Ας μειώσουμε τη σπατάλη τροφίμων

19 July 2017

Καθημερινά, σπαταλιούνται μεγάλες ποσότητες τροφίμων. Η μείωση της σπατάλης τροφίμων θα εξοικονομούσε χρήματα και φυσικούς πόρους και θα βοηθούσε να τραφούν αυτοί που το έχουν ανάγκη. Αναγνωρίζοντας αυτό το παγκόσμιο ζήτημα, το EUFIC συμμετέχει στην πρωτοβουλία «SAVE FOOD», για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σπατάλη τροφίμων, τις επιπτώσεις της και πιθανές λύσεις.

Τι σπατάλη!

Στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι 88 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων απορρίπτονται κάθε χρόνο. Στα πλούσια σε τροφή έθνη της Ευρώπης, μεγάλο ποσοστό προέρχεται από τα νοικοκυριά (47 εκ. τόνοι),1 αλλά τρόφιμα σπαταλιούνται σε όλα τα στάδια της αλυσίδας - από τους παραγωγούς , τους επεξεργαστές, τους μεταπωλητές και τα καταστήματα τροφίμων.1 

Η σπατάλη τροφίμων καταστρέφει πολίτιμους πόρους για την παραγωγή τροφίμων (νερό, ενέργεια, εργασία, χρήματα) και παράγει πρόσθετο CO2 σε χωματερές αποσύνθεσης, συνεισφέροντας σημαντικά στην κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), αν τα απόβλητα τροφίμων ήταν μια χώρα, θα ήταν ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός CO2 μετά τις ΗΠΑ και την Κίνα.2

Η σπατάλη τροφίμων εγείρει επίσης ηθικούς προβληματισμούς, καθώς πολύτιμα θρεπτικά συστατικά και θερμίδες αφαιρούνται από την παγκόσμια διαθεσιμότητα, την ίδια στιγμή που 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι είναι υπο- ή κακοσιτισμένο.3

Η μείωση της σπατάλης τροφίμων βρίσκεται ψηλά στην αντζέντα των παγκόσμιων και Ευρωπαϊκών θεσμών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί, σχετικά με την επίτευξη στόχων αειφόρου ανάπτυξης, να μειώσει κατά το ήμισυ τα απόβλητα τροφίμων σε επίπεδο λιανικής πώλησης και καταναλωτή μέχρι το 2030.4 Αυτή η φιλοδοξία απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες από όλη την εφοδιαστική αλυσίδα, συμπεριλαμβανομενων των εαυτών μας στο σπίτι.5

Γιατί σπαταλιούνται τα τρόφιμα;

Στην παραγωγή και τη λιανική πώληση

Η μεγαλύτερη απώλεια στη βιομηχανική παραγωγή είναι τεχνική, ως αποτέλεσμα υπερπαραγωγής, αστοχιών ή κατεστραμένων τεμαχίων. Χονδρέμποροι και λιανοπωλητές αντιμετωπίζουν προκλήσεις αποθήκευσης και διανομής, συμπεριλαμβανομένων της διαχείρισης των αποθεμάτων (αναμενόμενη ζήτηση και σωστή αποθήκευση), της ικανοποίησης της προσδοκόμενης ποιότητας προϊόντος και του συντονισμού των τομέων. Οι λιανοπωλητές πιέζονται να διατηρήσουν τα ράφια τους καλά εφοδιασμένα και να προσφέρουν ποικιλία προϊόντων και ετικετών, ώστε να κρατήσουν τους πελάτες τους ικανοποιημένους.

Στα σημεία εστίασης και στο σπίτι

Η σπατάλη στα νοικοκυριά επηρεάζεται από το κλίμα,την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση και την κουλτούρα (για παράδειγμα η συνήθεια γενεόδωρης προετοιμασίας περισσότερου φαγητού από αυτό που μπορεί να φαγωθεί).

