Εμπόδια στη συμμετοχή και την απόλαυση της σωματικής δραστηριότητας για τους εφήβους

12 November 2012

Η σωματική δραστηριότητα είναι ευεργετική όχι μόνο για τη σωματική αλλά και για την πνευματική υγεία. Παρά τις σχετικές ευκαιρίες που υπάρχουν, τόσο εντός όσο και εκτός του σχολείου, πολλοί έφηβοι δεν έχουν τακτική σωματική δραστηριότητα. Στο παρόν άρθρο περιγράφονται μερικοί από τους λόγους για την έλλειψη της σωματικής δραστηριότητας στους εφήβους.

Σύγχρονες συστάσεις

Οι Ευρωπαϊκές συστάσεις αναφέρουν ότι τα παιδιά και οι έφηβοι, ηλικίας 5-18 ετών, θα πρέπει να συγκεντρώνουν τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως υψηλής έντασης σωματική δραστηριότητα καθημερινά, τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας (δραστηριότητες που αυξάνουν αισθητά τον καρδιακό ρυθμό και το ρυθμό της αναπνοής).1 Παρόλα αυτά, η μελέτη HELENA (Healthy Lifestyle in Europe by Nutrition in Adolescence), με συμμετέχοντες εφήβους ηλικίας 12,5-17,5 ετών, ανέφερε ότι στην Ευρώπη λιγότερο από το ένα τρίτο των κοριτσιών και λιγότερο από τα δύο τρίτα των αγοριών επιτυγχάνουν τις συστάσεις.2 Σε γενικές γραμμές, οι έφηβες συμμετέχουν σε λιγότερη σωματική δραστηριότητα από ό,τι οι άρρενες έφηβοι, και στη συμμετοχή τους αυτή σημειώνεται μεγαλύτερη πτώση καθώς μεγαλώνουν.2,3 Στη βιβλιογραφία έχουν περιγραφεί πολλοί παράγοντες που δρουν ως εμπόδια για τη συμμετοχή των κοριτσιών στη σωματική δραστηριότητα.3,4

Δυνατότητες και εμπόδια για άσκηση

Για τους εφήβους υπάρχουν ευκαιρίες συμμετοχής σε σωματικές δραστηριότητες τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου. Παρόλα αυτά, έχουν αναγνωριστεί πολλά εμπόδια ως προς την απόλαυση και τη συμμετοχή των εφήβων σε τέτοιες δραστηριότητες.

Στο σχολείο

Τα μαθήματα φυσικής αγωγής και οι οργανωμένες αθλητικές δραστηριότητες έχουν ως στόχο να δώσουν ευκαιρίες να επιτευχθούν οι καθημερινές συστάσεις για σωματική δραστηριότητα σε ένα ευχάριστο και υποστηρικτικό περιβάλλον. Όμως, η εικόνα σώματος και οι ανησυχίες για την εμφάνιση μπορεί να είναι εμπόδια για τη συμμετοχή σε τέτοιες δραστηριότητες. Πολλά κορίτσια αναφέρουν ότι ο ιδρώτας, τα ανάκατα μαλλιά και το μακιγιάζ περιορίζουν την επιθυμία τους να συμμετέχουν. Οι έφηβοι ενδιαφέρονται, επίσης, για τα στερεότυπα (π.χ. οι αθλήτριες θεωρούνται περισσότερο ανδροπρεπείς), τα πειράγματα από τους συμμαθητές, και μπορεί να μην έχουν κάποιο πρότυπο ως προς τον αθλητισμό. Η έλλειψη αυτοπεποίθησης για τις δικές τους ικανότητες και το επίπεδο δεξιοτήτων τους μπορεί επίσης να εμποδίσει τη συμμετοχή και την απόλαυση.3-6

Εκτός σχολείου

Οι δραστηριότητες εκτός σχολείου περιλαμβάνουν τα οργανωμένα αθλήματα, τα δραστήρια χόμπι και τις οικογενειακές αλληλεπιδράσεις. Καθώς η δημοτικότητα των καθιστικών δραστηριοτήτων αυξάνει, όπως η τηλεθέαση, η ενασχόληση με το διαδίκτυο και τα βιντεοπαιχνίδια, οι έφηβοι μπορεί να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε αυτές παρά στην άσκηση.2,4,6 Άλλοι χρονικοί περιορισμοί για σωματική δραστηριότητα περιλαμβάνουν τις εργασίες του σχολείου για το σπίτι ή την εργασία μερικής απασχόλησης. Η πρόσβαση των εφήβων σε δραστηριότητες μπορεί να περιορίζεται από τη δομή της οικογένειας και την καθημερινότητά της, τις ανησυχίες των γονέων περί ασφάλειας, την έλλειψη υποστήριξης ή τη μη δυνατότητα μετακίνησης, αγοράς εξοπλισμού ή πληρωμής της συνδρομής σε ομίλους.3,4,7

