyor. Polifenollerin beslenme düzenimizde mutlaka alınması gereken bir besin ögesi olmamalarından ve sağlığa ilişkin faydalarının hala tartışılmasından ötürü, resmi olarak polifenol alımına ilişkin bir öneri bulunmuyor.

Polifenoller nedir? 

Polifenoller bitkilerde doğal olarak bulunur. Vitamin ve minerallerden farklı olarak temel besin ögesi değiller, ancak vücuda olan yararlı etkileri ile pek çok mekanizmaya katkıda bulunurlar. Meyve ve sebzeler polifenol kaynaklarıdır. Diğer kaynaklar arasında kabuklu yemişler ve tohumlar, kakao ürünleri (örn. siyah çikolata), tam tahıllı ürünler, çay ve kahve ile kırmızı şarap gelir.1 Polifenoller antioksidan özellikleriyle biliniyor. Pek çok araştırmacı, polifenollerin biyolojik aktivitelerini, beslenme biçimimizdeki antioksidan potansiyelleri nedeniyle inceliyor. 

Antioksidan hipotezi 

Antioksidanlar vücudu kanser veya kardiyovasküler rahatsızlıklar gibi hastalıkların gelişimine neden olabilen oksidatif hasardan koruyabilir. En temel antioksidanlar C vitamini, E vitamini ve karotenoidlerdir. Öte yandan çinko veya selenyum gibi mineraller vücuttaki antioksidan enzimlerin anahtar bileşenleridir.2,4 Vitamin ve mineral takviyesi ile alınan yüksek dozda antioksidanların kardiyovasküler hastalık ve kanser riskini daha da düşürdüğü gözlenmiştir.2 

Polifenollerin antioksidan etkisi temelde in vitro, yani insan vücudu dışında incelendi. Bunun yanı sıra, alındıklarında değişime uğradıkları için, polifenollerin insan vücudunda antioksidan görev yaptığını kanıtlamak kolay değil.3,4 

Polifenoller ve sağlık 

Polifenollerin kardiyovasküler rahatsızlık, kanser ve nörodejeneratif hastalıklar üzerinde koruyucu etkisi olduğunu destekleyen kanıtların çoğu, insan hücre kültürlerini ve hayvan çalışmalarını kullanan in vitro deneylerden kaynaklanıyor. Ancak test edilen dozlar, sıklıkla bireyin beslenmesinde aldığı miktarlardan çok daha yüksek. Polifenoller alındıktan sonra metabolize edilir, dolayısıyla vücutta in vitro çalışmalarda test edildikleri biçimiyle var olmayabilir. Ayrıca, vücut sıvıları (plazma) içindeki varlıkları da genellikle son derece düşük.4,5 

Polifenollerin kalbi koruyucu etkisinin de olabileceği düşünülüyor. Kan damarlarının işleyişini geliştirebilir, trombosit agregasyonunu engelleyebilir (atardamarlardaki kan pıhtılaşmalarına engel olarak) ve kan lipitleri ile insülin duyarlılığını olumlu biçimde etkileyebilir.4,6 

Bugüne kadar insanlarla birlikte yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen veriler sınırlıdır. Dolayısıyla sağlam çıkarımlarda bulunmak zor. Ayrıca, polifenollerin sağlık üzerindeki etkisinin incelendiği çalışmaların pek çoğunda, izole polifenollerden ziyade polifenol açısından zengin yiyecekler kullanılır. Bu nedenle, bulunan herhangi bir etkiyi özel olarak polifenollere atfetmek güç; etkiler yiyeceklerin diğer bileşenlerinin bir sonucu da olabilir.4 

Gıda ürünlerine ilişkin iddiaları bilimsel olarak değerlendiren Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı, bugüne dek zeytinyağı dışında polifenollere ilişkin tüm iddiaları reddetti. Zeytinyağında (20 gr. zeytinyağında en az 5 mg hidroksitirosol ve bunun türevlerini içeren polifenoller), "zeytinyağı polifenolleri kan yağlarının oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunur" beyanının bulunabileceğini ise kabul etti. Yararlı etki günde 20 g miktarında zeytinyağının alınmasıyla sağlanır.7 

Sonuç 

Bitkisel kaynaklı besinlerden zengin bir beslenmenin kardiyovasküler rahatsızlıklar, kanser ve diğer hastalıklar üzerinde kanıtlanmış koruyucu bir etkisi bulunuyor. Dolayısıyla bu tip gıdalar sağlıklı ve dengeli beslenmenin önemli bir unsuru. Pek çok Avrupa ülkesinde yetişkinlerin ve 1 yaş üzeri çocukların her gün en az 5 porsiyon meyve ve sebze ile tam tahıllı yiyecekler almaları önerilir. Polifenollerin etkileri üzerinde çalışmak ve bu etkileri izole etmek kolay değil. Bunun için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. 

Referanslar

  1. Del Rio D, et al. (2013). Dietary (poly)phenolics in human health: structures, bioavailability, and evidence of protective effects against chronic diseases. Antioxidants and Redox Signaling 18:1818-1892.
  2. Stanner S & Weichselbaum E (2013). Antioxidants (pp.88-99). In Caballero B (ed.) Encyclopedia of Human Nutrition. Vol. 1. 3rd edition. Doi: 10.1016/B978-0-12-375083-9.00013-1.
  3. Hollman PCH, et al. (2011). The biological relevance of direct antioxidant effects of polyphenols for cardiovascular health in humans is not established. Journal of Nutrition 141:989S-1009S.
  4. Weichselbaum E & Buttriss JL (2010). Polyphenols in the diet. Nutrition Bulletin 35:157-164.
  5. Hollman PCH (2010). The 4th International Conference on Polyphenols and Health. Nutrition Bulletin 35:183-185.
  6. Andriantsitohaina R, et al. (2012). Molecular mechanisms of the cardiovascular protective effects of polyphenols. British Journal of Nutrition 108:1532-1549.
  7. EU Register on nutrition and health claims