Μια κύρια αιτία σπατάλης που θα μπορούσε να αποφευχθεί αφορά τα περισσεύματα στο πιάτο ή από το μαγείρεμα ήαπό τρόφιμα που δεν χρησιμοποιούνται έγκαιρα.6 TΤα πλέον σπαταλημένα τρόφιμα είναι τα δημητριακά (π.χ. το ψωμί), τα φρέσκα φρούτα, τα λαχανικά και οι βολβοί (π.χ. πατάτες).3 Εδώ, η σπατάλη συνδέεται κυρίως με έλλειψη ενημέρωσης και πρακτικών δεξιοτήτων διαχείρισης των τροφίμων – φτωχός προγραμματισμός, υπερβολική αγορά, μεγάλες μερίδες.6 Η σύγχυση γύρω από την επισήμανση της ημερομηνίας παραμένει επίσης ένα ζήτημα. Για παράδειγμα, περίπου το ένα τρίτο των τροφίμων απορρίπτεται πριν την ημερομηνία «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία.7,8,

Καλύτερη γνώση και βελτιωμένες πρακτικές αποθήκευσης θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη μείωση της σπατάλης (δείτε τις «Ερωτήσεις & Απαντήσεις» μας για πρακτικές συμβουλές), αλλά απαιτείται έρευνα περεταίρω σε επίπεδο χώρας για την πληροφόρηση στοχευμένων στρατηγικών πρόληψης.

Αντιμετωπίζοντας τη σπατάλη τροφίμων

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία Πλαίσιο για τα απόβλητα 2008/98/ΕΚ δίνει προτεραιότητα στη μείωση των αποβλήτων, και ακολουθούν η επαναχρησιμοποίηση,η ανακύκλωση, η ανάκτηση και ως τελευταία επιλογή η απόρριψη.10 Προσπάθειες μείωσης των αποβλήτων ακολουθούνται από αναδιανομή των τροφίμων που μπορούν να καταναλωθούν πρώτα σε ανθρώπους, έπειτα σε ζώα και τέλος στη βιομηχανία.

Το «SAVE FOOD» είναι μια παγκόσμια πρωτοβουλία από τον FAO που υποστηρίζει την υλοποίηση προγραμμάτων και πρωτοβουλιών για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Στην Ευρώπη, υποστηρίζει περισσότερες από εκατό πρωτοβουλίες, μεταξύ των οποίων η εκστρατεία ενημέρωσης του EUFIC.11 

Μετρώντας τα απόβλητα τροφίμων

Πρότυπες εθνικές μέθοδοι για τη μέτρηση των αποβλήτων θα επέτρεπαν να αναγνωριστεί καλύτερα το πού σπαταλιούνται τα περισσότερα τρόφιμα και θα διευκόλυναν τη δημιουργία στοχευμένων στρατηγικών πρόληψης.1 Παρόλα αυτά, υπάρχει έλλειψη τέτοιων προτυποποιημένων δεδομένων, ειδικά στους τομείς της γεωργίας, της επεξεργασίας και του λιανεμπόριου. Οι έλεγχοι που εξακριβώνουν το πού χάνονται τα τρόφιμα αυξάνουν επίσης και την αποδοτικότητα, παρέχοντας ταυτόχρονα και ένα οικονομικό κίνητρο.12

Εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαίδευσης

Τα άτομα συχνά δεν γνωρίζουν την ποσότητα των τροφίμων που απορρίπτεται ούτε την επίπτωσή της στο περιβάλλον και στο πορτοφόλι τους. Η συλλογή αποβλήτων τροφίμων θα μπορούσε να προσφέρει περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα (επαναχρησιμοποιώντα τα αντί να τα προσθέτουμε στους χώρους διάθεσης), ενώ η πράξη διαχωρισμού των τροφίμων από άλλα απόβλητα αυξάνει τη γνώση για την ποσότητα που απορρίπτεται. Παρόλα αυτά, θα πρέπει να ποσοτικοποιηθεί η επίδραση της συλλογής αποβλήτων τροφίμων στην επαγρύπνηση και στη μείωση της σπατάλης.6 

Πολλές εκτρατείς και πρωτοβουλίες προσπαθούν να πείσουν τους ανθρώπους να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων και προσφέρουν πρακτικές λύσεις – για τα νοικοκυριά και τους λιανοπωλητές, σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και ενημερωτικές εκστρατείες. Για παράδειγμα:

  • Η εκστρατεία «Love Food, Hate Waste» του Προγράμματος Δράσης για τα Απόβλητα και τους Πόρους (WRAP) στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει καταγράψει 17% μείωση στα απόβλητα των νοικοκυριών που μπορούν να αποφευχθούν το 2015 σε σύγκριση με το 2007.13 Το WRAP βρήκε ότι τα άτομα που προγραμματίζουν, φτιάχνουν λίστα αγοράς και παρακολουθούν τι τρόφιμα διαθέτουν, σπαταλούν λιγότερο από τους αυθόρμητους αγοραστές.8 Το κοινό ενθαρρύνεται να χρησιμοποιήσει τα υπολείμματα και τα τρόφιμα που είναι κοντά στην ημερομηνία λήξης σε νέες συνταγές. Εγείροντας την επαγρύπνηση σε επίπεδο καταναλωτή μπορεί να εγερθεί και η επαγρύπνηση στην εφοδιαστική αλυσίδα. 
  • Το 2009, η τοπική Αρχή των Βρυξελών(Bruxelles Environnement) χρησιμοποίησε μαθήματα μαγειρικής για να εκπαιδεύσει 1000 άτομα σε συνήθειες μείωσης αποβλήτων.6 Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει η πρακτική αυτή εκπαίδευση να ενταχθεί στο σχολικό πρόγραμμα μαθημάτων.4 Παρόμοιες εκπαιδευτικές ευκαιρίες υπάρχουν στη βιομηχανία τουρισμού, όπου οι εστιάτορες διδάσκονται τον τρόπο μείωσης των αποβλήτων προβλέποντας τη ζήτηση, μέσω των πληροφοριών από τις κρατήσεις και των ερευνών ανατροφοδότησης από τους πελάτες.6 
  • Το «Stop Wasting Food» είναι μια εθελοντική πρωτοβουλία στη Δανία που προσφέρει οδηγίες για τον τρόπο αποφυγής της σπατάλης και προωθεί ένα καλύτερο πρότυπο οικιακού προγραμματισμού και αγορών.3 Έχει συνεισφέρει στην κατά 25% μείωση στα απόβλητα τροφίμων στη Δανία μεταξύ 2010 και 2015.14 Υποστηρίζει αλυσίδες σουπερμάρκετ για να εφαρμόσουν στρατηγικές μείωσης των αποβλήτων και έχει εισάγει τη «σακούλα για τον σκύλο» σε περισσότερα από 300 εστιατόρια, μια πρακτική αυξανόμενης δημοτικότητας στην ΕΕ.

Σφραγίδες ημερομηνίας – πηγή πληροφόρησης ή σύγχυσης;

Αρκετές σφραγίδες ημερομηνίας μπορούν να βρεθούν στις ετικέτες των τροφίμων: «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», «ανάλωση έως», «πώληση μέχρι», «έκθεση μέχρι», αλλά δεν χρησιμοποιούνται συστηματικά.

Σήμερα, η νομοθεσία για την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές ορίζει την ημερομηνία «ανάλωση έως» ως μια ένδειξη ασφάλειας για τα ευπαθή τρόφιμα. Μετά την ημερομηνία αυτή, τα τρόφιμα θεωρούνται ανασφαλή και δεν θα πρέπει να καταναλώνονται ακόμα κι αν η εμφάνισή τους δεν είναι αλλοιωμένη..10,15 Η ημερομηνία «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» είναι ένας δείκτης ποιότητας. Μετά την ημερομηνία αυτή, τα τρόφιμα είναι απίθανο να προκαλέσουν βλάβη, αλλά η ποιότητά τους (γεύση, υφή κ.λπ.) μπορεί να έχει επηρεαστεί.

Όπου είναι απαραίτητο, συμβουλές για τις συνθήκες αποθήκευσης πρέπει να συνοδεύουν την ημερομηνία. Οι συμβουλές για την κατάψυξη θα πρέπει να είναι εναρμονισμένες, ώστε να επιτρέπουν την ασφαλή και βέβαιη κατάψυξη των τροφίμων.15

Μη φαγώσιμο - ή απλώς ανεπιθύμητο;

Τα απόβλητα τροφίμων μπορεί να περιλαμβάνουν εδώδιμο μεν τρόφιμο, το οποίο όμως απορρίπτεται λόγω εμφάνισης. Ο Ευρωπαϊκός νόμοας για την ποιότητα των φρούτων και των λαχανικών έχει χαλαρώσει, για να επιτρέψει την πώληση λιγότερο καλαίσθητων προϊόντων, 3 αλλά η απροθυμία να τα αγοράσει κανείς μπορεί να παραμένει. Εκστρατείες ενημέρωσης, όπως η «Inglorious Fruits and Vegetables» (Intermarché, Γαλλία) και η «Wonky Veg’ boxes» (Asda, ΗΒ) προσπαθούν να αλλάξουν αυτή την αντίληψη του «ωραίου».