Ενισχύοντας την απόλαυση και τη συμμετοχή

Καθώς τα οφέλη της σωματικής δραστηριότητας είναι ξεκάθαρα, και οι στάσεις διαμορφώνονται από νωρίς, είναι επιτακτικό τα άτομα να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν, και να απολαμβάνουν, τη σωματική δραστηριότητα από νεαρή ηλικία. Οι πολυάριθμοι λόγοι που εμποδίζουν τη συμμετοχή θα πρέπει να τίθενται προς επίλυση, όπως για παράδειγμα, συζητώντας με τους εφήβους για τη στάση τους ως προς το αθλητικό ντύσιμο, την εικόνα σώματος, τα στερεότυπα και τους παράγοντες που θα μπορούσαν να αυξήσουν τη συμμετοχή τους στη άσκηση και την απόλαυση αυτής.3 Αυτό μπορεί να σημαίνει για κάποια σχολεία αναθεώρηση του κώδικα ντυσίματος ή παροχή της δυνατότητας για ιδιωτικά ντους και αποδυτήρια.5,6

Τα σχολεία φαίνεται να είναι το ιδανικότερο μέρος για να προκληθούν οι επιθυμητές αλλαγές. Έχει συσταθεί ότι η φυσική αγωγή και τα αθλήματα στα σχολεία θα πρέπει να εστιάζουν περισσότερο στην προαγωγή της αυτοπεποίθησης και της ευεξίας του κάθε ατόμου, επιπλέον της αντοχής και των ανταγωνιστικών αθλημάτων.3 Η φυσική αγωγή δεν θα πρέπει να αποκλείει κανέναν και το προσωπικό θα πρέπει να υποστηρίζει όλους τους μαθητές, ανεξάρτητα από τις ικανότητές τους. Είναι σημαντικό να παρέχονται στους εφήβους δυνατότητες συμμετοχής σε καινοτόμες ευχάριστες δραστηριότητες, καθώς και σε ανέξοδες δραστηριότητες που δεν απαιτούν ειδικές δεξιότητες ή μετακίνηση. Ως πιθανά κίνητρα συμμετοχής για τους εφήβους μπορεί να λειτουργήσουν η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην «αρχηγία», το ομαδικό έργο και την οργάνωση, η ανάπτυξη μιας θετικής εικόνας σώματος και η βελτίωση της ακαδημαϊκής τους απόδοση. Τα κορίτσια είναι πιο πιθανό να κινητοποιηθούν όντας μέλη μιας ομάδας. Η απόλαυση της σωματικής δραστηριότητας από τη μεριά των κοριτσιών μπορεί να ενισχυθεί εάν συμμετέχουν σε αυτή με φίλους ή σε ένα περιβάλλον αποκλειστικά για κορίτσια, εξαιτίας εν μέρει των ανησυχιών για την εικόνα σώματος. Οι έφηβοι θα πρέπει να έχουν επίγνωση των δικών τους επιπέδων σωματικής δραστηριότητας, για παράδειγμα μέσω αυτοπαρακολούθησης με τη χρήση ενός βηματομετρητή. Η ενεργητική μεταφορά προς και από το σχολείο θα πρέπει να ενθαρρύνεται.3,6,7

Ως προς το σπίτι, οι οικογένειες έχουν μεγάλη επίδραση στα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας των παιδιών, αλλά η επίδραση αυτή μειώνεται καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν. Παρόλο που οι έφηβοι επηρεάζονται ολοένα και περισσότερο από τους συνομήλικους, οι οικογένειες μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως πρότυπα με το να είναι τα ίδια τα μέλη τους σωματικά δραστήρια.3,8

Αναφορές

  1. World Health Organization, Physical activity and young people: http://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_young_people/en/index.html

  2. Ruiz JR et al. (2011). Objectively measured physical activity and sedentary time in European adolescents: the HELENA study. Am J Epidemiol 174(2):173–84.

  3. Women’s Sport and Fitness Foundation (2012). Changing the game for girls. London: United Kingdom.

  4. Dwyer JJM et al. (2006). Adolescent girls’ perceived barriers to participation in physical activity. Adolescence 41:75–89.

  5. Stankov I et al. (2012). Overweight and obese adolescents: what turns them off physical activity? Int J Behav Nutr Phys Act 9:53.

  6. O’Dea JA. (2003). Why do kids eat healthful food? Perceived benefits of and barriers to healthful eating and physical activity among children and adolescents. J Am Diet Assoc 103:497–501.

  7. De Cocker K et al. (2012). Can differences in physical activity by socio-economic status in European adolescents be explained by differences in psychosocial correlates? A mediation analysis within the HELENA (Healthy Lifestyle in Europe by Nutrition in Adolescence) Study. Public Health Nutr 12:1–10; doi:10.1017/S1368980012001036.

  8. Fitzgerald A et al. (2012). Do peers matter? A review of peer and/or friends’ influence on physical activity among American adolescents. J Adolescence 35(4):941–58.