Προωθητικές ενέργειες στην τιμή τροφίμων που είναι ελαφρώς αλλοιωμένα ή είναι κοντά στην ημερομηνία λήξης τους βοηθούν επίσης στη μείωση της σπατάλης τροφίμων.5 Καινοτόμες εφαρμογές, όπως η «No Food Wasted» στις Κάτω Χώρες, η «Food Loop» στη Γερμανία και η «Too Good to Go» στο ΗΒ, συνδέουν τους καταναλωτές με τα σουπερμάρκετ και τα εστιατόρια, για να τους κρατήσουν ενήμερους σχετικά με προσφορές ή με διαθέσιμο για συλλογή πλεόνασμα τροφίμων.

Αρκετές χώρες (π.χ. Αυστρία, Δανία, Ιταλία, Ισπανία, ΗΒ) έχουν επιτυχημένα προγράμματα τράπεζας τροφίμων, όπου το πλεόνασμα τροφής μεταφέρεται από τους εμπόρους λιανικής πώλησης ή άλλα καταστήματα (π.χ. καταστήματα με μειωμένες τιμές ή τοπικές αγορές) σε άτομα που τα έχουν ανάγκη. Κοινωνικές επιχειρήσεις, όπως η «Food Cloud» (Ιρλανδία) και η «Buon fine» (Ιταλία) συνδέουν τους εμπόρους με φιλανθρωπικές οργανώσεις.16 

Εξοικονόμηση παντού

Εκτός κι αν λάβουμε μέτρα, η σπατάλη τροφίμων θα συνεχίσει να αυξάνει με την αύξηση του πληθυσμού, της απαίτησης για τρόφιμα και της αυξανόμενης αφθονίας.6 Μια στάση «καμία σπατάλη τροφής» θα κάνει τη διαφορά στο πορτοφόλι μας, αλλά, πιο σημαντικό, στο περιβάλλον και την παγκόσμια οικονομία. Χρειάζεται μόνο να επιταχύνουμε το παιχνίδι -και η πιο μικρή συνεισφορά μετρά.

Περισσότερες πληροφορίες

  1. Love Food Hate Waste (UK)
  2. Too Good to Waste (UK)
  3. Wonky veg boxes (UK)
  4. FoodWaste (Ireland)
  5. Stop Food Waste (Ireland)
  6. Inglorious fruits & vegetables (France)
  7. Stop Spild Af Mad (Denmark)
  8. Eten Is Om Op Te Eten (Netherlands)
  9.  Slang Inte Maten (Sweden)

References

  1. Fusions (2016). Estimates of European food waste levels.
  2. FAO (2014). Food wastage footprint: Full-cost accounting.
  3. Food and Agriculture Organization (2011). Global food losses and food waste: extent, causes and prevention. 4.
  4. United Nations (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development.
  5. European Parliament (2011). European Parliament resolution of 19 January 2012 on how to avoid food wastage: strategies for a more efficient food chain in the EU. 6.
  6. European Commission (2010). Preparatory study on food waste across EU 27 7.
  7. EUFIC (2011). Forum n° 5 – Consumer response to portion information on food and drink packaging – A pan-European study.
  8. WRAP (2011). Consumer insight: date labels and storage guidance.
  9. Food Safety Authority of Ireland (2011). Press Release: 5 out of 10 people ignore use by dates.
  10. European Commission (2011). Regulation (EU) No 1169/2011 of the European Parliament and of the Council of 25 October 2011 on the provision of food information 11.
  11. Save Food initiative website, Our mission and objectives.
  12. Champions 123 (2017). The business case for reducing food loss and waste. 13.
  13. WRAP (2015). Household food waste in the UK.
  14. Landbrug & Fødevarer (2015). Food waste in Denmark: An overview of studies and ongoing projects on food waste in Denmark.
  15. EU Food Policy (2012). Member states to debate legal status when "best before" date is exceeded. EU Food Policy 97:8.
  16. French senate (2017). Proposition de loi relative à la lutte contre le gaspillage alimentaire.